Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy các nỗ lực giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hạt nhân trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, đòi hỏi những nỗ lực bền bỉ và sự đồng thuận của cộng đồng quốc tế.
Trong thông điệp mới đây nhân Ngày quốc tế nhận thức về giải trừ quân bị và chống phổ biến vũ khí hạt nhân, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo “giấc mơ hòa bình của nhân loại đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng”.
Theo người đứng đầu Liên hợp quốc, trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu ngày càng bất ổn và căng thẳng địa chính trị gia tăng, nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân đang ở mức cao nhất trong hàng chục năm qua.
Nhận định của Tổng Thư ký Liên hợp quốc được đưa ra trong bối cảnh vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân đang “nóng” trở lại trong thời gian gần đây, thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận quốc tế.
Tháng 2/2026, Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START), hiệp ước quy định những giới hạn đối với việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ - chính thức hết hạn.
Việc New START, thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân song phương cuối cùng còn hiệu lực giữa Moskva và Washington, hết hiệu lực đồng nghĩa với việc lần đầu trong hơn 50 năm qua, không còn cơ chế nào ràng buộc đối với hai kho vũ khí hạt nhân có quy mô lớn nhất thế giới.
Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định sẵn sàng cùng Nga xây dựng thỏa thuận mới để thay thế New START, tuy nhiên nhiều chuyên gia cho rằng tiến trình thương lượng một hiệp ước mới không dễ dàng.
Giấc mơ hòa bình của nhân loại đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres
Tại châu Âu, câu chuyện về vũ khí hạt nhân cũng trở thành đề tài được đặc biệt quan tâm thời gian gần đây, nhất là khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vừa tuyên bố, lần đầu kể từ năm 1992, Pháp điều chỉnh tăng số lượng đầu đạn hạt nhân mà nước này sở hữu.
Sau khi chiến tranh Lạnh kết thúc, Pháp đã triển khai những bước đi quan trọng hướng tới giải trừ quân bị và duy trì kho vũ khí hạt nhân ở mức thấp nhất có thể. Vì vậy, việc tăng số lượng đầu đạn hạt nhân được xem là một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt trong lập trường về vũ khí hạt nhân mà Pháp theo đuổi hàng chục năm qua.
Quyết định nêu trên đánh dấu bước chuyển không chỉ của Pháp, mà cả châu Âu, bởi sau khi Anh rời Liên minh châu Âu (EU) vào năm 2020, Pháp trở thành quốc gia thành viên duy nhất trong Liên minh Cờ xanh sở hữu vũ khí hạt nhân.
Giới phân tích cho rằng, việc New START hết hạn và quyết định mở rộng kho vũ khí hạt nhân của Pháp không có nghĩa là thế giới sẽ bước vào một cuộc chạy đua vũ trang mới với những hậu quả khôn lường.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Liên hợp quốc và nhiều quốc gia đang nỗ lực xây dựng một thế giới không còn vũ khí hạt nhân, những diễn biến nêu trên tạo sức ép không nhỏ đối với bộ máy giải trừ quân bị toàn cầu.
Bất chấp những khó khăn trên con đường xây dựng một thế giới không còn vũ khí hạt nhân, cộng đồng quốc tế vẫn tiếp tục kiên định theo đuổi nỗ lực giải trừ quân bị. Theo kế hoạch, vào tháng 5, Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) lần thứ 11 do Việt Nam làm Chủ tịch sẽ diễn ra tại New York (Mỹ).
Được ký kết năm 1968, NPT hiện là hiệp ước quốc tế về chống phổ biến vũ khí hạt nhân mang tính toàn diện nhất, có sự tham gia của năm quốc gia được công nhận là cường quốc hạt nhân, cũng đồng thời là các nước Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, gồm Anh, Pháp, Mỹ, Nga và Trung Quốc.
Vì vậy, hội nghị sắp tới được xem là cơ hội để các nước xây dựng lòng tin, thúc đẩy triển khai thực hiện ba trụ cột của Hiệp ước gồm không phổ biến vũ khí hạt nhân, giải trừ vũ khí hạt nhân và sử dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres khẳng định, trong bối cảnh xung đột lan rộng chưa từng thấy kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, đe dọa nghiêm trọng cuộc sống của hàng triệu người dân, đã đến lúc các nước dồn sức kiến tạo hòa bình thay vì đầu tư cho chiến tranh. Trong đó, giải trừ vũ khí, khôi phục lòng tin, đồng thời ngăn chặn phổ biến các loại vũ khí có sức tàn phá lớn là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu.
