Bài 1: Nền tảng để toàn Đảng thực hiện kiểm tra, giám sát

Việc Trung ương ban hành, quán triệt và chỉ đạo thực hiện ngay Nghị quyết số 05-NQ/TW, ngày 7/4/2026 và Quy định số 21-QĐ/TW ngày 11/4/2026, với nhiều điểm mới, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng tạo “hành lang pháp lý”, “nền móng vận hành” công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng cho cả nhiệm kỳ và giai đoạn tiếp theo. Trung ương nhấn mạnh, công tác kiểm tra, giám sát không của riêng ủy ban kiểm tra các cấp mà là nhiệm vụ của toàn Đảng.

Rõ trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức Đảng

Việc ban hành hai văn bản quan trọng nêu trên là bước cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao và bảo đảm nguyên tắc ở đâu có hoạt động của tổ chức đảng, đảng viên, ở đó phải được kiểm tra, giám sát, phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là Quy định số 21 bổ sung nguyên tắc: “Tổ chức đảng phải chấp hành việc kiểm tra, giám sát của cấp có thẩm quyền”. Điều này có nghĩa, ngoài việc phải tiến hành công tác kiểm tra, giám sát, tổ chức đảng còn phải chấp hành việc kiểm tra, giám sát của cấp có thẩm quyền.

Theo đồng chí Phạm Thái Hà, Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương, với Quy định mới, Trung ương đặt ra yêu cầu rõ hơn về tính chấp hành việc kiểm tra, giám sát của cấp có thẩm quyền. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa rất quan trọng, khẳng định tính bắt buộc, mọi tổ chức đảng phải chấp hành các yêu cầu của cấp có thẩm quyền trong quá trình kiểm tra, giám sát, không có “vùng cấm”, không có “ngoại lệ”, không làm cản trở, né tránh hay trì hoãn, từ chối giải trình, phối hợp, cung cấp hồ sơ, tài liệu… nhằm đạt mục tiêu cốt lõi là giữ vững kỷ luật, kỷ cương trong Đảng.

Việc tổ chức đảng phải chấp hành việc kiểm tra, giám sát của cấp có thẩm quyền nhằm bảo đảm tính thống nhất, nguyên tắc tập trung dân chủ, cấp dưới phục tùng cấp trên, khi cấp có thẩm quyền kiểm tra, giám sát thì cấp dưới phải chấp hành. Trường hợp tổ chức đảng không chấp hành việc kiểm tra, giám sát có thể bị xem xét, xử lý theo quy định.

Bí thư Đảng ủy xã Ngọc Thiện, tỉnh Bắc Ninh Ngô Quốc Hưng cho rằng, việc quy định tổ chức đảng phải bảo đảm “hai vai” trong thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát sẽ thúc đẩy tăng cường tự kiểm tra, tự giám sát, chủ động xây dựng cơ chế giám sát thường xuyên, kiểm tra, giám sát ngay từ đầu.

Theo đồng chí, quan điểm chỉ đạo “toàn Đảng thực hiện công tác kiểm tra, giám sát” thể hiện rõ nét tính hệ thống, toàn diện; đề cao trách nhiệm tổ chức đảng, đảng viên, nhất là người đứng đầu; chú trọng vai trò “nền tảng” của chi bộ trong giám sát chuyên đề đối với đảng viên.

Chi bộ là nơi đảng viên sinh hoạt, rèn luyện và chịu sự quản lý trực tiếp, mọi biểu hiện suy thoái nếu được phát hiện, chấn chỉnh sớm từ chi bộ sẽ không tích tụ thành sai phạm lớn.

Khi chi bộ được đặt đúng vị trí trong công tác kiểm tra, giám sát đồng nghĩa với yêu cầu tự chỉnh đốn được đề cao. Điều này càng cấp thiết khi cơ sở được giao thêm nhiều quyền tự quyết, tự chịu trách nhiệm.

Quy định số 21 bổ sung rõ hơn việc giao thẩm quyền cho ban thường vụ cấp ủy xem xét, quyết định ban hành quy chế phối hợp giữa ủy ban kiểm tra với các cơ quan công an, quân đội, thanh tra, kiểm toán nhà nước, viện kiểm sát, tòa án nhân dân cùng cấp và các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị khác liên quan.

Điều chỉnh này phù hợp mô hình hiện nay, khi cấp xã không có cơ quan thanh tra, viện kiểm sát, tòa án nhân dân cùng cấp; cấp tỉnh có cơ quan thanh tra tỉnh, thành phố; viện kiểm sát và tòa án nhân dân cấp tỉnh và cấp khu vực thuộc tỉnh.

Từ thực tiễn địa phương, Bí thư Đảng ủy phường Nam Đồng, thành phố Hải Phòng Nguyễn Việt Dũng nhận định, điểm mới căn bản này là giải pháp trực tiếp tháo gỡ những điểm nghẽn, khó khăn, lúng túng ở cơ sở.

Khi trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân được quy định cụ thể, quy trình phối hợp được thiết lập chặt chẽ, việc trao đổi thông tin, xác minh, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm sẽ đồng bộ, kịp thời và thống nhất hơn, nhất là khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ủy ban kiểm tra đảng ủy phường có thể kết nối trực tiếp với cơ quan cấp tỉnh hoặc khu vực; rút ngắn quy trình xử lý, tăng trách nhiệm chủ động phát hiện vi phạm tại cơ sở.

Tăng quyền hạn cho Ủy ban kiểm tra các cấp

Ngoài quyền hạn đã được quy định trong các văn bản hiện hành, Quy định mới bổ sung thêm 4 nội dung, trong đó, ủy ban kiểm tra được quyền đề nghị các tổ chức, cơ quan, đơn vị liên quan cử cán bộ tham gia các tổ, đoàn kiểm tra, giám sát.

Sự thay đổi này có giá trị thực tiễn đối với hoạt động của ủy ban kiểm tra các cấp, nhất là cấp cơ sở, trong điều kiện nhân lực vừa mỏng, vừa mới, với số lượng 3-7 ủy viên chuyên trách tại đảng ủy cấp xã; và 3-5 ủy viên chuyên trách và kiêm nhiệm tại đảng ủy cấp cơ sở, cộng thêm áp lực nhiệm vụ ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, theo Ủy ban Kiểm tra Trung ương, để bảo đảm nguyên tắc, quy trình, thủ tục trong thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát khi đề xuất tham gia tổ, đoàn, cấp ủy, ủy ban kiểm tra các cấp cần quán triệt cho các đồng chí được cử tham gia chấp hành nghiêm kỷ luật phát ngôn, bảo mật thông tin, hồ sơ, tài liệu; tuân thủ các nguyên tắc khi tiếp xúc, làm việc với đối tượng kiểm tra, giám sát.

Về thiết lập cơ chế khai thác dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu kiểm tra, giám sát trên dữ liệu, Quy định số 21 cho phép ủy ban kiểm tra các cấp được quyền kết nối cơ sở dữ liệu của nhiều cơ quan nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, đăng ký tài sản, đất đai, thuế, thanh tra, kiểm toán, truy tố, xét xử, thi hành án và các cơ sở dữ liệu khác, trên cơ sở tuân thủ chặt chẽ quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Theo đồng chí Phạm Thái Hà, việc được quyền kết nối cơ sở dữ liệu của các cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực nêu trên để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát cũng đồng bộ với nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban Kiểm tra Trung ương được quy định tại Điều 1, Quy chế làm việc của Ủy ban Kiểm tra Trung ương mới được ban hành.

Theo Quy định mới, thì thời gian tới, ủy ban kiểm tra cấp xã cũng có thể được quyền kết nối hệ thống cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, ủy ban kiểm tra các cấp chỉ được quyền kết nối cơ sở dữ liệu của các cơ quan Nhà nước trong các lĩnh vực theo quy định, không được quyền kết nối đối với dữ liệu tương tự của khu vực ngoài Nhà nước.

Nhằm tăng cường các biện pháp nghiệp vụ, theo Quy định số 21, khi tiến hành công tác kiểm tra, giám sát, ủy ban kiểm tra được phép sử dụng các biện pháp ghi âm, ghi hình, niêm phong hồ sơ, tài liệu, yêu cầu cơ quan chức năng phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản, tạm hoãn xuất cảnh và các biện pháp khác theo quy định của pháp luật.

Việc áp dụng các biện pháp này theo đúng quy định của pháp luật, sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kiểm tra, giám sát; đồng thời, tăng trách nhiệm của các đối tượng được kiểm tra, giám sát trong việc tuân thủ các quy định pháp luật.

Cùng các điều khoản được điều chỉnh, bổ sung, cập nhật tại Quy định số 21 về thi hành kỷ luật trong Đảng; giải quyết tố cáo đối với tổ chức đảng và đảng viên; giải quyết khiếu nại kỷ luật đảng,… bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Nghị quyết Đại hội XIV, Nghị quyết số 05, tạo nền tảng, cơ sở vững chắc thúc đẩy mạnh mẽ tư duy và hành động theo phương châm làm, làm đúng, làm quyết liệt nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát trong giai đoạn phát triển nhanh, bền vững đất nước.

(Còn nữa)