Điện là nền tảng
Thành phố Hồ Chí Minh có quy mô GRDP năm 2025 khoảng 120 tỷ USD, chiếm 23,1% GDP cả nước, cùng tổng thu ngân sách khoảng 801.000 tỷ đồng và mục tiêu chạm mốc 1 triệu tỷ đồng trong năm 2026, đặt ra yêu cầu rất cao về hạ tầng năng lượng. Theo dự báo, giai đoạn 2026-2030, GRDP của thành phố có thể tăng trưởng bình quân 10,2%, trong đó công nghiệp, xây dựng và dịch vụ tiếp tục là trụ cột. Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Bình An cho rằng: Trong bức tranh tổng thể đó, nhu cầu điện không chỉ gia tăng về lượng mà còn thay đổi về chất. Điện trở thành “hạ tầng cốt lõi” cho các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất bán dẫn, logistics hay giao thông điện hóa.
Xu hướng này cũng thể hiện rõ trong thực tế vận hành hệ thống điện. Năm 2026, Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh (EVNHCMC) dự báo công suất phụ tải cực đại có thể đạt 9.556 MW, thậm chí lên tới 10.059 MW trong kịch bản cao, tăng gần 10% so với năm trước. Sản lượng điện thương phẩm được giao ở mức 58.780 triệu kWh và có thể lên tới 60.500 triệu kWh khi nhu cầu tăng mạnh. Đáng chú ý, nhóm công nghiệp và xây dựng hiện chiếm tới 52,04% tổng sản lượng điện thương phẩm.
Phó Trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (Hepza) Trần Việt Hà nói: “Việc thu hút các ngành công nghệ cao, công nghệ số ngày càng nhiều đòi hỏi chất lượng điện rất cao. Một sự cố nhỏ liên quan điện cũng có thể gây thiệt hại doanh thu lên đến hàng triệu USD mỗi năm. Trong khi, Hepza đang hướng tới thu hút các lĩnh vực như AI, trung tâm dữ liệu, công nghệ số... với nhu cầu điện cực lớn. Riêng một dự án trung tâm dữ liệu AI đã dự báo khoảng 1.000 MW vào năm 2030.
Tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh (SHTP), yêu cầu còn khắt khe hơn. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Quốc Cường, điện cần công suất lớn, độ tin cậy gần như tuyệt đối, nhất là các doanh nghiệp trong lĩnh vực như bán dẫn hay trung tâm dữ liệu. Trong bối cảnh đó, ngành điện thành phố đã đẩy mạnh đầu tư lưới điện 220 kV, 110 kV, phát triển lưới điện thông minh, cho phép xử lý sự cố và chuyển tải điện trong vòng 5 phút. Tuy nhiên, hiện hơn 70% nguồn điện của Thành phố Hồ Chí Minh đang phụ thuộc vào lưới điện quốc gia. Điều này khiến thành phố dễ bị ảnh hưởng khi hệ thống chung gặp sự cố hoặc thiếu hụt nguồn.
Dư địa lớn từ điện mặt trời mái nhà
Điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những giải pháp quan trọng để bổ sung nguồn năng lượng tại chỗ. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Theo thống kê, thành phố hiện có 22.355 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 1.832 MWp. Tỷ lệ lắp đặt tại các khu công nghiệp, khu chế xuất vẫn còn thấp, ước chưa tới 20% diện tích mái nhà xưởng. Ông Trần Việt Hà chỉ ra một nghịch lý: Nhiều doanh nghiệp có nhu cầu điện nhưng thiếu mặt bằng, trong khi nhiều nhà xưởng có diện tích mái lớn lại không có nhu cầu sử dụng. Nếu chỉ phát triển theo mô hình “tự sản, tự tiêu”, hiệu quả sẽ không tối ưu.
Ở góc độ thị trường, ông Phan Thanh Lâm, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: “Thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở công nghệ hay chi phí, mà nằm ở cơ chế và cách tiếp cận thị trường. Sau giai đoạn bùng nổ với cơ chế giá FIT, thị trường điện mặt trời mái nhà đã chững lại. Các chính sách mới chưa tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về thủ tục hành chính, thiếu cơ chế khuyến khích tài chính rõ ràng và hệ thống điện chưa sẵn sàng tích hợp nguồn phân tán. Chưa kể, giá mua điện dư thấp khiến hiệu quả đầu tư chưa hấp dẫn. Thời gian hoàn vốn hiện khoảng 8 năm, tương đương thời gian trả nợ vay khiến nhiều doanh nghiệp còn e ngại.
Nhận thức rõ vai trò của năng lượng, Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Theo bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, Phó Giám đốc Sở Công thương, thành phố xác định phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng “đồng bộ-hiệu quả-bền vững”, với các nhóm giải pháp từ truyền thông, tài chính, kỹ thuật đến chính sách. Trong đó, đáng chú ý là việc đa dạng hóa nguồn vốn thông qua tín dụng xanh, mô hình ESCO; xây dựng bản đồ tiềm năng điện mặt trời và nghiên cứu ban hành nghị quyết hỗ trợ hộ gia đình, doanh nghiệp lắp đặt hệ thống điện tự sản xuất-tự tiêu thụ. Bên cạnh đó, thành phố cũng thúc đẩy các dự án điện khí LNG, phát triển công nghiệp năng lượng, ưu tiên năng lượng tái tạo và khuyến khích doanh nghiệp sử dụng năng lượng xanh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để điện mặt trời mái nhà thật sự trở thành “đòn bẩy”, cần những chính sách mang tính đột phá hơn về cơ chế giá điện theo thời gian, ưu đãi thuế, tín dụng lãi suất thấp, đến đơn giản hóa thủ tục hành chính và mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp.
Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, điện không chỉ là một yếu tố đầu vào mà là điều kiện tiên quyết của toàn bộ hệ sinh thái kinh tế. Nhu cầu điện chất lượng cao tại các khu công nghiệp, khu công nghệ cao đang tăng nhanh, đặt ra áp lực lớn lên hệ thống cung ứng. Giải bài toán năng lượng vì thế không chỉ nằm ở việc tăng nguồn cung, mà còn ở việc thay đổi tư duy: Từ hệ thống điện tập trung sang mô hình năng lượng phân tán, nơi mỗi mái nhà có thể trở thành một “nhà máy điện nhỏ”. Khi đó, với chính sách đủ mạnh và cơ chế đủ linh hoạt, kinh tế năng lượng sẽ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng và trở thành một động lực mới cho phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh.
