Giữ gìn bản sắc, gia tăng sức mạnh mềm và vị thế quốc gia

Cộng đồng hơn 6,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống, làm việc và học tập tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ không chỉ là nguồn lực chiến lược quan trọng mà còn là những “đại sứ văn hóa” mang bản sắc, trí tuệ và khát vọng Việt Nam vươn ra thế giới. Những điểm mới cốt lõi được xác định tại Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 về công tác người Việt Nam ở nước ngoài (Nghị quyết 23) đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận, tạo cơ chế huy động nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài thành những đóng góp thực chất cho đất nước.

Chuyển từ vận động, chăm lo sang đồng hành và kiến tạo

Nghị quyết 23 là một quyết sách thể hiện đột phá về tư duy và tầm nhìn chiến lược của Đảng; có sự kế thừa, đồng thời đặt trong tổng thể hệ thống quan điểm đối ngoại và hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Điểm nhấn mang tính bước ngoặt của Nghị quyết 23 là sự thay đổi phương thức từ “vận động, tập hợp, chăm lo” sang “đồng hành, kiến tạo cơ chế và huy động nguồn lực”, nhằm tạo dựng môi trường thuận lợi để người Việt Nam ở nước ngoài chủ động tham gia trực tiếp, sâu rộng vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

Tinh thần chỉ đạo ấy đã và đang được cụ thể hóa sinh động trong đời sống cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trên khắp thế giới. Tại Lào, công tác cộng đồng luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Đại sứ Việt Nam tại Lào Nguyễn Minh Tâm cho biết, cơ quan đại diện ngoại giao luôn phối hợp chặt chẽ với các hội đoàn để củng cố tổ chức, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cộng đồng người Việt tại đây, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động hướng về cội nguồn và giữ gìn bản sắc văn hóa. Đáng chú ý, việc tích cực thúc đẩy kiện toàn tổ chức cộng đồng người Việt trên tất cả 18 tỉnh, thành phố của Lào đã tạo dựng một mạng lưới gắn kết, gia tăng hiệu quả hỗ trợ, nâng cao đời sống và tuân thủ pháp luật sở tại.

Sự gắn kết tin cậy, bền chặt trở thành động lực cho các thành tựu hợp tác kinh tế phát triển vượt bậc. Theo Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Lào, Việt Nam hiện là nhà đầu tư lớn thứ 2 tại Lào, trong khi Lào đứng đầu trong số 88 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam đầu tư ra nước ngoài. Đến nay, các doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư vào gần 300 dự án tại Lào với tổng vốn đăng ký hơn 7 tỷ USD. Dấu ấn đậm nét của doanh nghiệp Việt trong các lĩnh vực chiến lược như viễn thông, tài chính-ngân hàng, năng lượng, nông nghiệp công nghệ cao… không chỉ khẳng định vị thế kinh tế vững chắc của Việt Nam mà còn thể hiện tinh thần đồng hành, phát triển bền vững cùng nước bạn.

Trong các chuyến công tác nước ngoài của lãnh đạo Đảng, Nhà nước cũng như các cuộc gặp gỡ cộng đồng người Việt tại các Đại sứ quán Việt Nam, thông điệp về sự trân trọng và đồng hành luôn được khẳng định. Đóng góp tích cực của người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đa dạng, đi vào chiều sâu và mang tính đột phá. Nhiều chuyên gia, nhà khoa học, trí thức người Việt làm việc tại các trung tâm đổi mới sáng tạo trên thế giới đang tham gia tư vấn chính sách, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Nghị quyết 23 mở ra một hướng đi chiến lược: Xây dựng hệ sinh thái kết nối cộng đồng người Việt trên toàn cầu, nhất là trong những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Vương quốc Bỉ mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã gặp gỡ đại diện chuyên gia, trí thức người Việt tại Bỉ và Luxembourg. Lắng nghe và đánh giá cao các khuyến nghị chính sách của các chuyên gia, trí thức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, đó là cách nghĩ của người trong cuộc, là tình yêu quê hương được thể hiện bằng việc làm cụ thể.

Theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các nhà khoa học không cần về Việt Nam mới cống hiến được. Cần có cơ chế linh hoạt như hợp đồng chuyên gia theo nhiệm vụ, làm việc từ xa, nghiên cứu chung, khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Các ban, bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp đặt hàng rõ ràng. Các chuyên gia, trí thức mạnh dạn đề xuất và sẵn sàng nhận việc. Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các cơ quan có trách nhiệm lắng nghe, tháo gỡ vướng mắc và trả lời bằng kết quả cụ thể.

Gìn giữ và lan tỏa văn hóa nguồn cội

Với việc xác định mỗi người Việt Nam ở nước ngoài là một “đại sứ văn hóa”, gìn giữ bản sắc dân tộc không chỉ là bảo tồn, mà đề cao tính chủ động lan tỏa, phát huy giá trị văn hóa như một nguồn lực quan trọng gia tăng sức mạnh mềm và uy tín quốc gia. Đặc biệt, thế hệ trẻ được quan tâm sâu sắc thông qua các hoạt động giáo dục truyền thống, lịch sử, văn hóa dân tộc; các chương trình trải nghiệm, về nguồn, học tập, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, giao lưu nhân dân.

Câu chuyện về bà Nguyễn Thị Xuân Oanh, người đồng sáng lập ngôi trường dạy tiếng Việt đầu tiên trên đất Thái Lan (năm 2017) là một điển hình.

Sinh ra và lớn lên tại Thái Lan, nhưng với bà, niềm tự hào về quê hương Việt Nam luôn là điều thiêng liêng nhất. Bà Xuân Oanh nhớ lại, năm 1962, bà được các anh chị mời tham gia dạy tiếng Việt khi vẫn còn là một cô học trò nhỏ. Giữa cái lạnh giá của vùng đông bắc Thái Lan, những lớp học tiếng Việt luôn thắp lên ngọn lửa ấm áp tình quê hương. Buổi sáng dạy tiếng Việt, tối đến lại gõ cửa từng nhà, vận động thanh niên tham gia bổ túc văn hóa, tuyên truyền lòng yêu nước.

Nay tuổi đã cao, bà vẫn bền bỉ dạy tiếng Việt trực tuyến, với mong muốn giúp các trẻ em người Việt nghe, nói, đọc, viết thành thạo tiếng Việt, và giữ niềm tự hào là người Việt Nam, kính yêu Bác Hồ và hướng về nguồn cội. Không chỉ giữ gìn vốn văn hóa dân tộc, cộng đồng người Việt tại Udon Thani còn nổi tiếng bởi sự nhạy bén, thành đạt trong kinh doanh và lòng sắt son với quê hương. Mỗi khi trong nước xảy ra thiên tai, bão lũ, những hoạt động nghĩa tình hướng về Tổ quốc lại sáng thêm truyền thống chia ngọt, sẻ bùi.

Khẳng định vai trò cầu nối vừa góp phần phát triển đất nước sở tại, vừa xây dựng cộng đồng vững mạnh hướng về quê hương, Chủ tịch Tổng hội người Việt Nam tại Lào Phạm Văn Hùng chia sẻ: Kể từ khi thành lập năm 2009, Tổng hội không ngừng tổ chức các hoạt động thiết thực, trở thành điểm tựa vững chắc hỗ trợ cộng đồng làm ăn, sinh sống ổn định, tuân thủ pháp luật và nâng cao uy tín của người Việt trong cộng đồng quốc tế. Tổng hội luôn chủ động tuyên truyền, phổ biến đường lối, chính sách của hai Đảng, hai Nhà nước, bồi đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng vững chắc. Điều đó được minh chứng sinh động bằng chính tâm huyết và hành động thực tiễn. Gìn giữ tiếng Việt được xác định là “nhiệm vụ sống còn”.

Hệ thống các trường Việt ngữ, các sinh hoạt văn hóa truyền thống, tín ngưỡng dân tộc luôn được duy trì và phát triển mạnh mẽ. “Dù là thế hệ thứ mấy được sinh ra tại Lào, các cháu vẫn phải nói thông thạo tiếng mẹ đẻ và luôn tự hào về dòng máu Lạc Hồng đang chảy trong tim”, ông Phạm Văn Hùng chia sẻ.

Văn hóa còn thì dân tộc còn, tiếng Việt còn thì tâm hồn Việt còn. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, ông cha ta đã bảo vệ và phát triển tiếng Việt như một gia tài lớn. Tiếng Việt đã trở thành hồn cốt của dân tộc. Tiếng Việt là sức sống, là tâm hồn, lối sống, tư duy người Việt.

Những lớp học tiếng Việt rộn rã nơi xứ người, những hành động cụ thể, nghĩa tình hướng về quê mẹ chính là hồi đáp ý nghĩa và xúc động, thể hiện ý thức trách nhiệm và sự đồng hành của người Việt Nam ở nước ngoài đối với chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước. Công tác người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ thể hiện bước phát triển tư duy chiến lược của Đảng ta, tạo xung lực mới để cả hệ thống chính trị và toàn xã hội triển khai toàn diện và mạnh mẽ hơn công tác này thời gian tới, mà còn kiến tạo không gian rộng mở - nơi mỗi người con đất Việt ở xa Tổ quốc với lòng yêu nước nồng nàn và khát khao cống hiến đều có thể đồng hành, góp sức cho tương lai phát triển nhanh, bền vững của đất nước