Vườn cao-su tại phường Dầu Giây có diện tích 8 ha (hay còn gọi Lô 9), đang bảo tồn hàng trăm cây cao-su 120 năm tuổi. Anh Bùi Xuân Phú, nhân viên Đội sản xuất An Lộc, được giao nhiệm vụ bảo vệ tại đây cho biết: Các cây đều đánh số thứ tự để theo dõi, quản lý, biết được tình trạng “sức khỏe” của từng cây. Với những cây nghiêng sẽ có biện pháp gia cố, còn cây bị mối mọt nhân viên kỹ thuật sẽ xử lý bằng cách rải thuốc chung quanh gốc để mối không xâm hại.
Đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, anh Nguyễn Văn Bình rất thích thú khi lần đầu tiên được tham quan vườn bảo tồn cao-su hiếm có này. “Qua thông tin từ bạn bè, tôi được biết đến vườn cao-su độc đáo này. Đến tận nơi tôi càng thêm bất ngờ khi chiêm ngưỡng những cây cao-su cổ thụ cao vút, đường kính thân cây lớn. Nghe hướng dẫn viên giới thiệu, tôi hiểu thêm lịch sử cây cao-su du nhập vào nước ta, sau đó phát triển ở nhiều nơi”, anh Bình nói.
Vườn cao-su tại phường Dầu Giây được người Pháp trồng đầu tiên ở Việt Nam vào năm 1906 với tên gọi đồn điền Suzannah. Hiện vườn được Đội sản xuất An Lộc quản lý, là vườn bảo tồn của ngành cao-su Việt Nam. Ở vị trí trung tâm vườn, Tổng công ty Cao su Đồng Nai phục dựng nguyên mẫu ngôi nhà của công nhân cao-su thời Pháp thuộc để khách tham quan, học sinh, sinh viên hiểu hơn về giá trị lịch sử truyền thống của ngành. Ngôi nhà có mái ngói lưu ly truyền thống, bên trong trưng bày nhiều vật dụng tái hiện cuộc sống của các công nhân cạo mủ cao-su ngày trước.
Theo tài liệu của Tổng công ty Cao su Đồng Nai, năm 1901, khi thực dân Pháp xây dựng tuyến đường sắt từ Sài Gòn ra Phan Thiết, đi qua Đồng Nai, các kỹ sư và nhà thầu người châu Âu đã lập một trang trại mang tên Dầu Giây (lấy theo tên một ngôi làng nhỏ gần đó) để trồng thử nghiệm các loại cây công nghiệp như: Cà-phê, cao-su, hồ tiêu... Trong các loại cây trồng thì cây cao-su phát triển vượt trội. Do đó, năm 1906, trang trại Dầu Giây đã cho trồng lô cao-su đầu tiên với khoảng 1.000 cây giống. Công ty Nông nghiệp Suzannah là công ty cao-su đầu tiên của Pháp ra đời để hợp thức hóa hoạt động và thu lợi nhuận kinh tế từ loại cây này. Mở rộng diện tích, thực dân Pháp bắt đầu mộ phu công tra từ các tỉnh miền bắc, miền trung vào làm việc. Đoàn phu công tra đầu tiên từ tỉnh Quảng Trị vào làm việc tại đồn điền Suzannah này.
Tuy mở rộng ở nhiều nơi, nhiều đồn điền được thành lập, mộ phu được tuyển vào đông hơn, thế nhưng vườn cao-su Dầu Giây vẫn giữ nguyên hiện trạng ban đầu để làm vườn cây thực nghiệm. Sau khi cây phát triển tốt, cho năng suất mủ cao, những đồn điền cao-su dần hình thành nhiều nơi ở khu vực Đông Nam Bộ.
Sau ngày miền nam hoàn toàn giải phóng, vườn cây thuộc sự quản lý của Nông trường Dầu Giây, Tổng công ty Cao su Đồng Nai. Năm 1980, nông trường ngừng cạo mủ ở Lô 9 nhằm bảo tồn những cây cao-su đầu tiên. Cũng trong năm đó, nông trường đã trồng thêm cao-su thay thế những cây bị gãy, đổ do thời tiết. Lô 9 là vườn cao-su có lịch sử lâu đời nhất nước ta, tính đến nay vườn cây tròn 120 năm tuổi. Năm 2009, Lô 9 được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh.
Vườn cây nay đã già, có những cây rỗng bên trong và một số bị gãy, đổ do thời tiết, mối mọt; trong đó, có 2 gốc cao-su bị gãy, đổ được Bảo tàng Đồng Nai đưa về xử lý và trưng bày trong khuôn viên. Hiện còn 284 cây cao-su trồng năm 1906 và 641 cây được trồng lại. Những cây cao-su do người Pháp trồng là cây giống thực sinh (trồng bằng hạt) khoảng cách 5x5m nên gốc rất lớn, từ 1-3m, cao 30-40m, có cây tới vài người ôm.
Tổng Giám đốc Tổng công ty Cao su Đồng Nai Đỗ Minh Tuấn cho biết: Những năm qua, doanh nghiệp luôn chú trọng bảo tồn vườn cây cao-su. Hằng năm, công ty đều có kế hoạch chăm sóc, trị bệnh, phun thuốc để tránh tình trạng cây bị khô mục. Đây là di tích lịch sử phục vụ người dân, du khách đến tham quan, tìm hiểu. Thời gian tới, Tổng công ty sẽ phối hợp các ngành chức năng thành phố Đồng Nai, phường Dầu Giây tổ chức khai thác hiệu quả hơn điểm du lịch này.
Vừa qua, đoàn công tác của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đồng Nai, Ủy ban nhân dân phường Dầu Giây và Tổng công ty Cao su Đồng Nai đã khảo sát và làm việc về phương án bàn giao vườn cao-su bảo tồn cho địa phương quản lý, khai thác thành điểm du lịch. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Dầu Giây Nguyễn Lê Trường Sơn cho biết: Trong tháng 7 này, Ủy ban nhân dân phường cùng Tổng công ty Cao su Đồng Nai sẽ xây dựng quy chế phối hợp để đưa vườn cao-su vào khai thác du lịch, tạo thêm điểm đến phục vụ du khách: “Chúng tôi xác định đây là địa điểm độc đáo để khai thác du lịch thời gian tới, góp phần thu hút ngày càng đông du khách trong nước và nước ngoài đến với Dầu Giây”, ông Sơn nói.
