Hạn chế xe xăng dầu theo lộ trình
Tại buổi làm việc với Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh mới đây - ngày 7/10, đơn vị liên danh tư vấn cho biết: Thành phố Hồ Chí Minh hiện có quy mô dân số 14 triệu dân đang đối mặt với áp lực, nguy cơ ô nhiễm từ hoạt động giao thông. Cụ thể, hơn một triệu ô-tô và 7,3 triệu xe máy hoạt động, đóng góp 88% NOx, 99% CO, 79% SO2 và 88% bụi tổng phát thải; nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình đạt 31 μg/m³ - gấp sáu lần khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới. Từ đó có thể gây thiệt hại kinh tế hơn 3.000 tỷ đồng/năm (0,25% GRDP) và số ca tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí hằng năm cao hơn tử vong do tai nạn giao thông. Do đó, lập vùng phát thải thấp, kiểm soát khí thải ở trung tâm thành phố và Cần Giờ đang là vấn đề cấp bách.
Theo lộ trình đề xuất, từ năm 2026, thành phố sẽ thiết lập vùng phát thải thấp (LEZ) ở khu trung tâm, hạn chế xe xăng, dầu không đạt chuẩn khí thải. Phạm vi vùng LEZ dự kiến gồm các quận cũ: 1, 3, 5, 6, 8, 10, 11, Bình Thạnh, Tân Bình, Tân Phú, Phú Nhuận, giới hạn bởi 15 cây cầu và 17 tuyến đường chính. Khu vực này có khoảng 3,2 triệu dân, 9,2 triệu lượt di chuyển mỗi ngày, thường xuyên ghi nhận nồng độ bụi mịn PM2.5, PM10 vượt ngưỡng cho phép.
Từ năm 2026, dự kiến, ba nhóm xe sẽ bị kiểm soát trong vùng LEZ, gồm: Xe tải nặng chạy dầu diesel (bị cấm hoàn toàn), ô-tô thương mại dưới tiêu chuẩn Euro 4 và xe máy kinh doanh dịch vụ dưới Euro 2. Đến năm 2027, khi xe máy bắt buộc kiểm định khí thải, việc kiểm soát sẽ mở rộng cho toàn bộ xe không đạt chuẩn.
Hướng đến Net Zero
Theo ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh: Đến nay, Sở Xây dựng thành phố cùng các đơn vị liên quan đã có quá trình chuẩn bị tương đối đầy đủ các bước thẩm định. Đề án này sẽ được trình Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và dự kiến triển khai vào đầu năm 2026.
Đối với chuyển đổi giao thông xanh, đơn vị tư vấn đã đề xuất quá trình triển khai theo ba trụ cột, gồm: Chuyển đổi phương tiện điện hóa, phân vùng phát thải thấp (LEZ) và xây dựng hạ tầng chính sách hỗ trợ. Xác định chuyển đổi xanh trước đối với xe buýt, xe công nghệ... Mạng lưới xe buýt phải bảo đảm tính tiên phong làm tiền đề về chính sách để các lộ trình chuyển đổi tiếp theo diễn ra thuận tiện. Tiếp đến là vận động quần chúng nhân dân, cơ quan đơn vị công lập tham gia chuyển đổi. Đi kèm đó, những chính sách hỗ trợ tài chính, thuế ưu đãi căn cứ thực tế để áp dụng phù hợp. Những giải pháp về quản lý hành chính, kỹ thuật, hỗ trợ tài chính cũng sẽ được đồng bộ. “Thành phố Hồ Chí Minh làm từng bước, có lộ trình bài bản dựa trên sự đồng thuận của bà con nhân dân. Khi mỗi người dân ý thức được lợi ích của việc cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe, họ sẽ tự giác chuyển đổi”, ông Hòa An cho biết.
Lộ trình đã có, tuy nhiên đại diện Hiệp hội Vận tải hàng hóa Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, một điều quan trọng là chính sách hỗ trợ cần thật mạnh mẽ, ưu tiên hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp có nhiều xe và người lao động thu nhập thấp, cũng có thể là phương tiện có tiêu chuẩn khí thải thấp hơn, mạnh dạn chuyển đổi xe điện. Về hạ tầng, thành phố bảo đảm hạ tầng trạm sạc điện để người dân, doanh nghiệp an tâm chuyển đổi.
Nhiều ý kiến chuyên gia cũng nêu quan điểm, để Đề án đạt được hiệu quả cao, Thành phố Hồ Chí Minh cần tính toán tác động kinh tế - xã hội kỹ càng để bảo đảm lộ trình từng bước hợp lý, người dân không gặp khó khăn. Thành phố phải tiếp tục xây dựng mạng lưới giao thông công cộng xanh “phủ sóng” đủ đáp ứng nhu cầu di chuyển của người dân. Các phương thức đi bộ, xe đạp, xe buýt, metro phải liên kết chặt chẽ, tối đa 15 phút người dân tiếp cận được tất cả loại hình giao thông công cộng. Song song, các đơn vị tăng khuyến khích, tạo điều kiện chuyển đổi xe năng lượng xanh, nhất là với những người khó khăn.
Vấn đề lớn đặt ra, các đơn vị quản lý cần tập trung giải bài toán về hạ tầng bao gồm: Hạ tầng giao thông, hạ tầng điện, hạ tầng kiểm định khí thải xe máy, hạ tầng giám sát thực hiện.
Để khuyến khích người dân chuyển đổi, Đề án đề xuất hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình: Hộ thường được trợ cấp 10% chi phí (tối đa 5 triệu đồng), hộ cận nghèo 80% (không quá 16 triệu đồng) và hộ nghèo 100% (tối đa 20 triệu đồng). Ngoài ra, người dân được giảm 50% lệ phí đăng ký, biển số và hỗ trợ lãi vay khi mua xe điện. Với doanh nghiệp kinh doanh vận tải, chính sách ưu đãi gồm: Miễn 100% lệ phí trước bạ, giảm 50% phí bảo trì đường bộ và lệ phí cấp biển số, cùng hỗ trợ 50% lãi suất đầu tư xe trong năm đầu tiên. Doanh nghiệp xe buýt chuyển sang xe điện được vay tối đa 85% chi phí đầu tư và hưởng ưu đãi lãi suất trong 7 năm.
Tiêu điểm: "Lộ trình giảm phát thải hướng đến giảm ô nhiễm"
1. Thí điểm xây dựng mô hình giao thông xanh
