Chuyển tải đề tài hiện đại trên sân khấu tuồng

“Không còn đường nào khác” là vở diễn sân khấu vừa được Nhà hát Tuồng Việt Nam phục dựng và biểu diễn nhân kỷ niệm 47 năm Ngày giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2022), hưởng ứng việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Với việc đưa hình tượng Bác Hồ, nữ tướng Nguyễn Thị Định lên sân khấu tuồng, ê-kíp sáng tạo đã cho thấy nhiều thử nghiệm mới mẻ để tuồng có thể thể hiện thành công đề tài hiện đại.

Cảnh trong vở “Không còn đường nào khác”.
Cảnh trong vở “Không còn đường nào khác”.

Vở diễn được dàn dựng dựa trên kịch bản tuồng của tác giả Văn Sử, viết theo truyện ký cùng tên của nguyên Bộ trưởng Văn hóa, Thiếu tướng Trần Văn Phác, kể về cuộc đời hoạt động của đồng chí Nguyễn Thị Định - Phó Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang Giải phóng miền nam Việt Nam và phong trào Đồng Khởi của Bến Tre những năm đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Cách đây 36 năm, “Không còn đường nào khác” đã được cố đạo diễn, NSƯT Đoàn Anh Thắng dàn dựng và được các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Việt Nam biểu diễn ra mắt công chúng Thủ đô vào tháng 11/1986 để chào mừng Đại hội thứ VI của Đảng.

Ngay ở thời điểm đó, đây đã được coi là vở diễn tiêu biểu của sân khấu tuồng khi thể hiện đề tài hiện đại. Nói về quá trình dàn dựng, tác giả Văn Sử từng chia sẻ, ông và đạo diễn luôn sát cánh để cùng nhau điều chỉnh kịch bản, trăn trở tìm cho ra những trò diễn, những “miếng” tuồng, nhưng phải là tuồng của ngày hôm nay, không rập theo những khuôn mẫu hay mô hình sẵn có của tuồng truyền thống.

Năm 1994, vở tuồng được NSND Lê Tiến Thọ cùng các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Việt Nam khôi phục, dàn dựng lại với nhiều mảng miếng tuồng. Vở diễn đã được tặng giải thưởng của Bộ Quốc phòng về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng. Lần này, vở diễn tiếp tục được NSND Lê Tiến Thọ biên tập, chỉnh lý và phục dựng với màu sắc tuồng đậm chất hơn.

Theo dõi vở diễn, không chỉ cảm phục, yêu mến trước tài trí, sự kiên trung, bất khuất của nữ anh hùng - Thiếu tướng Nguyễn Thị Định và sự anh dũng, hiên ngang của các chiến sĩ, bà con miền nam trong phong trào Đồng Khởi, người xem còn đặc biệt xúc động trước những lớp diễn cho thấy tình cảm sẻ chia, yêu thương đùm bọc cùng sự hy sinh của đồng bào ta trong khó khăn hoạn nạn, và cả những xúc cảm nhân văn được lột tả qua từng nhân vật. Ấy là khi Má Tư, Má Năm kể chuyện đưa từng nắm cơm xuống hầm nuôi chiến sĩ, khi Ba Định đau đớn biết tin trong tổ chức có kẻ phản bội, hay khi cô Chín chia sẻ cảm giác cô đơn khi xa chồng biền biệt...

Mạch diễn dồn dập với tiết tấu nhanh, khẩn trương cùng sự kết nối khéo léo giữa các lớp diễn đã cuốn người xem theo dòng chảy cảm xúc của các nhân vật để cùng khóc, cùng cười và nhận ra những con người đã làm nên lịch sử thật gần gũi, thật đời biết bao.

NSND Lê Tiến Thọ cho biết, để thể hiện lại một vở diễn sao cho vẫn phù hợp với điều kiện xã hội sau 36 năm, kịch bản vở diễn đã được cấu tứ lại theo hướng ngắn gọn hơn, bên cạnh những xung đột, kịch tính còn có thêm những không gian mở để làm đậm nét hơn màu sắc tự sự, trữ tình của sân khấu tuồng truyền thống. Nhiều mảng miếng, trò diễn của tuồng đã được đưa vào vở diễn để tạo nên sự sinh động, hấp dẫn, khai thác hình thức biểu diễn đặc trưng của tuồng như lớp diễn Nguyễn Thị Định đánh Tức - kẻ phản bội trên sông, màn cô Chín tắm, màn xưng danh của đồn trưởng, tỉnh trưởng hay màn ông Hai Lửa chiến đấu với kẻ địch đến ủi nhà...

Xem “Không còn đường nào khác”, khán giả còn ấn tượng với những phân đoạn có múa xuất hiện. Các động tác múa kết hợp khéo léo cùng hình ảnh chiếc khăn đặc trưng của Nam Bộ đã khiến những cảnh diễn tuồng lâu nay vẫn bị cho là hay lên gân, cách điệu trở nên mềm mại, dễ đi vào lòng người. Với vở diễn này, Nhà hát Tuồng Việt Nam cũng khoe được tài năng và độ sung sức của lớp diễn viên trẻ nhiều tâm huyết. Bên cạnh lối diễn chắc chắn của các diễn viên trong vai Nguyễn Thị Định (NSƯT Đỗ Quyên), Bảy Hiền (NSND Xuân Quý), Hai Lửa (NSND Ánh Dương), Tỉnh trưởng (NSND Văn Thủy), Đồn trưởng (NSƯT Hải Vân), phần thể hiện của các nghệ sĩ trẻ trong vai Bà Tư (nghệ sĩ Hà Thanh), Bà Năm (nghệ sĩ Diễm Hương), Chín (nghệ sĩ Thùy Dung), On (nghệ sĩ Tuyết Mai), Tức (nghệ sĩ Xuân Tùng), Lài (nghệ sĩ Đức Anh)... còn cho thấy sự tiếp nối vững vàng của lực lượng biểu diễn tuồng truyền thống.

Đặc biệt, sự xuất hiện của hình tượng Bác Hồ (do NSƯT Trần Long thể hiện) ở thời khắc quan trọng nhất giúp đồng bào miền nam thêm vững tin vượt qua những khó khăn, thử thách đã mang đến nhiều dấu ấn đậm nét với người xem. Là người đã từng thể hiện hình tượng Bác ở phiên bản trước của vở diễn, nay lại đưa thêm những sáng tạo ở phiên bản này, NSND Lê Tiến Thọ cho hay việc được thể hiện hình tượng Bác là vinh dự thiêng liêng nhưng cũng vô cùng áp lực.

Chuyển tải những đề tài hiện đại về cuộc sống hôm nay vẫn luôn là thách thức của sân khấu truyền thống. Với tuồng - thể loại mang tính cách điệu, ước lệ cao vốn bị mặc định chỉ phù hợp để thể hiện đề tài truyền thống, lịch sử, đây càng là thách thức lớn. Bởi thế, việc dàn dựng, phục dựng những vở như “Không còn đường nào khác” đến nay vẫn là bài học quý với những nghệ sĩ tuồng trong lựa chọn, xây dựng, cấu trúc kịch bản, khai thác tích truyện, tạo ra những trò diễn hấp dẫn, đặc sắc để chinh phục đề tài hiện đại, thu hút công chúng hôm nay...

Có thể bạn quan tâm

Toàn cảnh Hội thảo “Giáo sư, Anh hùng Lao động Hoàng Chương với văn hóa dân tộc”.

Giáo sư, Anh hùng Lao động Hoàng Chương và hành trình trọn đời vì văn hóa dân tộc

Với gần 80 năm lao động, cống hiến, Giáo sư Hoàng Chương là "cánh chim không mỏi" trên bầu trời văn hóa dân tộc. Ông đã đi xa, nhưng di sản ông để lại vẫn tiếp tục soi đường cho hành trình gìn giữ, phát huy nghệ thuật truyền thống, trở thành điểm tựa cho các thế hệ nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và người yêu văn hóa dân tộc.

Nhận diện thách thức, củng cố trận địa tư tưởng trên không gian mạng

Nhận diện thách thức, củng cố trận địa tư tưởng trên không gian mạng

Cuốn sách "Đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ trên môi trường mạng xã hội" là công trình nghiên cứu chuyên sâu, cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc, góp phần nhận diện toàn diện các âm mưu, thủ đoạn chống phá trên không gian mạng.

Hội thảo khoa học “Văn hóa biển - Kết nối qua các trưng bày bảo tàng” thu hút đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu. (Ảnh: Bảo tàng cung cấp)

Văn hóa biển - Kết nối qua các trưng bày bảo tàng

Hội thảo khoa học “Văn hóa biển - Kết nối qua các trưng bày bảo tàng” là hoạt động hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, đồng thời là diễn đàn học thuật nhằm trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong nghiên cứu, bảo tồn, diễn giải và phát huy các giá trị văn hóa biển thông qua hoạt động bảo tàng.

Những phản hồi của khán giả về bộ phim. (Ảnh: Nhà sản xuất cung cấp)

“Tây Du Ký đại náo” tạo bất ngờ cho khán giả

Lấy cảm hứng từ một trong những tác phẩm kinh điển nổi tiếng nhất châu Á, “Tây Du Ký đại náo” không lựa chọn kể lại hành trình thỉnh kinh quen thuộc mà mở ra một câu chuyện hoàn toàn mới, kết hợp giữa yếu tố kỳ ảo, hài hước và cảm xúc gia đình.

Phụ huynh tham quan và giới thiệu cho trẻ biết về các loại trái cây tại Lễ hội Trái cây Đồng Tháp lần thứ I năm 2026.

Lễ hội của trái ngọt, đậm đà tình đất, tình người Đồng Tháp

Đồng Tháp từ lâu được thiên nhiên ưu ái ban tặng những điều kiện tự nhiên và được bàn tay con người nơi đây vun bồi để hình thành nên những vườn cây trái sum suê. Đó chính là thành quả của cả một hành trình, là kết tinh của phù sa, nắng gió, và hơn hết đó là tinh thần lao động, sáng tạo của những con người chân chất, nghĩa tình.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số: Biến tiềm năng thành động lực phát triển

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống kinh tế-xã hội, công nghiệp văn hóa ngày càng được xác định là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng, góp phần phát huy sức mạnh mềm quốc gia, xây dựng bản sắc văn hóa và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Chương trình “Hòa nhạc ánh sáng-Chào năm mới” do Báo Nhân Dân phối hợp cùng Ủy ban nhân dân TP Hà Nội tổ chức tại Quảng trường Cách mạng Tháng Tám. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Gắn kết cộng đồng bằng tình yêu âm nhạc

Những năm gần đây, nhiều mô hình hợp xướng cộng đồng xuất hiện và phát triển mạnh mẽ, thu hút sự tham gia của nhiều người ở các độ tuổi, nghề nghiệp và hoàn cảnh khác nhau. Sự phát triển này góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật cho mọi người, đồng thời tạo nên những cộng đồng gắn kết, lan tỏa giá trị nhân văn.

Hình ảnh trên bưu thiếp được lan tỏa tới người lao động.

Tác phẩm văn học nghệ thuật được số hóa chuyển tải đến với người lao động

Sau chuyến thực tế dọc tuyến đường sắt miền trung, nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật được sáng tác từ đời sống người lao động đã được số hóa, trở thành những món quà tinh thần ý nghĩa. Qua những tấm bưu thiếp gắn mã QR, người lao động có thể dễ dàng thưởng thức, gặp lại hình ảnh chính mình hoặc lan tỏa tới gia đình, xã hội.

Nghệ sĩ Trang Công Vinh (bên trái) cùng học viên.

Âm nhạc đồng hành cùng tác phẩm thiếu nhi "Dế Mèn"

Lấy cảm hứng từ tác phẩm nổi tiếng "Dế Mèn phiêu lưu ký" của nhà văn Tô Hoài, chuỗi chương trình hè "Cùng bước chân Dế Mèn - Âm nhạc" mang đến trải nghiệm giáo dục nghệ thuật đặc biệt tại không gian lưu niệm nhà văn tại Hà Nội. Sự kiện góp phần lan tỏa nghệ thuật, thúc đẩy văn hóa đọc và giá trị nhân văn tới thế hệ trẻ.