Trước thực trạng đó, lực lượng công an và các cơ quan chức năng đã chủ động triển khai nhiều giải pháp, kêu gọi cộng đồng cùng hành động để bảo vệ thế hệ trẻ trên không gian mạng.
Hồi chuông cảnh báo
Mới đây, Công an tỉnh Đồng Nai vừa kịp thời ngăn chặn một vụ “bắt cóc online” nhờ sự cảnh giác và tin báo kịp thời từ một đại lý Viettel. Kẻ gian đã gọi điện cho một phụ huynh, giả giọng con mình khóc lóc, cầu cứu vì “bị bắt cóc”, đồng thời yêu cầu chuyển tiền chuộc gấp. May mắn, nhờ báo tin sớm, lực lượng chức năng nhanh chóng vào cuộc, xác minh và khẳng định học sinh vẫn an toàn.
Trước đó không lâu, tại Hà Nội, một nữ sinh đại học đã nhận được cuộc gọi từ đối tượng tự xưng là “cơ quan công an” yêu cầu hợp tác điều tra. Chúng buộc em quay video giả vờ bị trói và gửi về cho gia đình. Cha mẹ nạn nhân hoảng loạn, tin con bị bắt cóc thật, chuẩn bị chuyển hàng trăm triệu đồng thì được lực lượng công an kịp thời can thiệp, ngăn chặn thiệt hại.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều sinh viên bị dụ dỗ tham gia công việc online với lời hứa hẹn thu nhập cao. Sau khi nộp đủ giấy tờ cá nhân, hình ảnh và thông tin riêng tư, gia đình của các sinh viên bất ngờ nhận được các cuộc gọi tống tiền, với bằng chứng giả tạo ra tình huống “bị bắt cóc”. Nhiều phụ huynh hoang mang, mất kiểm soát, chỉ khi báo công an mới biết mình đã sập bẫy lừa đảo.
Theo thống kê sơ bộ từ Bộ Công an, chỉ trong vài tháng gần đây, hàng chục vụ việc tương tự được phát hiện trên cả nước. Điểm chung là nạn nhân chủ yếu là học sinh, sinh viên - nhóm tuổi dễ tin người, ít kinh nghiệm xử lý tình huống và thường có tâm lý sợ hãi khi bị gắn với “cơ quan chức năng” hoặc “nguy hiểm đến tính mạng”. Điều đó cho thấy, “bắt cóc online” không còn là chiêu trò đơn lẻ mà đã trở thành một loại hình tội phạm công nghệ cao, nhắm trực diện vào thế hệ trẻ.
Nêu cao tinh thần cảnh giác
Trước diễn biến phức tạp, Bộ Công an và nhiều địa phương đã đưa ra các khuyến cáo, kêu gọi gia đình, nhà trường và xã hội tăng cường đồng hành với người trẻ trong quá trình sử dụng internet. Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Trung tâm huấn luyện, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, nhấn mạnh: “Sinh viên là nhóm dễ bị tội phạm mạng lợi dụng, bởi thường xa nhà, thiếu sự giám sát chặt chẽ từ gia đình, trong khi áp lực học tập, việc làm khiến các em dễ dao động và tin vào những lời đe dọa, dụ dỗ qua mạng”.
Để phòng ngừa, công an khuyến nghị mỗi phụ huynh cần thường xuyên giữ liên lạc, xác minh ngay khi có thông tin bất thường, không vội chuyển tiền trong các tình huống chưa rõ ràng. Nhà trường cũng cần tăng cường tuyên truyền, đưa nội dung an toàn mạng vào các buổi sinh hoạt đầu khóa, đầu năm học, giúp học sinh, sinh viên nhận diện chiêu trò và biết cách ứng phó.
Đặc biệt, thông điệp “không để ai một mình trên mạng” được nhiều chuyên gia nhấn mạnh như một giải pháp căn cơ. Khi trẻ em và người trẻ có sự đồng hành của gia đình, bạn bè và cộng đồng, tội phạm mạng sẽ khó lợi dụng sự cô lập để lừa đảo. Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thể, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp viễn thông cần phối hợp thiết lập kênh cảnh báo nhanh, giúp người dân kịp thời phát hiện và báo tin khi gặp tình huống nghi ngờ.
Trong kỷ nguyên số, mỗi người đều là công dân mạng. Việc tự trang bị kiến thức, kỹ năng và tinh thần cảnh giác chính là cách tốt nhất để không trở thành nạn nhân. Về phía mỗi cá nhân, nhất là người trẻ, cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin. Khi tham gia mạng xã hội, phải thận trọng trong việc chia sẻ dữ liệu cá nhân, không tải về hoặc mở các liên kết không rõ nguồn gốc. Đặc biệt, không nên chạy theo những lời mời chào kiếm tiền dễ dàng qua các ứng dụng, vì phần lớn trong số đó tiềm ẩn rủi ro lừa đảo.
“Chỉ khi nhận thức được rõ ràng bản chất của lừa đảo, con người mới có thể kiểm soát được cảm xúc sợ hãi và lòng tham, hai yếu tố then chốt mà tội phạm luôn khai thác. Sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, xã hội và cơ quan chức năng sẽ tạo thành “lá chắn” hiệu quả, bảo vệ người trẻ trước những chiêu trò ngày càng tinh vi của tội phạm mạng”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh.
