Chính quyền xã: Tuyến đầu phòng chống thiên tai

Từ ngày 1/7 vừa qua, hệ thống chính quyền địa phương chuyển từ ba cấp sang hai cấp, nhằm tổ chức, vận hành bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và có sự thống nhất, thông suốt của nền hành chính Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở.

Công an xã Anh Sơn (Nghệ An) phối hợp lực lượng chức năng dùng thuyền hỗ trợ người dân khỏi các khu vực sạt lở, nguy cơ ngập cao. (Ảnh: ANH VŨ)
Công an xã Anh Sơn (Nghệ An) phối hợp lực lượng chức năng dùng thuyền hỗ trợ người dân khỏi các khu vực sạt lở, nguy cơ ngập cao. (Ảnh: ANH VŨ)

Điều này cũng đặt cấp xã vào vị trí tuyến đầu, chịu trách nhiệm toàn diện đối với công tác phòng chống thiên tai.

Để làm tốt vai trò mắt xích quan trọng, kết nối giữa hệ thống chỉ đạo từ cấp tỉnh, cơ quan chuyên môn đến cộng đồng dân cư, chính quyền cấp xã cần có đủ nguồn lực và năng lực xử lý nhanh mọi tình huống, tham gia ứng phó thiên tai ngay từ giờ đầu, nhằm hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại.

Cảnh báo từ sớm, từ xa

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, trung bình mỗi năm, thiên tai làm 240 người chết và mất tích, thiệt hại kinh tế gần 30.000 tỷ đồng. Các hiện tượng lũ quét, sạt lở đất ngày càng gia tăng, nhất là ở miền núi phía bắc và miền trung. Những đợt thiên tai gần đây như: bão Yagi (2024), bão số 3 (2025) và mưa lũ trái mùa cho thấy, nếu không có sự chủ động từ chính quyền cơ sở, sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp chính quyền, thiệt hại sẽ lớn hơn rất nhiều. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2025 đến nay, thiên tai đã làm 134 người chết, 4 người mất tích và hơn 100 người bị thương, gây thiệt hại kinh tế hơn 8.000 tỷ đồng.

Phó Trưởng phòng Ứng phó và Khắc phục hậu quả thiên tai (Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai) Nguyễn Xuân Tùng nhận định, phòng chống thiên tai luôn là giải pháp hữu hiệu giúp giảm thiệt hại đến mức thấp nhất. Muốn phòng chống hiệu quả, công tác chỉ đạo, cảnh báo phải được đưa ra từ sớm, từ xa, thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Sau ngày 1/7, cấp xã sẽ chịu trách nhiệm toàn diện trong phòng chống thiên tai, từ tuyên truyền, lập kế hoạch ứng phó, dự trữ vật tư, đến cứu hộ, cứu nạn, khắc phục hậu quả, quản lý Quỹ Phòng chống thiên tai và xử lý vi phạm,...

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản quy định chi tiết về phân cấp, phân định thẩm quyền quản lý nhà nước trong lĩnh vực đê điều và phòng chống thiên tai. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa cơ chế vận hành chính quyền hai cấp, bảo đảm tính chủ động, kịp thời của tuyến cơ sở.

Để “đi trước” một bước, giúp phòng chống hiệu quả, cấp xã phải luôn chủ động, làm tròn vai trò là “tiền đồn” chốt chặn trước thiên tai. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình Bùi Xuân Diệu, Ninh Bình là một trong những địa phương đi đầu kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tại 129 xã/phường; xây dựng 66 phương án bảo vệ trọng điểm cấp xã và chín phương án trọng điểm cấp tỉnh; đầu tư hệ thống cảnh báo sớm với trạm đo mưa, đo mực nước, cảnh báo lũ tự động trong quá trình thực hiện nhiệm vụ,...

Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có quy chế phối hợp giữa các ban chỉ huy quân sự các xã, trong trường hợp xảy ra thiên tai quy mô liên xã, liên khu vực sẽ là rào cản lớn. Việc chuẩn bị vật tư, trang thiết bị, nhu yếu phẩm ở một số nơi rất thiếu thốn, các phương án, kế hoạch phòng chống thiên tai còn chung chung, “làm cho có”, không sát thực tế.

Để làm tốt vai trò mắt xích quan trọng, kết nối giữa hệ thống chỉ đạo từ cấp tỉnh, cơ quan chuyên môn đến cộng đồng dân cư, chính quyền cấp xã cần có đủ nguồn lực và năng lực xử lý nhanh mọi tình huống, tham gia ứng phó thiên tai ngay từ giờ đầu, nhằm hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại.

Theo quy định mới, chính quyền cấp xã được giao khá nhiều thẩm quyền trong phòng chống thiên tai, giống như cấp huyện trước kia, như xây dựng, tu bổ, nâng cấp công trình phòng chống thiên tai trên địa bàn, chuẩn bị nhân lực, phương tiện, trang thiết bị,... theo phương án được duyệt.

Chính quyền xã cũng được giao đôn đốc việc dự trữ lương thực, phòng dịch, tập trung phương tiện, vật tư và trang thiết bị để chủ động ứng phó khi thiên tai xảy ra. Ngoài ra, cấp xã cũng được vận động quyên góp, tiếp nhận và phân bổ nguồn lực để cứu trợ khẩn cấp, tổ chức thẩm định và quyết định hỗ trợ theo thẩm quyền, hoặc tổng hợp báo cáo chính quyền cấp tỉnh hỗ trợ sản xuất vùng bị thiệt hại.

Vận hành tốt ba mắt xích

Việc phối hợp chặt chẽ giữa ba mắt xích cấp tỉnh, cấp xã và cộng đồng là yếu tố then chốt trong cảnh báo sớm và phòng chống thiên tai. Theo đó, cấp tỉnh giữ vai trò chỉ đạo, huy động nguồn lực, hỗ trợ kỹ thuật; cấp xã trực tiếp triển khai, giám sát và báo cáo; cộng đồng tham gia giám sát, cảnh báo và hỗ trợ lẫn nhau.

Sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, nhất là “thực chiến” trong bão số 3 và mưa lũ do hoàn lưu bão, có thể khẳng định, chỉ khi ba mắt xích này gắn kết, hệ thống phòng chống thiên tai và cảnh báo sớm mới vận hành trơn tru, hiệu quả, giảm rủi ro. Từ đó, tạo động lực cho các địa phương đẩy mạnh xây dựng hệ thống phòng chống thiên tai và cảnh báo sớm hiệu quả, bền vững, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản và sinh kế của người dân.

Cuộc tinh gọn các đơn vị hành chính đồng nghĩa với việc các điểm dự báo thiên tai chi tiết cũng được thay đổi, sắp xếp lại tên theo các vị trí phù hợp đơn vị hành chính cấp xã, phường mới. Theo Cục Khí tượng Thủy văn, khi có cảnh báo thiên tai nguy hiểm, hệ thống truyền thông ở Trung ương sẽ đăng tải thông tin dự báo, cảnh báo thời tiết nguy hiểm, hệ thống Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh cũng sẽ song hành ban hành bản tin dự báo thời tiết nguy hiểm cho các cơ quan chỉ đạo, chỉ huy ở cấp tỉnh, đồng thời gửi cho cấp xã, phường, đặc khu, giúp chủ động phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro.

Nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai Cao Đức Phát đánh giá, để chỉ đạo thông suốt, hiệu quả, cần tăng cường hơn nữa năng lực của cấp xã, đáp ứng yêu cầu phòng chống thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt. Đặc biệt, cần rà soát, làm rõ vai trò, thẩm quyền, trách nhiệm của cấp xã và các cơ quan liên quan trong ứng phó thiên tai; xây dựng lại kế hoạch ứng phó thiên tai cụ thể, phù hợp cơ cấu chính quyền mới, có tính toán, kế thừa và nâng cấp kế hoạch cũ.

Bên cạnh đó, cần xác định rõ lực lượng chủ chốt như quân đội, công an, các đoàn thể và cơ chế vận hành tại cấp xã sau khi sáp nhập. Hiện nay, hầu hết các xã có quy mô diện tích và dân số tăng lên, nhiệm vụ phòng chống thiên tai càng trở nên hết sức nặng nề. Nhiều công việc trước đây vốn thuộc cấp huyện nay chuyển về xã, đòi hỏi lực lượng xung kích phải được coi trọng đặc biệt.

Theo Trung tướng Lê Phúc Nguyên, Phó Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai, nếu không được huấn luyện và trang bị đầy đủ, lực lượng xung kích sẽ không thể đảm đương nhiệm vụ. Đây là lực lượng nòng cốt, chịu trách nhiệm nhận lệnh từ cấp trên, truyền tin cho người dân, ứng phó theo kịch bản đã được chuẩn bị. “Thực tế, nhiều năm qua, chế độ đãi ngộ cho lực lượng này rất thấp, chưa đủ khuyến khích. Về lâu dài, Chính phủ cần có hướng dẫn, quy định cụ thể về tổ chức lực lượng xung kích cấp xã, đặc biệt ở các vùng thiên tai trọng điểm”, ông Nguyên đề xuất.

Theo kinh nghiệm của các chuyên gia, trước thiên tai, chính quyền xã cần xây dựng phương án chi tiết, phù hợp đặc điểm địa hình và dân cư. Trong thiên tai, xã cần bố trí lực lượng trực ban 24/24 giờ để theo dõi thông tin từ cấp trên và kịp thời xử lý tình huống khẩn cấp. Khi cần sơ tán, lực lượng này sẽ nhanh chóng đưa người dân tới nơi an toàn. Sau thiên tai, chính quyền và cộng đồng nhanh chóng tổ chức thăm hỏi, hỗ trợ gia đình bị thiệt hại, giúp người dân nhanh chóng tái thiết cuộc sống. Việc thống kê, báo cáo thiệt hại cần thực hiện khẩn trương để đề xuất phương án hỗ trợ phù hợp.

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu tặng cây cho học sinh. (Ảnh: ANH TÚ)

Trao tặng cây xanh và sân chơi "Xanh hóa học đường" năm 2026

Chiều 10/9, tại Trường tiểu học số 2 Trung Hóa (xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị), Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Công ty Ô-tô Toyota Việt Nam phát động chương trình “Toyota Chung tay xanh hóa học đường” và “Hành trình thứ hai của những chiếc lốp” năm 2026.

Ông Nguyễn Văn Bé, ấp 3, xã Mỹ Thành, tỉnh Đồng Tháp phân loại và cho bao gói vào hố chứa đúng quy định.

Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường ở nông thôn

Đồng Tháp là tỉnh nông nghiệp với gần 500.000ha vườn cây ăn trái, lúa, hoa màu. Mỗi năm, nông dân sử dụng khoảng 3.000 tấn thuốc bảo vệ thực vật. Để bảo vệ môi trường, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp để thu gom, xử lý bao bì thuốc, nâng cao ý thức người dân, hướng đến nền nông nghiệp xanh, bền vững, an toàn.

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ El Nino diễn biến cực đoan, ảnh hưởng đến nguồn nước Đồng bằng sông Cửu Long. (Ảnh: VĂN ÚT)

Né El Nino từ từng khu vườn, chủ động nguồn nước mùa khô

Trước nguy cơ El Nino diễn biến cực đoan, người dân vùng hạ lưu sông Hậu đang chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động chuẩn bị nguồn nước. Từ những ao chứa nhỏ trong từng khu vườn đến việc nạo vét kênh mương, kiểm soát mặn ở quy mô lớn, mục tiêu chung là giữ được nguồn nước ngọt và giảm thiệt hại khi bước vào mùa khô.

Bãi rác tạm hiện đã đầy và gây ô nhiễm môi trường. (Ảnh: HÀ HỒNG HÀ)

Phú Thọ chốt phương án xử lý rác thải sinh hoạt tại các phường Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc

Mấy ngày qua, hàng trăm tấn rác sinh hoạt phát sinh mỗi ngày tại các phường Vĩnh Phúc, Vĩnh Yên (tỉnh Phú Thọ) bị ùn ứ sau khi một số người ngăn xe chở rác vào bãi rác tạm Núi Bông (tiếp giáp với các tổ dân phố Trại Giao, Hán Lữ thuộc phường Vĩnh Phúc; các thôn Hoàng Hương và Hoàng Oanh thuộc xã Bình Xuyên).

Khu vực Hà Nội có mưa, mưa rào và rải rác có dông, cục bộ có nơi mưa to. (Ảnh minh họa: Đ.T)

Không khí lạnh gây mưa rào và dông ở Bắc Bộ

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, hiện nay (9/9), bộ phận không khí lạnh đã báo vẫn đang di chuyển xuống phía nam. Bắc Bộ có mưa rào và dông vài nơi; nhiệt độ lúc 13 giờ chiều nay phổ biến ở mức 31-34 độ C.

Đại diện Ban tổ chức trao giải nhất và giải nhì hạng mục Thử thách sáng tạo “Em kể chuyện không khí” tặng các em học sinh đoạt giải. (Ảnh: ĐĂNG KHOA)

Khơi dậy tiếng nói trẻ em vì môi trường trong lành

Chiều 7/9, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam tổ chức Lễ tổng kết Chương trình “Trẻ em và thanh niên hành động vì không khí sạch và tương lai bền vững”, hưởng ứng Ngày quốc tế Không khí sạch vì bầu trời xanh năm 2026.

Cá chết hàng loạt tại hồ Ea Trum, buôn Sút Mgrư, xã Quảng Phú, tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh: CÔNG LÝ)

Đắk Lắk: Cá chết hàng loạt bất thường tại hồ Ea Trum

Những ngày gần đây, người dân ở buôn Sút Mgrư, xã Quảng Phú, tỉnh Đắk Lắk phát hiện cá chết hàng loạt và nổi trắng mặt hồ Ea Trum. Người dân đã báo lên Ban tự quản buôn và chính quyền xã, sau đó các ngành chức năng đã về lấy mẫu nước kiểm tra, nhưng đến nay người dân vẫn chưa được thông báo kết quả khiến họ hết sức lo lắng.

(Ảnh: nhandan.vn)

Đêm nay và ngày mai, 7/9, tàu thuyền trên biển đề phòng gió giật mạnh, sóng lớn, biển động

Dự báo, đêm nay (6/9) và ngày mai, vùng biển từ nam Quảng Trị đến Quảng Ngãi, Cà Mau đến An Giang, từ Khánh Hòa đến Lâm Đồng và vịnh Thái Lan, vùng biển phía đông khu vực giữa Biển Đông có mưa rào và dông rải rác. Trong mưa dông có khả năng cao xảy ra lốc xoáy, gió giật mạnh cấp 6-8, sóng biển cao 2-3m, biển động.