Bảo tồn bền vững di sản văn hóa phi vật thể

Nhờ cơ chế, chính sách cụ thể, nỗ lực của cộng đồng và nghệ nhân dân gian, công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể ở Thái Nguyên ngày càng đi vào chiều sâu, hiệu quả. Nhiều di sản tưởng như rơi vào quên lãng được bảo tồn bền vững.

Thái Nguyên nỗ lực bảo tồn phong cách kiến trúc dân gian nhà sàn truyền thống tại các xóm, bản người Tày, Nùng. (Trong ảnh: Một góc bản nhà sàn Quốc Tuấn, xã Văn Lăng)
Thái Nguyên nỗ lực bảo tồn phong cách kiến trúc dân gian nhà sàn truyền thống tại các xóm, bản người Tày, Nùng. (Trong ảnh: Một góc bản nhà sàn Quốc Tuấn, xã Văn Lăng)

Tại các xã phía bắc của Thái Nguyên, từ lâu, chữ Nôm Dao của đồng bào dân tộc Dao đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Chữ Nôm Dao giữ vị trí đặc biệt trong đời sống của đồng bào khi vừa là công cụ giao tiếp, vừa là phương tiện lưu giữ tri thức của dân tộc. Tuy nhiên, nhiều năm liền, số người biết chữ ngày càng ít đi, số người trẻ không mặn mà học.

Với sự nhiệt tình, nặng lòng với chữ viết dân tộc, tại thôn Bản Cuôn, xã Chợ Đồn, đầu năm 2025, thầy Hoàng Thông Chư (65 tuổi), quyết định chuyển mảnh vườn trước nhà của gia đình thành nơi dựng lớp dạy chữ Nôm Dao. Thầy Chư cho biết: “Là người dân tộc Dao thì phải biết tiếng và biết chữ của người Dao. Tôi đã theo học chữ từ bé, hiểu và yêu chữ Nôm Dao và tôi muốn lớp trẻ cũng say mê học chữ như mình thuở thanh niên”. Từ tháng 4/2025, lớp dạy của thầy Chư bắt đầu “khai giảng” với hơn 20 học viên đến từ nhiều xã khác nhau. Lớp chia làm hai ca học sáng, tối. Ban ngày, thầy Chư dạy chữ cho 10 học viên là các bạn nhỏ từ 10 đến 12 tuổi. Buổi tối thầy dạy cho 12 học viên trung tuổi. Cứ thế, lớp già, lớp trẻ cặm cụi, say sưa đưa từng nét chữ thành hình.

Điều đáng mừng, giờ đây, một bộ phận người trẻ đã bắt đầu quan tâm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình, nhất là các di sản văn hóa phi vật thể. Tại thôn Khâu Đấng, xã Bằng Thành, đồng bào dân tộc Sán Chỉ sở hữu truyền thống chế tác mặt nạ Ka Đong dùng trong những nghi lễ của dân tộc. Đồng bào quan niệm, trong quá trình di cư, nhiều “ma quỷ” làm hại người cho nên đồng bào chế tác ra chiếc mặt nạ có hình thù kỳ dị, dữ tợn với tên Ka Đong để khiến ma quỷ không dám quấy rầy. Mặt nạ này cùng với nghi lễ múa mặt nạ được sử dụng trong các lễ quan trọng như cấp sắc, cầu mùa…

Tại xã Phúc Lộc, nhờ sự vào cuộc của chính quyền và người dân, nhiều lễ hội đặc sắc đã được bảo tồn, như: Lễ hội “Trên mây” của đồng bào dân tộc H’Mông tại thôn Phiêng Chì; “Cầu mùa” của người Dao ở thôn Nà Còi… Đặc biệt, mô hình bảo tồn trang phục đồng bào Dao Tiền được Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ xã triển khai đã đạt nhiều kết quả, tạo sức lan tỏa. Trong xã còn có ba câu lạc bộ hát then, trong đó Câu lạc bộ “Mây núi Nàng tiên” tập hợp được 65 thành viên gồm nhiều học sinh bậc tiểu học, trung học cơ sở tham gia tập luyện, biểu diễn.

Sự vào cuộc của các cấp chính quyền tạo động lực cho việc bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể, nhất là ở các xã vùng sâu, vùng xa. Nghệ nhân Ưu tú Nông Văn Hồ, xã Xuân Dương cho biết: “Hát Sli của người Nùng trình diễn chủ yếu trong chợ tình Xuân Dương đã được công nhận di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Được sự hỗ trợ, động viên của chính quyền, những nghệ nhân, người cao tuổi như chúng tôi phấn khởi, có thêm động lực tích cực truyền dạy cho lớp trẻ để bảo tồn văn hóa đặc sắc của dân tộc”.

Sau hợp nhất, tỉnh Thái Nguyên mới không chỉ mở rộng không gian địa lý mà còn trở thành nơi hội tụ văn hóa của gần 50 dân tộc. Tỉnh hiện có nhiều di sản văn hóa phi vật thể nằm trong danh mục cấp quốc gia, như: Chữ Nôm Dao, nghệ thuật thêu của người Dao, hát ví của người Tày, múa Tắc Xình, lễ hội cầu mùa của người Sán Chay, lễ hội lồng tồng của người Tày… Trước thực tế nhiều thôn, bản đứng trước nguy cơ “bê-tông hóa”, mất đi bản sắc, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên đã đầu tư kinh phí, triển khai bảo tồn ba làng truyền thống tiêu biểu, gồm: Làng người Nùng ở xóm Tân Đô (xã Văn Lăng); làng người Sán Chỉ ở xóm Đồng Kệu (xã Phú Đình); làng người Tày ở xóm Bản Đông (xã Hợp Thành). Việc giữ bản sắc truyền thống của các xóm, bản được xác định như gìn giữ “cái nôi” của các di sản văn hóa phi vật thể.

Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Thái Nguyên Lâm Ngọc Du cho biết, xác định bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, trung tâm đã chủ trì, phối hợp các địa phương thực hiện bảo tồn nhiều di sản văn hóa phi vật thể, xây dựng các câu lạc bộ bảo tồn, trình diễn dân ca, dân vũ ở các thôn, bản, trường học. Đồng thời tiếp tục tham mưu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đẩy mạnh triển khai hoạt động bảo tồn ở tất cả các xã, phường gắn với phát triển du lịch, nhất là các xã vùng cao.

Từ năm 2025, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, phường Phan Đình Phùng áp dụng công nghệ số giúp nâng cao hoạt động trải nghiệm cho khách tham quan. Sử dụng phần mềm quản lý hiện vật, âm thanh kỹ thuật số hỗ trợ các tổ hợp trưng bày; số hóa, mã hóa nhiều hạng mục; ứng dụng công nghệ thực tế ảo, thuyết minh tự động…

Tỉnh Thái Nguyên cũng nỗ lực triển khai nhiều dự án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, gồm: Đầu tư phục dựng lễ hội cầu mùa của dân tộc Dao Lô Gang, lễ hội Gầu Tào của dân tộc H’Mông, hát ru của người Nùng Phàn Slình, đám cưới của dân tộc Sán Chay, chợ tình Xuân Dương… Qua đó, nhiều làn điệu dân ca đã “sống lại”, như: Phường Rối cạn Ru Nghệ, Rối cạn Thẩm Rộc, Lượn cọi, Hát Sli, múa Tắc Xình… với sự tham gia của nhiều nghệ nhân dân gian, hàng trăm câu lạc bộ văn hóa dân gian ở các xóm, bản.

Tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, một trong những nhiệm vụ được tỉnh Thái Nguyên xác định là phát triển sản phẩm du lịch gắn với con người, văn hóa, bản sắc dân tộc. Từ năm 2025 đến 2030 sẽ triển khai phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tỉnh đặt mục tiêu xây dựng mỗi xã, phường có ít nhất một câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, thể thao và duy trì hoạt động hiệu quả từ năm 2026.

Có thể bạn quan tâm

Người có tài năng về giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực mà tỉnh Thái Nguyên thu hút, trọng dụng.

Thái Nguyên thu hút, trọng dụng người có tài năng một số ngành, lĩnh vực

Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên ban hành Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND, quy định ngành, lĩnh vực ưu tiên sử dụng nguồn lực chất lượng cao và chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị-xã hội giai đoạn 2026-2030.

Lãnh đạo xã Minh Đài kiểm tra diện tích chè trên địa bàn xã.

Để cây chè trở thành động lực phát triển bền vững ở Minh Đài

Sở hữu những vùng chè xanh trải dài, từ lâu xã Minh Đài, tỉnh Phú Thọ được biết đến là vùng đất có khí hậu, thổ nhưỡng đặc biệt phù hợp với loại cây này. Do vậy, trong những năm qua, cây chè luôn được xã Minh Đài khai thác hiệu quả, tạo động lực phát triển kinh tế, xã hội và từng bước thay đổi diện mạo địa phương.

Khu vực I mỏ đất xã Tân Thành đang được khai thác để làm vật liệu san lấp trong và ngoài tỉnh Thái Nguyên.

Thái Nguyên: Cải thiện đời sống người dân nơi có hoạt động khoáng sản

Thái Nguyên là tỉnh có nhiều hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản góp phần phát triển kinh tế, hạ tầng, giải quyết việc làm và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, địa phương và người dân ở nơi có hoạt động khoáng sản chưa được hưởng lợi thỏa đáng, đồng thời còn phải chịu tác động tiêu cực. 

Mùa hoa tam giác mạch và cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ thu hút khách du lịch tìm đến Tuyên Quang.

Hành trình mới trên miền di sản

Việc hợp nhất hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang đã mở rộng đáng kể không gian du lịch của tỉnh Tuyên Quang (mới), đồng thời tạo nên một hệ thống tài nguyên đa dạng, trong đó có nhiều giá trị độc đáo mang tầm vóc toàn cầu. 

Chè Pà Thẻn, xã Tri Phú đạt chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.

Tạo sinh kế bền vững thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia

Phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số là chiến lược lâu dài nhằm củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững quốc phòng, an ninh. Những năm qua, tại Tuyên Quang, các Chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai đồng bộ đã trở thành động lực quan trọng giúp nhiều địa phương đổi thay.

Anh Triệu Văn Nam, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Nà Tu, xã Cẩm Giàng cùng đoàn viên, thanh niên vệ sinh Đài tưởng niệm liệt sĩ xã (Ảnh TUẤN SƠN)

Khi người trẻ tiên phong

Không gian các tổ dân phố, thôn, bản ở Thái Nguyên rộng lớn hơn, việc nhiều hơn, đặt ra thách thức mới đối với đội ngũ cán bộ không chuyên trách. Nhiều thanh niên trẻ xung phong, sẵn sàng nhận nhiệm vụ đã “thổi” làn gió mới vào hoạt động của thôn, bản vùng cao.

Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Chiến Thắng.

“Tổ ứng cứu” hỗ trợ tiếp cận dịch vụ công

Từ thực tế ứng dụng công nghệ số trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Ủy ban nhân dân xã Chiến Thắng (Lạng Sơn) đã thành lập mô hình “Tổ ứng cứu Công nghệ và Nghiệp vụ hỗ trợ, nhằm tạo thuận lợi trong giải quyết các thủ tục hành chính cho người dân”.

Xã Long Cốc đang tập trung hỗ trợ phát triển vùng chè gắn với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.

Nâng cao giá trị chè đất Tổ

Thời gian qua, tỉnh Phú Thọ đã phát triển và xây dựng thương hiệu chè, đưa cây chè trở thành ngành hàng có giá trị cao, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế và nông nghiệp bền vững của tỉnh.

Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dowooinsys Vina (Tập đoàn NP, Hàn Quốc) khởi công nhà máy thứ 2 tại Khu công nghiệp Sông Công II.

Cải cách thủ tục hành chính để thu hút FDI

Sáu tháng đầu năm nay, các khu công nghiệp tỉnh Thái Nguyên thu hút hơn 8 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), bằng khoảng 32% tổng vốn FDI đầu tư vào Việt Nam. Đây là kết quả từ sự nỗ lực, đổi mới phương thức lãnh đạo, cách thu hút đầu tư, nhất là việc phân cấp, ủy quyền cho Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh.

Khu công nghiệp bờ trái sông Đà, phường Hòa Bình đóng góp quan trọng vào nộp ngân sách nhà nước của tỉnh Phú Thọ.

Phú Thọ với mục tiêu tăng trưởng hai con số

Sáu tháng đầu năm, tỉnh Phú Thọ duy trì đà tăng trưởng tích cực với GRDP tăng 10,18%, đứng đầu khu vực trung du và miền núi phía bắc, xếp thứ 7/34 tỉnh, thành phố trong cả nước. Kết quả này tạo nền tảng vững chắc để Phú Thọ hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong cả năm 2026.

Chiến sĩ Trung đoàn Cảnh sát Cơ động Tây Bắc tình nguyện hiến máu trong Chương trình Hành trình đỏ 2026 được tổ chức tại tỉnh Điện Biên (Ảnh LÊ LAN)

Hiến máu cứu người

Là một trong các cá nhân được tỉnh Điện Biên tôn vinh “Người hiến máu tiêu biểu” với tổng số 33 lần hiến máu, anh Lê Ngọc Hoàn (hiện là Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sam Mứn), cho biết: “Lần đầu tiên tham gia hiến máu năm 2001 khi đang là sinh viên, tôi được các bác sĩ tư vấn và hiểu rõ ý nghĩa của việc hiến máu cứu người.

Cán bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra công tác phòng, chống dịch cúm gia cầm H5N1 tại xã Việt Lâm.

Khống chế dịch bệnh trên đàn vật nuôi

Trước diễn biến phức tạp của dịch cúm gia cầm H5N1 và dịch tả lợn châu Phi, tỉnh Tuyên Quang đang nỗ lực khống chế, dập tắt các ổ dịch, hạn chế lây lan, giảm thiệt hại cho người chăn nuôi.

Quang cảnh buổi họp báo.

Công an tỉnh Phú Thọ đi đầu đấu tranh, xử lý một số vụ việc chưa có tiền lệ tại địa phương

Chiều 30/7, tại cuộc họp báo thường kỳ, cung cấp thông tin về tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 6 tháng đầu năm 2026, lãnh đạo Công an tỉnh, các phòng, đơn vị thuộc Công an tỉnh Phú Thọ và các cơ quan báo chí đã trao đổi, làm rõ nhiều nội dung báo chí và dư luận quan tâm.