Từ niềm đam mê và quá trình tự nghiên cứu, thử nghiệm, anh Trương Nhật Trường đã phát triển từ hơn chục đàn ban đầu lên hơn 600 đàn ong dú, tạo nguồn thu từ ong giống và mật ong, đồng thời xây dựng thương hiệu sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao.
Khởi nghiệp từ ong
Những chiếc thùng ong đặt dưới mái che, bên hiên nhà hay giữa những khoảng xanh của vườn cây thoạt nhìn không có gì đặc biệt. Nhưng bên trong mỗi hộp gỗ nhỏ là một thế giới vận động liên tục. Những con ong dú bé xíu bay đi tìm mật, phấn từ các loài hoa quanh vườn rồi trở về tổ, góp nhặt từng chút nguyên liệu để tạo nên sản phẩm có giá trị. Đó là công việc mà anh Trương Nhật Trường đã kiên trì theo đuổi suốt nhiều năm.
Trên diện tích khoảng 100m², anh từng bước gây dựng “Trường nông trại ong dú”, từ hơn chục đàn ban đầu lên hơn 600 đàn sau khoảng bảy năm. Ong dú có kích thước nhỏ hơn nhiều so với những giống ong mật phổ biến. Đặc tính hiền, không có ngòi đốt giúp chúng tương đối an toàn khi nuôi gần nhà. Loài ong này cũng có tập tính gắn bó với tổ, nên dễ chăm sóc và nhân đàn khi điều kiện môi trường phù hợp. Điều khiến anh Trường chú ý không chỉ là sự nhỏ bé của loài ong, mà còn là khả năng tạo ra giá trị từ tài nguyên sẵn có. Quanh nơi anh sống có nhiều vườn cây ăn trái, hoa và cỏ dại. Những thảm thực vật ấy cung cấp nguồn mật, phấn cho đàn ong, giúp người nuôi không nhất thiết phải dành riêng diện tích lớn để trồng cây lấy mật.
Từ nhận định đó, anh bắt đầu tự làm thùng nuôi, tìm đọc tài liệu, học hỏi qua internet và quan sát trực tiếp hoạt động của đàn ong. Qua từng lần thử nghiệm, anh dần tích lũy kinh nghiệm và hoàn thiện phương pháp nuôi phù hợp với điều kiện thực tế.
Với anh Trường, điều quan trọng nhất là phải hiểu tập tính của ong. Người nuôi không thể chỉ đặt thùng xuống rồi chờ ngày thu mật, mà cần theo dõi sự phát triển của đàn, nguồn hoa, nhiệt độ, độ thông thoáng và những nguy cơ từ môi trường.
Theo kinh nghiệm của anh, không gian nuôi trong nhà cần thoáng mát, nhiệt độ tương đối ổn định, thường duy trì trong khoảng 25-33 độ C. Khi nhiệt độ xuống thấp, anh có biện pháp giữ ấm phù hợp; khi trời nóng, cần tăng cường thông thoáng hoặc sử dụng quạt để giảm nhiệt. Nếu nuôi ngoài trời, các thùng ong thường được đặt dưới tán cây, phải che chắn, bảo vệ tổ khỏi thằn lằn và chim.
Từ những đàn ong ban đầu, anh Trường từng bước xây dựng đàn giống. Một đàn ong khỏe còn có thể trở thành nguồn giống để nhân thành đàn mới. Thùng ong giống vì thế trở thành sản phẩm thương mại, mở thêm hướng thu nhập. Mô hình dần hình thành hai hướng song song: nuôi ong lấy mật và phát triển ong giống.
Anh Trường cho biết, mỗi thùng ong giống có giá khoảng 1,5-2 triệu đồng, tùy chất lượng đàn và thời điểm; mật ong dú được bán tại vườn với giá khoảng 2 triệu đồng/lít. Từ năm 2023, mô hình từng mang lại cho gia đình anh hơn 250 triệu đồng từ bán ong giống và mật ong. Từ niềm đam mê ban đầu, anh Trường từng bước đưa việc nuôi ong dú vào sản xuất hàng hóa.
Từ mật ong đến chuỗi giá trị đàn ong
Theo anh Trường, ong khai thác nguồn hoa tự nhiên, không được cho ăn đường để tạo mật thương phẩm. Mật ong dú thường có vị ngọt thanh, hơi chua và hương vị đặc trưng, khác với mật phổ biến trên thị trường. Chất lượng thành phẩm còn phụ thuộc vào nguồn hoa, thời điểm thu hoạch và điều kiện bảo quản.
Sản lượng mật không lớn khiến người nuôi khó cạnh tranh với các loại mật ong phổ thông bằng số lượng. Vì vậy, hướng phát triển phù hợp là chú trọng chất lượng, nguồn gốc và tính khác biệt của sản phẩm, từng bước xây dựng thương hiệu thay vì chỉ tăng sản lượng.
Mỗi đàn ong dú có thể được khai thác mật hai lần mỗi năm, với sản lượng tùy thuộc vào quy mô và tình trạng đàn. Do hiện tập trung nhiều hơn vào việc phát triển ong giống, sản lượng mật tại trại được ghi nhận khoảng 150 l. Mô hình sau đó hướng đến quy mô lớn hơn, với sản lượng được thông tin ở mức khoảng 500 l mật và 500 thùng ong giống mỗi năm.
Thùng ong giống được làm bằng gỗ thông, kích thước khoảng 20x24x9cm, có lỗ nhỏ cho ong ra vào và tấm kính phía trên để tiện quan sát tổ. Nguồn thu từ ong giống chiếm tỷ trọng đáng kể trong mô hình. Trại ong anh Trường mang về doanh thu gần 2 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chi phí thùng nuôi, nhân công, chăm sóc, hao hụt đàn, đóng gói, vận chuyển và tiêu thụ.
Mô hình của anh Trường nhận được sự quan tâm của chính quyền và tổ chức Hội Nông dân địa phương. Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, lãnh đạo Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Bình Giã đã đến thăm, chúc mừng anh. Hội Nông dân xã đánh giá mô hình có điều kiện phát triển nhờ lợi thế vùng cây ăn trái và nguồn thực vật tự nhiên, đồng thời định hướng hỗ trợ các hộ nuôi về kỹ thuật, chất lượng sản phẩm và phát triển thị trường.
Đáng chú ý, mật ong dú thiên nhiên của anh Trường đạt chứng nhận OCOP 3 sao, là cơ sở để sản phẩm từng bước khẳng định thương hiệu, tăng độ nhận diện và mở rộng cơ hội tiếp cận người tiêu dùng. Thông qua các buổi sinh hoạt hợp tác xã định kỳ, anh cùng các hội viên trao đổi kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn và tìm giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm.
Từ đây, câu chuyện không còn chỉ là một hộ gia đình nuôi ong thành công, mà mở ra khả năng hình thành một hướng sản xuất có liên kết. Khi người nuôi có thể cùng trao đổi kỹ thuật, chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm đầu ra, giá trị của từng đàn ong sẽ có cơ hội được nâng lên.
