Với các quy định, nghị quyết mới, hệ thống quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát thể hiện bước phát triển đột phá về tư duy lý luận và tổng kết thực tiễn. Với cách tiếp cận mới vừa có tính hệ thống, vừa có chiều sâu chiến lược, công tác kiểm tra, giám sát được đặt trong tổng thể yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, phát triển nhanh, bền vững đất nước.
Ngay từ khi ban hành
Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 7/4/2026 về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng được ban hành trên tinh thần kế thừa kết quả 20 năm thực hiện Nghị quyết số 14-NQ/TW, ngày 30/7/2007; đồng thời bổ sung những quan điểm mới, quy định mới phù hợp tình hình thực tiễn. Nghị quyết xác định các mục tiêu quan trọng, cốt lõi và 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, nhằm bảo đảm kiểm tra, giám sát phải là một trong những phương thức, chức năng lãnh đạo quan trọng nhất, là cơ chế để Đảng tự chỉnh đốn, tự hoàn thiện và nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền; gắn với thực hiện nhất quán “bốn kiên định” về chính trị, tư tưởng trong Đảng…
Theo đồng chí Nghiêm Xuân Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Nghị quyết số 05 đặt ra yêu cầu là kiểm tra, giám sát phải đồng hành, góp phần kiến tạo, thúc đẩy phát triển.
Trong đó, tăng cường giám sát thường xuyên, giám sát ngay từ đầu, bảo đảm triển khai thực hiện nghiêm túc các chủ trương, quyết sách chiến lược của Đảng được cho là bước chuyển mạnh mẽ về tư duy, phương pháp, cách thức công tác kiểm tra, giám sát. Việc chuyển trọng tâm sang giám sát thường xuyên, chủ động, xuyên suốt trong lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của cấp ủy các cấp, góp phần bảo đảm mọi chủ trương, đường lối của Đảng được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả ngay từ khi mới ban hành; không để “khoảng trống”, “vùng tối” mà công tác kiểm tra, giám sát của Đảng không vươn tới được.
Nghị quyết số 05 đặt ra yêu cầu là kiểm tra, giám sát phải đồng hành, góp phần kiến tạo, thúc đẩy phát triển. Trong đó, tăng cường giám sát thường xuyên, giám sát ngay từ đầu, bảo đảm triển khai thực hiện nghiêm túc các chủ trương, quyết sách chiến lược của Đảng được cho là bước chuyển mạnh mẽ về tư duy, phương pháp, cách thức công tác kiểm tra, giám sát.
Đồng chí Nghiêm Xuân Thành,
Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương
Việc chuyển sang trạng thái chủ động đồng nghĩa với công tác kiểm tra phải đi trước một bước, phải nắm bắt tình hình, dự báo nguy cơ, nhận diện sớm những biểu hiện lệch lạc để chấn chỉnh, ngăn chặn kịp thời. Đây chính là bước chuyển từ “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa vi phạm”, từ “giải quyết hậu quả” sang “kiểm soát rủi ro”.
Tại Hà Nội, công tác kiểm tra, giám sát đã chủ động tiến hành ngay từ đầu khi các chủ trương, quyết sách của cấp ủy đi vào cuộc sống. Ban Thường vụ Thành ủy đã triển khai ngay 12 đoàn kiểm tra đối với 40 ban thường vụ đảng ủy xã, phường và đồng chí bí thư, chủ tịch Ủy ban nhân dân trong triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, việc xây dựng và thực hiện quy chế làm việc, chương trình, kế hoạch tổ chức thực hiện nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp.
Trong ba tháng đầu năm, Ủy ban Kiểm tra Thành ủy Hà Nội duy trì việc giám sát thường xuyên 21 nội dung; chỉ đạo tất cả 126 xã, phường thực hiện, trọng tâm là tiến độ giải quyết 5 điểm nghẽn, công tác giải phóng mặt bằng và tiến độ các công trình khẩn cấp chống ngập úng. Ủy ban Kiểm tra đã chủ động báo cáo, tham mưu Thường trực, Ban Thường vụ Thành ủy hằng tuần về tiến độ triển khai các dự án trọng tâm để giám sát, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc và chỉ đạo giải quyết.
Từ hoạt động giám sát thường xuyên, Ủy ban Kiểm tra Thành ủy tổng hợp được 109 mô hình, cách làm hay trong triển khai thực hiện nhiệm vụ chính trị, như: tái định cư chủ động; tập trung hóa dịch vụ hành chính công, hay giải quyết “điểm nghẽn” bằng đường găng tiến độ…
Từng bước chuyên nghiệp hóa công tác kiểm tra
Đất nước đang tập trung thực hiện nhiều mục tiêu chiến lược; hàng loạt công trình, dự án quy mô lớn được triển khai với cơ chế thông thoáng trong bối cảnh sau sáp nhập, cấp tỉnh có quy mô địa lý và các ngành, lĩnh vực lớn, địa bàn rộng; cấp xã được phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền thực hiện nhiều nhiệm vụ… đặt ra đòi hỏi rất cao đối với hệ thống chính trị và ngành Kiểm tra Đảng. Yêu cầu về năng lực của hệ thống và đội ngũ cán bộ kiểm tra được coi trọng hơn bao giờ hết, nhất là cấp cơ sở.
Thực tế vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay cho thấy, công tác kiểm tra, giám sát ở cơ sở đang đứng trước nhiều thách thức cả về tổ chức bộ máy, con người, nghiệp vụ và yêu cầu chuyển đổi số. Đội ngũ nhìn chung còn mỏng, nhiều đồng chí kiêm nhiệm, hạn chế kiến thức, nghiệp vụ và kinh nghiệm công tác kiểm tra, trong khi khối lượng công việc ngày càng lớn, đa dạng lĩnh vực, nhạy cảm, chuyên sâu như đất đai, tài chính, đầu tư công, quản lý tài sản công và công tác cán bộ…
Theo Ủy ban Kiểm tra Trung ương, đến hết tháng 3, số cán bộ kiểm tra chuyên trách từ cấp trên trực tiếp cơ sở có khoảng 18.500 đồng chí, trong đó, hơn 70% đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra ở cấp xã, phường, đặc khu và tương đương là các đồng chí mới tham gia công tác kiểm tra, giám sát.
Trước yêu cầu sắp xếp, kiện toàn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của ủy ban kiểm tra các cấp, bồi dưỡng, tạo nguồn cán bộ kiểm tra của Đảng trong tình hình mới, Chương trình hành động của Ngành Kiểm tra đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV đã đề ra giải pháp nghiên cứu xây dựng mô hình tổ chức theo ngành dọc đối với cơ quan Kiểm tra của Đảng, hoạt động theo cơ chế lãnh đạo “song trùng”.
Việc nghiên cứu mô hình tổ chức theo ngành dọc, vận hành theo cơ chế lãnh đạo “song trùng” không chỉ mang tính tổ chức, mà còn liên quan cơ chế kiểm soát quyền lực trong Đảng. Việc này sẽ được Ban Tổ chức Trung ương chủ trì, phối hợp Ủy ban Kiểm tra Trung ương nghiên cứu trong thời gian tới.
Cùng với thực hiện công tác luân chuyển cán bộ; có cơ chế đãi ngộ tương xứng để thu hút, giữ chân và phát triển nhân tài, đáp ứng được yêu cầu công tác kiểm tra, giám sát, Ủy ban Kiểm tra Trung ương tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện chương trình, kế hoạch, triển khai thường xuyên công tác tập huấn, đào tạo, hướng dẫn nghiệp vụ, xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra các cấp có bản lĩnh chính trị vững vàng, gương mẫu về phẩm chất đạo đức, thành thạo nghiệp vụ và kỹ năng số, đáp ứng yêu cầu giai đoạn cách mạng mới.
Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã ban hành kế hoạch tổ chức 16 lớp cập nhật kiến thức, bồi dưỡng nghiệp vụ công tác kiểm tra, giám sát năm 2026, cho cán bộ toàn Ngành trên toàn quốc. Điểm mới nổi bật trong công tác bồi dưỡng năm nay là các lớp được thiết kế theo 2 cấp độ cơ bản và nâng cao, có chương trình riêng cho từng đối tượng cán bộ cấp tỉnh và cấp trên trực tiếp cơ sở.
Công tác phối hợp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tuyển sinh các lớp đại học văn bằng 2; các lớp đại học, sau đại học để tạo nguồn cán bộ chiến lược tiếp tục được tăng cường, từng bước xây dựng nền tảng chuyên môn vững chắc, chuyên nghiệp hóa công tác kiểm tra, giám sát trong Đảng.
