Chính phủ ban hành kế hoạch hành động ứng phó bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết về Kế hoạch hành động thực hiện kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Thông báo số 117-TB/VPTW ngày 4/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026.

Nghị quyết nhằm cụ thể hóa các chủ trương, yêu cầu của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phân công rõ trách nhiệm, tiến độ, nguồn lực và cơ chế kiểm tra, đôn đốc để các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch hành động và tổ chức triển khai đồng bộ, hiệu quả.

Theo đó, Chính phủ yêu cầu tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động của các cấp, các ngành, địa phương và toàn xã hội, xác định phòng, chống thiên tai là một cấu phần của phát triển bền vững, gắn với bảo đảm an ninh con người, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh năng lượng và ổn định xã hội.

Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ khắc phục hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu, khoa học, công nghệ, hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác phòng, chống thiên tai.

Chính phủ yêu cầu bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất từ Trung ương đến địa phương; tuyệt đối không chủ quan trước bất kỳ kịch bản thiên tai nào, chủ động chuẩn bị cho các tình huống bất lợi hơn, phức tạp hơn để ứng phó kịp thời, không bị động, bất ngờ.

Mục tiêu cao nhất là bảo vệ tính mạng người dân, trong đó ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai, người khuyết tật, người bệnh, hộ nghèo và hộ neo đơn. Các giải pháp phòng ngừa phải được lồng ghép ngay từ công tác quy hoạch, đầu tư, xây dựng, bảo vệ rừng, quản lý hành lang thoát lũ, an toàn hồ đập, quản lý sông suối, khai thác tài nguyên và phát triển hạ tầng; đồng thời tăng cường cảnh báo sớm, ứng dụng dữ liệu số và nâng cao kỹ năng ứng phó của cộng đồng.

Nghị quyết cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phối hợp chặt chẽ trong quá trình triển khai, xây dựng kế hoạch hành động chi tiết, phân công rõ trách nhiệm, tiến độ và nguồn lực; ưu tiên huy động các nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp và dự án trọng điểm về phòng, chống thiên tai.

Cùng với đó, Chính phủ yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, tài nguyên và môi trường; xử lý nghiêm các hành vi phá rừng, lấn chiếm sông, suối, san lấp ao hồ, khai thác cát trái phép hoặc xây dựng trong hành lang thoát lũ; đồng thời xem xét trách nhiệm người đứng đầu nếu buông lỏng quản lý, để xảy ra vi phạm kéo dài, làm gia tăng rủi ro và thiệt hại do thiên tai.

Theo Nghị quyết, từ nay đến hết năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030; cập nhật các kịch bản thiên tai, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo theo hướng chuyển từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động, chi tiết đến từng địa bàn. Bộ này cũng có trách nhiệm chỉ đạo bảo đảm an toàn đê điều, hồ đập; chủ động ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, lũ quét và sạt lở đất; đồng thời rà soát, ưu tiên các dự án bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bộ Quốc phòng và Bộ Công an được giao chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, phương án cứu hộ, cứu nạn; phối hợp sơ tán người dân, bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực xảy ra thiên tai; sẵn sàng điều động lực lượng hỗ trợ các địa phương khi vượt quá khả năng ứng phó.

Bộ Xây dựng rà soát các quy chuẩn, tiêu chuẩn về xây dựng, thoát nước đô thị, nhà ở an toàn và hạ tầng có khả năng chống chịu thiên tai.

Bộ Tài chính chủ trì bảo đảm nguồn lực và cơ chế tài chính, ưu tiên cho công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai và phục hồi sản xuất, sinh kế.

Đối với các địa phương, Nghị quyết yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm trực tiếp trước Chính phủ về công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn; người đứng đầu địa phương phải trực tiếp kiểm tra các khu vực xung yếu, nắm chắc tình hình từng hộ dân ở vùng có nguy cơ cao, chủ động phương án ứng phó, không để bị động, bất ngờ.

Nghị quyết nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm an toàn tính mạng người dân trong mọi tình huống. Các địa phương phải xây dựng phương án sơ tán chi tiết, xác định rõ đối tượng ưu tiên, tuyến di chuyển, lực lượng hỗ trợ và bảo đảm đầy đủ các điều kiện thiết yếu tại nơi trú tránh. Đồng thời, cần tích hợp công tác phòng, chống thiên tai vào kịch bản điều hành tăng trưởng, duy trì hoạt động của các lĩnh vực trọng yếu và phục hồi nhanh sản xuất sau thiên tai.

Các địa phương cũng phải rà soát, cập nhật phương án ứng phó với các loại hình thiên tai có thể xảy ra trong những tháng cuối năm 2026, chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống thiên tai bất thường, vượt mức lịch sử; đồng thời tổ chức lại phương châm "bốn tại chỗ", tăng cường cơ chế phối hợp giữa các địa phương theo lưu vực sông, vùng ven biển và khu vực có nguy cơ cao để nâng cao năng lực ứng phó.

Bên cạnh đó, Nghị quyết yêu cầu thường xuyên kiểm tra an toàn các công trình đê điều, hồ đập, giao thông, điện, viễn thông, trường học, bệnh viện và các công trình hạ tầng thiết yếu; kịp thời triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai. Công tác cảnh báo cũng phải được nâng cao theo hướng cụ thể đến từng khu vực, từng hộ dân; đa dạng hóa các kênh truyền tin, bảo đảm thông tin đến đúng người, đúng thời điểm, kể cả trong điều kiện mất điện hoặc gián đoạn thông tin liên lạc.

Đối với các bộ, ngành, Nghị quyết yêu cầu rà soát, cập nhật phương án ứng phó thiên tai theo lĩnh vực quản lý; bảo đảm cung ứng điện, nước, viễn thông, giao thông, y tế, giáo dục và hàng hóa thiết yếu trong mọi tình huống. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị-xã hội được giao tăng cường vận động, giám sát, hỗ trợ người dân; các cơ quan báo chí đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kỹ năng phòng, chống thiên tai, kịp thời phản ánh công tác chỉ đạo, điều hành và đấu tranh với các thông tin sai sự thật.

Về định hướng giai đoạn 2026-2030, Nghị quyết xác định mục tiêu chuyển mạnh từ ứng phó thiên tai sang quản trị rủi ro thiên tai trên cơ sở ứng dụng khoa học, công nghệ và dữ liệu số, nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, nhất là ở cấp xã. Chính phủ yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, ưu tiên đầu tư các công trình phòng, chống thiên tai quy mô lớn, phát triển hệ thống cảnh báo sớm, hạ tầng chống chịu và lồng ghép yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu vào hệ thống quy hoạch phát triển. Đồng thời, Bộ Tài chính nghiên cứu các công cụ tài chính phục vụ quản lý rủi ro thiên tai; Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp khôi phục sản xuất, ổn định sinh kế sau thiên tai.

Về tổ chức thực hiện, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao khẩn trương xây dựng kế hoạch hành động chi tiết để triển khai Nghị quyết, hoàn thành trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày Nghị quyết được ban hành và gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp, báo cáo Chính phủ. Đối với các nhiệm vụ đã được lồng ghép trong các chương trình, kế hoạch hoặc văn bản chỉ đạo hiện hành, các cơ quan, địa phương chủ động rà soát, cập nhật, bổ sung để phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết; các nhiệm vụ đã được giao hoặc đã có chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ phải triển khai ngay, bảo đảm kịp thời, hiệu quả.

Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt, đồng bộ các nhiệm vụ được giao; tăng cường kiểm tra, đôn đốc việc triển khai và tổ chức đánh giá kết quả thực hiện từ nay đến hết năm 2026. Báo cáo kết quả phải gửi Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trước ngày 31/12/2026, đồng thời gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường để theo dõi, tổng hợp.

Theo Nghị quyết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ trì theo dõi, đôn đốc việc triển khai thực hiện; phối hợp với các bộ, ngành và địa phương tổng hợp tình hình, kịp thời báo cáo Chính phủ. Chính phủ cũng đề nghị Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Văn phòng Trung ương Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam và các cơ quan báo chí phối hợp tuyên truyền, góp phần triển khai hiệu quả Nghị quyết.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện, Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì tham mưu cơ chế tài chính phù hợp, ưu tiên bố trí nguồn lực cho công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai và phục hồi sinh kế, sản xuất; đồng thời phối hợp với các bộ, ngành, địa phương cân đối, bố trí vốn đầu tư công trung hạn và kinh phí hằng năm theo quy định. Các bộ, ngành và địa phương có trách nhiệm chủ động bố trí ngân sách cùng các nguồn tài chính hợp pháp khác để triển khai các nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý.