Đêm huyền ảo giữa ngân hà
Thành lập năm 2015, Trung tâm Khám phá Khoa học Quy Nhơn (ExploraScience Quy Nhon nay thuộc tỉnh Gia Lai) là một trong những cơ sở khoa học công lập đầu tiên tại Việt Nam mở cửa cho công chúng với mục tiêu phổ biến tri thức khoa học, đặc biệt là thiên văn học.
Tọa lạc tại khu vực Ghềnh Ráng, cách trung tâm khoảng 10 phút đi xe, không gian nơi đây được thiết kế hiện đại, thân thiện với người tham quan. Các khu vực trưng bày, phòng chiếu hình vũ trụ, khu thực hành trải nghiệm STEM, thư viện khoa học và đặc biệt là khu vực Đài quan sát thiên văn đều được đầu tư bài bản. Vào ban ngày, du khách có thể tham quan các mô hình vũ trụ, hệ Mặt Trời, trải nghiệm các thí nghiệm vật lý vui nhộn. Nhưng khi màn đêm buông xuống, nơi đây mới thật sự trở thành “cánh cửa mở ra vũ trụ”.
Điểm nhấn ấn tượng nhất là chương trình “Hành trình đêm” vào tối thứ bảy hằng tuần, từ 18 giờ 30 phút đến 21 giờ 30 phút. Mỗi buổi tối phục vụ tối đa 200 du khách với hai tour chính: Tham quan Tòa nhà chính và “Hành trình đêm” tại Đài thiên văn. Tour đầu bắt đầu bằng việc tham quan các phòng trưng bày về hệ Mặt Trời, các hành tinh, lịch sử khám phá vũ trụ, xem các show trình diễn khoa học và xem phim khoa học 3D với hiệu ứng sống động gồm nhiều chủ đề như khoa học sự sống, lịch sử thiên văn học, khám phá không gian, thế giới tự nhiên. Những hình ảnh chân thực, âm thanh sống động khiến người xem như lạc vào không gian bao la.
Còn tour thứ hai bắt đầu tại Đài thiên văn Quy Nhơn. Tại đây, du khách được giới thiệu về lịch sử thiên văn học qua các thời kỳ, được hướng dẫn cách xác định và quan sát các chòm sao, hành tinh có thể quan sát trong đêm, cách sử dụng kính thiên văn và nguyên lý hoạt động của chúng. Ngoài ra, ở đây còn có chiếc kính thiên văn quang học PlaneWave CDK600-kính thiên văn lớn nhất và hiện đại nhất Việt Nam hiện nay được bố trí sẵn, hướng về bầu trời đêm thăm thẳm, sẵn sàng ghi lại những khoảnh khắc, những hình ảnh mà mắt thường không thể nhìn thấy được.
Trẻ em đặc biệt thích thú khi được quan sát và ghi lại hình ảnh các hành tinh, hoặc tham gia trò chơi “truy tìm chòm sao” bằng cách sử dụng Bản đồ sao quay hoặc các ứng dụng khám phá bầu trời trên điện thoại. Các hoạt động tương tác hay tham gia trò chơi thiên văn giúp du khách, đặc biệt là các em nhỏ, tiếp cận khoa học một cách tự nhiên và đầy hứng thú. Ngoài ra, không gian cắm trại, giao lưu quanh lửa trại, kể chuyện về các chòm sao cũng là điểm nhấn thú vị, kết nối con người với thiên nhiên. Những câu chuyện về thần thoại Hy Lạp, về các nhà thiên văn học vĩ đại như Galileo, Newton, Einstein… được kể bằng ngôn ngữ gần gũi đã truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.
Khi tri thức không còn xa vời
Có lẽ khoảnh khắc lần đầu nhìn thấy miệng núi lửa trên Mặt Trăng qua ống kính thiên văn là một trải nghiệm khó quên đối với khách tham quan. Những chi tiết tưởng chừng chỉ có trong sách giáo khoa bỗng hiện ra rõ ràng, sống động. Sao Mộc với những dải mây xoáy, sao Thổ với vành đai lấp lánh, hay cụm sao Pleiades lung linh như những viên kim cương giữa trời khiến du khách không khỏi trầm trồ. Nếu may mắn, một số người có thể bắt gặp những vệt sao băng, vệ tinh nhân tạo lướt qua, hay thậm chí là ánh sáng mờ ảo của dải ngân hà, điều mà ở đô thị khó lòng nhìn thấy do ô nhiễm ánh sáng.
Chị Nguyễn Thị Hồng Nhung, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, tôi không phải người mê thiên văn nhưng khi đến đây tôi đã hoàn toàn thay đổi suy nghĩ, nhất là khi được nhìn thấy vành đai của Sao Thổ bằng mắt thật qua kính thiên văn. “Tôi khá kinh ngạc, không phải vì nó đẹp mà vì nó thật. Thật đến mức tôi thấy mình như đang trôi giữa vũ trụ”.
Chị Nguyễn Thị Hồng Nhung: "Lúc ấy, tôi nhìn lên bầu trời và tự hỏi: “Có bao nhiêu người đang nhìn cùng một ngôi sao với mình? Có bao nhiêu người đang mơ về những hành tinh xa xôi?".
Ông Nguyễn Ngọc Hóa, Giám đốc Trung tâm Khám phá khoa học Quy Nhơn chia sẻ, chương trình du lịch đêm ngắm thiên văn không chỉ mang lại những bức ảnh đẹp hay kiến thức mới, mà còn khơi dậy trong mỗi người cảm giác nhỏ bé nhưng đầy tò mò trước vũ trụ bao la. Thời gian tới, chương trình sẽ được mở rộng thêm các buổi trải nghiệm thiên văn theo mùa, tổ chức tuần lễ thiên văn cộng đồng, hội thảo khoa học mở và các lớp học thiên văn cơ bản cho công chúng.
Khi chương trình kết thúc, nhiều người vẫn nán lại, ngước nhìn bầu trời đêm như chưa muốn rời xa. Có người lặng lẽ ghi chép, có người chụp ảnh, có người chỉ đơn giản là ngồi yên, để cảm nhận sự bao la của vũ trụ và sự nhỏ bé của con người. Trải nghiệm du lịch đêm ngắm thiên văn tại Trung tâm Khám phá khoa học Quy Nhơn không chỉ là một chuyến đi, mà là khám phá vũ trụ, tri thức và chính mình.
