Kiểm soát chặt từ bến cảng
Quản lý 4.440 tàu cá, trong đó có 2.148 tàu hoạt động vùng khơi, Thành phố Hồ Chí Minh được xác định là địa bàn trọng điểm trong công tác chống IUU. Quy mô tàu cá này đòi hỏi một hệ thống kiểm soát chặt chẽ, xuyên suốt từ khâu xuất bến đến khi tàu trở về cảng. Do đó, lực lượng Bộ đội Biên phòng Thành phố Hồ Chí Minh luôn duy trì nghiêm chế độ kiểm tra, kiểm soát tại các cửa biển, cảng cá và khu neo đậu. Mỗi tàu trước khi xuất bến đều được kiểm tra hồ sơ đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, danh sách thuyền viên và tình trạng hoạt động của thiết bị giám sát hành trình. Thiếu tướng Trần Thanh Đức, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh thành phố kiêm Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định: Quan điểm của đơn vị là không có vùng cấm, không có ngoại lệ trong thực hiện các quy định chống khai thác IUU. Tàu cá không đủ điều kiện theo quy định sẽ kiên quyết không cho xuất bến.
Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, đến nay 2.127/2.148 tàu hoạt động vùng khơi thuộc diện bắt buộc đã hoàn thành lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, đạt hơn 99%. Thiết bị giám sát hành trình giúp lực lượng chức năng theo dõi tàu cá trên biển theo thời gian thực, hạn chế nguy cơ tàu vượt ranh giới khai thác hoặc cố tình ngắt kết nối để che giấu hành trình, một trong những hành vi phổ biến dẫn đến vi phạm IUU. Từ đầu năm đến nay, các Trạm kiểm soát Biên phòng đã thực hiện đăng ký, kiểm soát hơn 20.000 lượt tàu cá trên tổng số 21.779 lượt tàu xuất, nhập bến. 100% trường hợp tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình được phát hiện đều đã xử lý dứt điểm.
Thực tiễn công tác chống IUU cho thấy, kiểm soát bằng công nghệ và thủ tục hành chính dù chặt chẽ cũng chỉ là điều kiện cần. Cái gốc của vấn đề nằm ở nhận thức của chính người đi biển. Tại các xã ven biển, bến cá, khu neo đậu tàu thuyền, cán bộ biên phòng thường xuyên tổ chức tuyên truyền trực tiếp, phát tờ rơi, hướng dẫn quy định pháp luật và cập nhật những yêu cầu mới từ EC. Trong sáu tháng đầu năm, lực lượng Bộ đội Biên phòng thành phố đã tổ chức bốn hội nghị tuyên truyền với 620 lượt ngư dân tham gia, thực hiện 110 buổi tuyên truyền lưu động, cấp phát 500 áo phao, 800 lá cờ Tổ quốc và hơn 14.000 tờ rơi pháp luật. Đây là khối lượng công việc mang tính bền bỉ, là nền tảng cho sự thay đổi lâu dài.
Theo bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo về IUU, công tác chống IUU chỉ thành công khi có sự đồng hành của ngư dân. Việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của chủ tàu, thuyền trưởng chính là giải pháp bền vững nhất để ngăn chặn vi phạm và xây dựng nghề có trách nhiệm. Thực tế cho thấy, nhận thức của nhiều chủ tàu đã có sự chuyển biến tích cực từ công tác duy trì thiết bị giám sát hành trình, cập nhật nhật ký khai thác cho đến chấp hành quy định xuất, nhập bến ngày càng đi vào nền nếp. Cách làm vừa xử lý, vừa vận động đang phát huy hiệu quả kép.
Gỡ thẻ vàng từ những việc cụ thể
Cùng với công tác tuyên truyền và kiểm soát tại bến, lực lượng Bộ đội Biên phòng đang tiếp tục tăng cường tuần tra trên biển, phối hợp chặt chẽ các lực lượng Hải quân, Cảnh sát biển, Công an và ngành thủy sản trong quản lý tàu cá, xác minh nguồn gốc thủy sản khai thác và xử lý các hành vi vi phạm. Sự phối hợp liên lực lượng này thể hiện rõ, chống IUU không thể là nhiệm vụ của riêng một đơn vị mà cần một mạng lưới giám sát khép kín. Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã phát hiện, xử lý 33 vụ việc liên quan công tác chống IUU và bảo vệ an ninh khu vực biên giới biển; xử phạt vi phạm hành chính 31 vụ với 38 đối tượng, tổng số tiền gần 748 triệu đồng; đồng thời, khởi tố một vụ án tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép. Những con số phản ánh quyết tâm của lực lượng chức năng trong việc lập lại kỷ cương trên biển. Thiếu tướng Trần Thanh Đức nhấn mạnh: Gỡ thẻ vàng là yêu cầu đối ngoại, là mục tiêu kinh tế; đồng thời, là cơ hội để xây dựng một nghề cá hiện đại, minh bạch, có trách nhiệm, bảo đảm sinh kế lâu dài cho ngư dân, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Quan điểm này cho thấy sự cần thiết phải gỡ thẻ vàng để nối lại thông suốt con đường xuất khẩu thủy sản, hướng tới chuẩn mực minh bạch, có trách nhiệm bền vững hơn...
Công cuộc phòng chống IUU vẫn đang được lực lượng Bộ đội Biên phòng Thành phố Hồ Chí Minh triển khai quyết liệt mỗi ngày, từ những chuyến kiểm tra tại cảng cá lúc rạng sáng đến những buổi tuyên truyền lưu động tại các bến neo đậu. Khi mỗi tàu cá chấp hành đúng quy định, từng hành vi vi phạm được ngăn chặn kịp thời chính là thêm một bước trên hành trình đưa thủy sản Việt Nam hướng tới phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.
