Sáng 25/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Tại phiên họp, Thứ trưởng Công an Phạm Thế Tùng đã báo cáo về việc giải trình, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các vị đại biểu Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Cụ thể, về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Thứ trưởng Phạm Thế Tùng cho biết, đa số các ý kiến tán thành chủ trương thu hẹp tử hình; một số ý kiến đại biểu còn băn khoăn và đề nghị cần cân nhắc, đánh giá về việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, đặc biệt là đối với Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Về vấn đề này, qua tổng kết thi hành và thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy: Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, pháp luật hình sự hiện hành quy định ngưỡng định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng khung hình phạt có quy định hình phạt tử hình thấp hơn nhiều so với khối lượng ma túy mà các đối tượng mua bán trên thực tế.
Do vậy, khi khối lượng ma túy mua bán đã vượt ngưỡng định lượng thuộc khung hình phạt có quy định hình phạt tử hình, người phạm tội có thể nhận thức rằng việc tiếp tục gia tăng khối lượng ma túy cũng không làm thay đổi khung hình phạt áp dụng; từ đó, gây nguy hiểm cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Thực tiễn cũng cho thấy, đối với một số tội danh mặc dù tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình là tương đối cao, trong đó có tội mua bán trái phép chất ma túy, tuy nhiên, diễn biến của loại tội phạm này thời gian qua vẫn rất phức tạp.
Do đó, hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh đối với loại tội phạm này không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng hình phạt tử hình hay không mà còn phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả của công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh của các cơ quan chức năng, bảo đảm kịp thời và hiệu quả.
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, theo Thứ trưởng Công an, cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất về yêu cầu bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em và xử lý nghiêm tội phạm xâm hại trẻ em. Song, việc xác định phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn phải đặt trong tổng thể chính sách hình sự và các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.
Theo Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, đối với quốc gia chưa xóa bỏ hình phạt tử hình, hình phạt này chỉ áp dụng đối với những tội phạm nghiêm trọng nhất gắn với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng.
Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật đã được chỉnh lý theo hướng không quy định hình phạt tử hình tại Điều 142 nhưng vẫn giữ đây là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng; khoản 3 quy định hình phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
Trường hợp hành vi đồng thời đủ yếu tố cấu thành tội phạm khác xâm phạm tính mạng thì trách nhiệm hình sự được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự. Với quy định như trong dự thảo Bộ luật sẽ vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ trẻ em, vừa bảo đảm sự tương xứng và nhất quán của chính sách hình sự.
Báo cáo ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, về bỏ hình phạt tử hình ở một số tội, Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Tuy nhiên, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình ở tội nào cần được cân nhắc kỹ để tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm cũng như yêu cầu đặt ra trong những thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới, nhất là Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Từ phân tích trên, qua kết quả lấy ý kiến nhân dân, ý kiến các vị đại biểu Quốc hội và các cơ quan, tổ chức hữu quan, trường hợp còn có nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi thu hẹp hình phạt tử hình ở các tội danh, đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo việc xin ý kiến đại biểu Quốc hội; trong trường hợp cần thiết, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến chỉ đạo.
Cũng trong sáng nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
