Biến đổi khí hậu – “thủ phạm” gây sóng nhiệt và cháy rừng nghiêm trọng ở châu Âu

Châu Âu đang trải qua đợt sóng nhiệt tồi tệ nhất từ trước đến nay với liên tiếp các vụ cháy rừng xảy ra khắp khu vực Địa Trung Hải. Theo các nhà khoa học, biến đổi khí hậu là “thủ phạm” chính gây ra tình trạng thời tiết cực đoan nói trên.
Lính cứu hỏa quan sát một đám cháy rừng ở khu vực Ourem, Bồ Đào Nha, hôm 12/7. (Ảnh: Reuters)
Lính cứu hỏa quan sát một đám cháy rừng ở khu vực Ourem, Bồ Đào Nha, hôm 12/7. (Ảnh: Reuters)

Sóng nhiệt nóng hơn và thường xuyên hơn

Biến đổi khí hậu khiến các đợt sóng nhiệt trở nên nóng hơn và thường xuyên hơn. Đây là trường hợp chung của hầu hết các khu vực trên thế giới hiện nay, và đã được xác nhận bởi Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) của Liên hợp quốc.

Phát thải khí nhà kính từ các hoạt động của con người đã làm Trái đất nóng thêm khoảng 1,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Nền nhiệt cơ sở tăng đồng nghĩa mức nhiệt cao hơn có thể được ghi nhận trong các đợt nắng nóng cực đoan.

Nhà khí hậu học Friederike Otto thuộc Đại học Hoàng gia London khẳng định: “Mỗi đợt sóng nhiệt mà chúng ta đang chứng kiến ngày nay đều có cường độ mạnh hơn và tần suất dày hơn do tác động của biến đổi khí hậu”.

Ngoài ra, các điều kiện khác cũng ảnh hưởng đến các đợt sóng nhiệt, trong đó có hoàn lưu khí quyển - một yếu tố tác động quan trọng ở châu Âu hiện nay.

Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature mới đây, số đợt sóng nhiệt ở “lục địa già” đã tăng nhanh hơn gấp 3-4 lần so với các vùng vĩ độ trung bình phía bắc khác như Mỹ, nguyên nhân là do những thay đổi của dòng phản lực - luồng không khí di chuyển nhanh từ tây sang đông ở bắc bán cầu.

Tác động của biến đổi khí hậu

Để tìm hiểu chính xác mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với một đợt sóng nhiệt cụ thể, từ năm 2004 các nhà khoa học đã thực hiện hơn 400 nghiên cứu đối với các hiện tượng thời tiết cực đoan, bao gồm nắng nóng, lũ lụt và hạn hán, nhằm tính toán mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với từng hiện tượng.

Quá trình nghiên cứu bao gồm việc mô phỏng khí hậu hiện tại hàng trăm lần và tiến hành so sánh với các mô phỏng khí hậu không có phát thải khí nhà kính do con người gây ra.

Chẳng hạn, các nhà khoa học thuộc World Weather Attribution (WWA) – một sáng kiến quốc tế phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến các hiện tượng thời tiết cực đoan, đã xác định khả năng xảy ra một đợt sóng nhiệt kỷ lục như ở Tây Âu vào tháng 6/2019 ở Pháp và Hà Lan hiện nay cao hơn 100 lần so với trường hợp con người không làm biến đổi khí hậu.

Các đợt sóng nhiệt sẽ ngày càng trầm trọng

Trái đất hiện nóng hơn thời kỳ tiền công nghiệp khoảng 1,2 độ C, và điều này đã làm gia tăng tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Nhà khoa học khí hậu Sonia Seneviratne của ETH Zurich cho biết: “Trung bình trên đất liền, những đợt nắng nóng cực đoan vốn xảy ra 10 năm một lần nếu không có sự tác động của con người đến khí hậu, giờ đây xảy ra thường xuyên hơn gấp 3 lần”.

Nhiệt độ sẽ chỉ ngừng tăng khi con người ngừng thải khí nhà kính vào bầu khí quyển. Cho tới lúc đó, các đợt sóng nhiệt được dự báo sẽ tiếp tục trở nên trầm trọng. Nếu tình trạng biến đổi khí hậu không được giải quyết, nắng nóng cực đoan thậm chí sẽ còn leo thang nguy hiểm hơn.

Theo Thỏa thuận Paris năm 2015, các quốc gia đã nhất trí cắt giảm lượng khí thải để hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 2 độ C và hướng tới mục tiêu tham vọng hơn là 1,5 độ C, nhằm tránh những hậu quả tàn khốc nhất của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, với các chính sách như hiện tại, thế giới sẽ không thể cắt giảm lượng khí thải đủ nhanh để đạt được bất kỳ mục tiêu nào nói trên.

IPCC cho biết một đợt sóng nhiệt xảy ra một lần mỗi thập kỷ trong thời kỳ tiền công nghiệp sẽ xảy ra 4,1 lần mỗi thập kỷ ở nhiệt độ nóng lên 1,5 độ C và 5,6 lần ở mức tăng 2 độ C.

“Nhiệt độ Trái đất tăng quá 1,5 độ C đồng nghĩa thế giới sẽ đối mặt với nhiều đợt nắng nóng cực đoan hơn trong tương lai”, bà Seneviratne cho hay.

Biến đổi khí hậu khiến cháy rừng nghiêm trọng hơn

Biến đổi khí hậu làm gia tăng các điều kiện khô nóng khiến các đám cháy lan nhanh hơn, cháy lâu hơn và bùng phát dữ dội hơn.

Dưới tác động của biến đổi khí hậu, khu vực Địa Trung Hải đã chứng kiến mùa cháy rừng bắt đầu sớm hơn và bao phủ diện tích rộng lớn hơn. Chỉ tính riêng năm ngoái, hơn nửa triệu ha rừng đã bị thiêu rụi ở các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU), khiến 2021 trở thành mùa cháy rừng tồi tệ thứ hai của khối được ghi nhận kể từ sau năm 2017.

Thời tiết nóng hơn cũng khiến thảm thực vật mất đi độ ẩm, qua đó trở thành nguồn “nhiên liệu” khô giúp các đám cháy lan rộng hơn.

Theo nhà khoa học cấp cao Mark Parrington của Copernicus, điều kiện thời tiết nóng hơn và khô hơn đang làm gia tăng mức độ nguy hiểm của các vụ cháy rừng.

Một số quốc gia như Bồ Đào Nha và Hy Lạp ghi nhận các vụ cháy rừng vào hầu hết các mùa hè, và cũng đã chủ động chuẩn bị cơ sở hạ tầng để cố gắng quản lý và kiểm soát các đám cháy. Tuy nhiên, sự gia tăng nhiệt độ Trái đất đang khiến phạm vi cháy rừng ngày càng lan rộng ra những khu vực trước nay vốn ít ghi nhận các đám cháy và không có nhiều sự chuẩn bị để đối phó.

Biến đổi khí hậu không phải là nguyên nhân duy nhất gây cháy rừng

Theo thống kê của EU, cùng với biến đổi khí hậu, công tác quản lý rừng và các nguồn phát lửa cũng là những tác nhân quan trọng gây ra các vụ cháy rừng. Ở châu Âu, phần lớn các vụ cháy rừng là do hoạt động của con người gây ra, như đốt phá rừng, tiệc nướng ngoài trời, các đường dây điện, hoặc các mảnh thủy tinh thải ra môi trường.

Nhiều quốc gia, bao gồm Tây Ban Nha, đang phải đối mặt với thách thức thu hẹp dân số ở các vùng nông thôn, khi ngày càng nhiều người dân di chuyển đến các thành phố, qua đó làm suy giảm lực lượng lao động dọn dẹp thực bì khô dễ bắt lửa gây cháy rừng.

Một số hành động có thể giúp hạn chế các vụ cháy rừng nghiêm trọng, chẳng hạn như đốt có kiểm soát để ngăn chặn nguy cơ bắt lửa hoặc tạo ra các khoảng trống trong rừng để ngăn không cho các đám cháy lan rộng hơn.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng nếu không giảm mạnh lượng khí nhà kính gây biến đổi khí hậu, thế giới sẽ chứng kiến các đợt sóng nhiệt, cháy rừng, lũ lụt và hạn hán ngày càng tồi tệ hơn trong tương lai.

Reuters

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

Hôm nay, đới gió Đông Nam ẩm gây tình trạng mưa phùn, nồm ẩm và sương mù dày đặc cho khu vực Bắc Bộ vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung thời tiết cải thiện rõ rệt với nắng hửng về chiều, còn tại Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ, nắng nóng cục bộ bắt đầu xuất hiện trên diện rộng khi mùa khô bước vào giai đoạn cao điểm.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

Hôm nay, không khí ẩm từ biển gây hiện tượng sương mù và mưa nhỏ cho miền Bắc vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung vẫn duy trì trạng thái nhiều mây, mưa rào do tác động của gió Đông Bắc và địa hình. Khu vực phía Nam thời tiết ổn định hơn với nắng gián đoạn, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

Các tỉnh Bắc Bộ đón đới gió ẩm gây hiện tượng sương mù dày và mưa nhỏ rải rác; trong khi đó, không khí lạnh kết hợp địa hình tiếp tục gây mưa dông tại miền Trung. Khu vực Nam Bộ và Cao Nguyên duy trì trạng thái nắng ráo ổn định nhưng cần lưu ý các diễn biến gió mạnh trên biển.

(Ảnh: THẾ ĐẠI)

Cập nhật dự báo thời tiết các khu vực trên cả nước dịp bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI

Dự báo thời tiết phục vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, từ ngày 13-16/3/2026, nhiều khu vực trên cả nước phổ biến ít mưa, trời rét về đêm và sáng ở miền bắc; Nam Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng. Trên biển có gió đông bắc mạnh, biển động.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

Hôm nay, thời tiết nước ta có sự phân hóa rõ rệt do tác động của không khí lạnh tăng cường yếu. Trong khi miền Bắc và miền Trung đón mưa rào rải rác, thì khu vực Nam Bộ tiếp tục nắng mạnh, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long vẫn diễn biến phức tạp.

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử. (Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân)

Chủ động ứng phó thiên tai trong thời gian diễn ra bầu cử

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia vừa có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

Khối không khí lạnh suy yếu khiến nền nhiệt miền Bắc tăng nhẹ, tuy nhiên khu vực Tây Bắc Bộ cần đề phòng mưa rào và dông vào chiều tối do hội tụ gió. Tại miền Trung, mưa có xu hướng quay trở lại tập trung từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi. Trong khi đó, miền Đông Nam Bộ bắt đầu xuất hiện nắng nóng cục bộ.

Tăng cường kiểm soát khí thải động cơ phương tiện giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050. (Ảnh KHÁNH AN)

Đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh

Trong lộ trình trung hòa carbon, hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050 cũng như hạn chế nguồn ô nhiễm không khí tại đô thị, bên cạnh giải pháp tổng thể, việc kiểm soát khí thải động cơ của phương tiện tham gia giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả.