Bảo tồn đa dạng sinh học Vườn quốc gia Tà Đùng

Vườn quốc gia Tà Đùng (Lâm Đồng) có diện tích tự nhiên khoảng 21.000 ha, là một trong những khu vực có hệ sinh thái rừng đặc trưng và đa dạng sinh học bậc nhất Việt Nam. Tuy nhiên, do địa hình hiểm trở, chia cắt mạnh nên công tác điều tra và bảo tồn đa dạng sinh học còn gặp nhiều thách thức.

Thứ Năm, ngày 09/10/2025 - 21:49

Vườn quốc gia Tà Đùng là một trong những khu vực có hệ sinh thái rừng đặc trưng và đa dạng sinh học bậc nhất Việt Nam.

Để khắc phục khó khăn, đơn vị đã chủ động ứng dụng công nghệ số, áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ trong công tác điều tra, nghiên cứu khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học…mang lại hiệu quả tích cực.

Theo kết quả điều tra, đối với hệ động vật Vườn quốc gia Tà Đùng ghi nhận có 639 loài, với 367 loài nguy cấp quý hiếm (chiếm 57%); có 1.432 loài thực vật, với 344 loài nguy cấp quý hiếm (chiếm 24,68%).

Cùng với những giá trị về đa dạng sinh học hiện có, Vườn quốc gia Tà Đùng luôn phải đối mặt với áp lực lớn từ các hoạt động xâm hại đa dạng sinh học như: Khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật hoang dã, lấn chiếm đất rừng… Trong khi đó, nguồn nhân lực quản lý bảo vệ rừng rất ít, thiếu công cụ hỗ trợ, diện tích rừng lớn, địa bàn rộng, địa hình hiểm trở, chia cắt mạnh nên việc tuần tra, bảo vệ thường xuyên đối mặt với khó khăn, nhất là vào mùa mưa lũ.

Để khắc phục khó khăn, bất cập của phương pháp truyền thống, Ban quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng đã chủ động ứng dụng công nghệ số, áp dụng các phần mềm tiên tiến vào quá trình quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học trong toàn đơn vị. Hiện nay, mỗi chuyến đi rừng trên tay mỗi người không chỉ có dao rừng, ống nhòm, mà còn có điện thoại thông minh cài đặt phần mềm SMART.

Thành viên Tổ cơ động Ban quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng, Đường Đăng Trung cho biết, trước đây, mỗi chuyến đi phải ghi chép cụ thể thông tin vào cuốn sổ cầm tay, gặp lúc trời mưa lớn sổ bị ướt các thông tin sẽ bị mờ hoặc mất dữ liệu, trong trường hợp bị mất sổ tay thì toàn bộ công sức xem như mất trắng. Còn hiện nay, chỉ cần vài thao tác trên điện thoại đã lưu được tọa độ, hình ảnh, hiện trạng rừng, các thông số về đa dạng sinh học; tất cả số liệu đều minh bạch, có thể kiểm chứng được ngay và được đồng bộ về dữ liệu lưu trữ máy chủ nên rất khoa học, an toàn.

Nếu bộ công cụ SMART là “trợ thủ” dưới mặt đất, thì flycam lại là “mắt thần” từ bầu trời. Với địa hình hiểm trở, chia cắt mạnh của Vườn quốc gia Tà Đùng, có nơi mất cả ngày đường mới tiếp cận được, nay chỉ cần vài phút bay flycam đã bao quát toàn cảnh. Hình ảnh, video độ phân giải cao không chỉ giúp phát hiện sớm các vụ phá rừng, lấn chiếm đất mà còn trở thành bằng chứng quan trọng khi xử lý vi phạm.

Không dừng lại ở việc quan sát, các dữ liệu thu thập được đang dần được số hóa và bước đầu sử dụng công cụ AI (trí tuệ nhân tạo) vào việc tổng hợp và đánh giá số liệu. Cụ thể, bằng công nghệ GIS (hệ thống thông tin địa lý) các trang thiết bị như bẫy ảnh, flycam,… và sự hỗ trợ từ các chuyên gia từ Trường đại học Tây Nguyên, Trung tâm nhiệt đới Việt Nga, Công ty cổ phần Thương mại công nghệ Xuân Mai Green,… Ban Quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng đã cập nhật được danh lục các loài và xây dựng bản đồ phân bố các loài động, thực vật.

Công nghệ viễn thám cũng được Vườn quốc gia Tà Đùng áp dụng trong giám sát diễn biến rừng. Những điểm rừng suy thoái, mất rừng có thể được phát hiện qua ảnh vệ tinh, giúp cơ quan chức năng kịp thời triển khai biện pháp ngăn chặn. Phó Trưởng phòng Khoa học-Hợp tác quốc tế Ban Quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng, Phan Văn Sự cho biết: “Bản đồ này cho phép chúng tôi nhìn thấy bức tranh toàn cảnh: loài nào đang ở đâu, khu vực nào có nguy cơ suy giảm, từ đó đưa ra kế hoạch bảo vệ phù hợp. Những dữ liệu trực quan này không chỉ hỗ trợ lập bản đồ phân bố loài mà còn góp phần theo dõi diễn biến quần thể, cảnh báo sớm nguy cơ suy giảm. Đây được xem là bước tiến lớn, giúp công tác điều tra tại Vườn quốc gia Tà Đùng không còn phụ thuộc vào cảm tính, mà chuyển sang hướng quản lý bằng chứng cứ khoa học minh bạch và đáng tin cậy”.

Một trong những yếu tố quan trọng giúp công nghệ phát huy hiệu quả trong bảo tồn rừng và đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Tà Đùng là công tác đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho lực lượng quản lý rừng và cộng đồng địa phương. Ban Quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng thường xuyên phối hợp với các chuyên gia có trình độ cao trong lĩnh vực lâm nghiệp tổ chức nhiều lớp tập huấn chuyên sâu về sử dụng phần mềm SMART, vận hành flycam, phân tích dữ liệu GPS, nhận diện loài qua hình ảnh.

Đặc biệt, chương trình đào tạo còn chú trọng đến việc nâng cao nhận thức về bảo tồn sinh học, kỹ năng giám sát cộng đồng và phương pháp thu thập dữ liệu khoa học. Nhờ đó, không chỉ lực lượng bảo vệ rừng mà người dân địa phương cũng trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học. Thông qua đào tạo bài bản và chuyển giao công nghệ phù hợp, Tà Đùng đang xây dựng các giải pháp bảo tồn gắn với phát triển bền vững, nơi con người và thiên nhiên cùng tồn tại hài hòa, dựa trên nền tảng tri thức và công nghệ hiện đại. Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng Khương Thanh Long cho biết, trong thời gian tới, đơn vị tiếp tục đẩy mạnh việc áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào công tác điều tra và bảo tồn đa dạng sinh học; xây dựng đồng bộ các giải pháp nhằm bảo tồn, phát triển hệ sinh thái tại Vườn quốc gia Tà Đùng như: Giải pháp chung quản lý rừng bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học; Giải pháp bảo vệ, giữ gìn sinh cảnh sống của động, thực vật, đặc biệt là các loài nguy cấp quý hiếm.

NGUYỄN VĂN YÊN

Vườn quốc gia Tà Đùng Lâm Đồng Bảo vệ đa dạng sinh học