Nhiều rào cản, vướng mắc trong hành trình chuyển đổi
Logistics hiện đóng góp đáng kể cho nền kinh tế Việt Nam với quy mô thị trường lên tới khoảng 40-42 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng đạt 14-16%/năm, thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Nhưng, chi phí logistics tại Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, chiếm tới 16-18% GDP và ngành logistics cũng là một trong những lĩnh vực có mức phát thải carbon đáng kể, nhất là trong vận tải đường bộ.
Vì thế, phát triển logistics xanh đang trở thành một trong những nội dung then chốt trong chiến lược phát triển bền vững của quốc gia và trong lộ trình thực hiện cam kết của Chính phủ Việt Nam phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) đến năm 2050.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Cảng Tân Cảng-Cát Lái thuộc Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn là cảng đầu tiên tại Việt Nam đạt danh hiệu Cảng xanh của Hội đồng mạng lưới dịch vụ cảng APEC. Cảng được đầu tư hệ thống trang thiết bị hoạt động hoàn toàn bằng điện như cẩu bờ, cẩu bãi, giúp giảm lượng khí thải CO2 thay vì thiết bị hoạt động bằng dầu diesel…
Đây là điển hình của doanh nghiệp tiên phong phát triển logistics xanh. Ghi nhận thực tế cho thấy, mặc dù chuyển đổi xanh và phát triển chuỗi cung ứng bền vững là xu thế tất yếu, song phần lớn doanh nghiệp đang phải đối mặt với nhiều rào cản, từ thiếu vốn và công nghệ, năng lực chuyên môn hạn chế, đến áp lực từ chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, doanh nghiệp nhỏ và vừa càng gặp khó khăn trong việc tiếp cận tài chính xanh.
Theo các chuyên gia, logistics xanh không thể hình thành và phát triển một cách tự nhiên nếu thiếu những chính sách tài chính hỗ trợ đúng mức, kịp thời và hiệu quả. Đầu tư vào công nghệ xanh, phương tiện vận tải sạch, kho bãi tiết kiệm năng lượng, hệ thống số hóa theo dõi phát thải… đều đòi hỏi nguồn lực rất lớn-cả về tài chính, kỹ thuật lẫn nhân sự
Theo Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn (Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright), thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang phát triển nhưng vẫn còn rất sơ khai. Tổng nhu cầu tài chính xanh đến năm 2050 ước tính khoảng 700 tỷ USD, trong đó riêng lĩnh vực tín dụng cần tới 250 tỷ USD - tương đương 6,8% GDP mỗi năm. Tuy nhiên, tín dụng xanh hiện mới chỉ chiếm khoảng 4,35% tổng dư nợ, chủ yếu tập trung vào năng lượng tái tạo và nông nghiệp. Nếu không có cải cách mạnh mẽ, mục tiêu 10% vào năm 2025 sẽ khó đạt.
Nêu những rào cản, vướng mắc của doanh nghiệp trong hành trình chuyển đổi logistics xanh, ông Lê Kim Cương, Phó giám đốc Trung tâm dịch vụ logistics-Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn cho biết, trong quá trình xanh hóa, Tổng Công ty quan tâm nhất việc chuyển đổi vận tải từ đường bộ sang đường thủy, nhưng khó khăn nhất vẫn là hạ tầng cảng.
Mặc dù đã có quy hoạch, nhưng tiến độ triển khai các dự án cảng, bến thủy nội địa chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Ông Lê Kim Cương kiến nghị, cần có chính sách ưu đãi về thuế, phí để thúc đẩy doanh nghiệp sử dụng phương tiện thủy.
Cần chính sách tổng thể cho logistics xanh
Bàn về chính sách tài chính cho logistics xanh, ông Đặng Vũ Thành, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho rằng, các giải pháp như: tín dụng xanh, ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất, quỹ đổi mới công nghệ… nếu được triển khai hiệu quả sẽ thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng mô hình thân thiện với môi trường, góp phần vào tăng trưởng xanh và bền vững.
Chính sách tài chính cho logistics xanh cần được thiết kế tổng thể, bao gồm cả khuyến khích đầu tư, bảo lãnh vay vốn, ưu đãi thuế và đặc biệt là sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ ngành. Khi hải quan số hóa, ngân hàng linh hoạt, địa phương đồng thuận sẽ hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh hiệu quả.
“Để chuyển đổi thành công, chúng ta cần sự đồng hành của cả hệ thống từ Chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức tài chính đến toàn xã hội. Vì một chuỗi cung ứng không đánh đổi môi trường, vì một tương lai bền vững cho các thế hệ mai sau”, ông Đặng Vũ Thành kiến nghị.
Bên cạnh chính sách tài chính, nỗ lực số hóa từ các cơ quan quản lý cũng là giải pháp quan trọng giảm chi phí logistics. Ông Đào Duy Tám, Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan) thông tin, từ năm 2020 ngành hải quan đã thực hiện thủ tục hải quan điện tử, giúp rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa cho doanh nghiệp.
Tại những cửa khẩu cảng biển, cửa khẩu đường bộ, cơ quan hải quan đang nghiên cứu, đẩy mạnh hơn nữa việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), IoT, Blockchain, camera giám sát, cảm biến, thiết bị soi chiếu, dữ liệu lớn (Big Data) và xây dựng hệ thống chia sẻ thông tin giữa các bên có liên quan…
“Trên cơ sở này, ngành hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp kinh doanh cảng, công ty logistics tối ưu hóa quá trình xếp dỡ hàng hoá, quy hoạch lộ trình di chuyển hiệu quả, giảm quãng đường vận chuyển, giảm tiêu hao nhiên liệu và tiết kiệm thời gian, chi phí, tạo thuận lợi thúc đẩy chuỗi cung ứng, thúc đẩy phát triển logistics xanh”, ông Đào Duy Tám nhấn mạnh.
