Kết quả điều tra là nguồn tư liệu quý giúp đơn vị xây dựng kế hoạch quản lý, bảo vệ hiệu quả đa dạng sinh học trong thời gian tới.
SỰ ĐA DẠNG SINH HỌC CAO
Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô có diện tích 26.848 ha, nằm ở trung tâm của tỉnh Đắk Lắk. Tại đây còn bảo tồn nguyên vẹn sinh cảnh tự nhiên độc đáo của hệ sinh thái rừng nằm trong khu vực chuyển tiếp giữa đại ngàn Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, thuộc vùng sinh thái được xếp hạng ưu tiên bảo tồn.
Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn tự nhiên và phát triển cho biết, sau hơn ba tháng tiến hành điều tra đã cho những kết quả quan trọng về sự đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn tự nhiên Ea Sô và rừng phòng hộ đầu nguồn Krông Năng. Tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô ghi nhận 789 loài thực vật có mạch thuộc 494 chi, 148 họ, 3 ngành, trong đó có 22 loài thuộc danh sách nguy cấp của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) năm 2025; 23 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024. Về thú, có ít nhất 30 loài thú thuộc 15 họ và 6 bộ, trong đó nhóm đa số là bộ linh trưởng gồm 6 loài, bộ ăn thịt có 8 loài, bộ guốc chẵn và bộ gặm nhấm có 7 loài. Trong số này, có 12 loài nằm trong danh sách nguy cấp của IUCN năm 2025 và 21 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024, đặc biệt có 5 loài cực kỳ nguy cấp là voọc bạc Trường Sơn, tê tê Java, cầy giông sọc, cheo cheo lưng bạc, bò rừng. Về chim, ghi nhận có tổng cộng 179 loài thuộc 19 bộ, 54 họ; 5 loài thuộc danh sách nguy cấp của IUCN năm 2025 là công xanh, hồng hoàng, diều núi, diều cá bé, vẹt ngực đỏ; 8 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024, trong đó có 4 loài nguy cấp là công xanh, hồng hoàng, dù dì Nepal, diều cá bé… Về bò sát-ếch nhái, ghi nhận 48 loài bò sát thuộc 12 họ và 2 bộ; 35 loài lưỡng cư thuộc 6 họ và 1 bộ; trong đó, có 14 loài nằm trong danh sách nguy cấp của IUCN năm 2025 và 22 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024. Đặc biệt, kết quả điều tra lần này ghi nhận mới 36 loài bò sát-ếch nhái.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hà, đáng chú ý, lần đầu tiên tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô ghi nhận một số loài thú quý hiếm như loài chim diều cá bé (nhóm IIB) được phát hiện trở lại sau 20 năm; loài cheo cheo lưng bạc (nhóm cực kỳ nguy cấp) được cho là mất tích ở Việt Nam sau 20 năm và trước đây chỉ được ghi nhận ở Khánh Hòa, Ninh Thuận… Bên cạnh đó, kết quả điều tra còn cho thấy, mặc dù diện tích Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô chỉ bằng 45,55% so với Vườn quốc gia Chư Yang Sin, nhưng số loài thực vật bằng 90%. Còn so với Khu Bảo tồn Krông Trai, diện tích Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô chỉ lớn hơn 17%, nhưng số loài thực vật cao hơn 70%. So với nhiều vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên trong cả nước, sự đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô khá cao.
CẦN THÊM NGUỒN LỰC ĐỂ BẢO TỒN
Kết quả điều tra đặt ra tính cấp bách trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô. Tuy nhiên, sau khi sáp nhập tỉnh Đắk Lắk và Phú Yên (cũ), khu bảo tồn nằm ở trung tâm tỉnh Đắk Lắk mới, ngay trên tuyến giao thông huyết mạch Quốc lộ 29 nối liền giữa phía đông và phía tây của tỉnh Đắk Lắk, trong đó có 24 km đi qua giữa khu bảo tồn. Bên cạnh đó, những năm qua, khi diện tích rừng ở Tây Nguyên ngày càng bị thu hẹp thì khu bảo tồn được xem như “miếng mồi béo bở”, bởi trong số diện tích hơn 26.848 ha, thì có tới 21.598 ha rừng nguyên sinh được bảo vệ nghiêm ngặt. Tại đây, còn nhiều loài động, thực vật nguy cấp quý hiếm như: Bò tót, bò rừng, nai và các loại gỗ quý hiếm như trắc, cẩm lai, giáng hương, gõ đỏ…
Hạt phó Hạt Kiểm lâm Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Nguyễn Quốc Hùng cho biết: Thời gian qua, lưu lượng phương tiện lưu thông trên tuyến Quốc lộ 29, đoạn đi qua giữa khu bảo tồn tăng mạnh, tiếng ồn gây ảnh hưởng đến các loài động vật hoang dã. Khu bảo tồn không có quyền chặn, kiểm tra xe trên quốc lộ nên các đối tượng dễ lợi dụng để xâm nhập vào đây săn bắn động vật, khai thác lâm sản trái phép. Bên cạnh đó, chung quanh khu bảo tồn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đời sống còn gặp nhiều khó khăn dẫn đến tình trạng xâm lấn đất lâm nghiệp để sản xuất... “Những năm qua, lực lượng quản lý, bảo vệ rừng của khu bảo tồn đã nỗ lực khắc phục khó khăn, ngày đêm tuần tra, canh gác, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý các đối tượng phá rừng, săn bắn thú rừng trái phép, bảo vệ những diện tích rừng tự nhiên quý giá còn lại cho Tây Nguyên cũng như sự đa dạng sinh học của khu bảo tồn”, ông Nguyễn Quốc Hùng chia sẻ.
Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Lê Minh Tiến cho biết, trên cơ sở số liệu điều tra đa dạng sinh học lần này, đơn vị sẽ xây dựng kế hoạch quản lý, bảo vệ, bảo tồn hiệu quả sự đa dạng sinh học trong thời gian tới. Hiện nay, đơn vị đang triển khai đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại khu bảo tồn giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, với tổng vốn đầu tư gần 150 tỷ đồng; đồng thời, tham mưu ngành nông nghiệp và môi trường, Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk đẩy nhanh tiến độ sáp nhập Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô, Ban Quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn Krông Năng và thăng hạng lên vườn quốc gia để có thêm nguồn lực quản lý, bảo tồn sự đa dạng sinh học tại đây.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hà, ngoài sự nỗ lực của các đơn vị quản lý, tỉnh Đắk Lắk cũng cần tăng thêm nguồn lực và kinh phí để bảo tồn sự đa dạng sinh học tại khu bảo tồn; đặc biệt là bảo tồn nguồn gien động, thực vật rừng đặc hữu, các loài thú móng guốc cỡ lớn cực kỳ quý hiếm phân bổ tập trung nhất của Việt Nam hiện nay như bò rừng, bò tót… đang có nguy cơ bị tuyệt chủng cao. Qua đó, góp phần duy trì, bảo vệ sự cân bằng môi trường sinh thái, phát huy vai trò giữ, điều tiết nguồn nước cho lưu vực đầu nguồn nhiều con sông, suối lớn… ở Tây Nguyên và các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ.
