Sự phát triển của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu đang làm gia tăng nhu cầu điện liên tục, tin cậy, khiến độ ổn định của nguồn cung trở thành một yếu tố quan trọng đối với môi trường đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp. An ninh năng lượng trong giai đoạn phát triển mới cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn cung đủ, vận hành ổn định và chi phí hợp lý.
Đề cập những thách thức đối với an ninh năng lượng, đại diện Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), Tiến sĩ Nguyễn Huy Hoạch cho biết, các rủi ro không chỉ đến từ biến đổi khí hậu, thiên tai, biến động thị trường và chuỗi cung ứng mà còn liên quan đến an ninh mạng, dữ liệu và sự phụ thuộc vào công nghệ. Các hệ thống điều khiển, giám sát và điều độ vận hành điện có vai trò quan trọng đối với tính ổn định của toàn hệ thống. Sự cố tại các hệ thống này có thể ảnh hưởng đến khả năng cung cấp điện.
Trong bối cảnh các hệ thống năng lượng ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và công nghệ điều khiển, an ninh mạng giờ đây không còn là vấn đề riêng của lĩnh vực công nghệ thông tin mà đã trở thành yêu cầu quan trọng đối với hoạt động sản xuất, cung ứng và vận hành liên tục.
Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an nhấn mạnh: "Hạ tầng năng lượng là một trong những hạ tầng đặc biệt quan trọng, có thể trở thành mục tiêu trong các cuộc xung đột. Nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, nhiều hệ thống khác cũng có thể bị ảnh hưởng, từ thông tin liên lạc đến điều khiển, giám sát và vận hành". Thượng tá Triệu Mạnh Tùng đề nghị các doanh nghiệp chủ động nhận diện, ưu tiên bảo vệ các hệ thống năng lượng trọng yếu. Nâng cao năng lực giám sát, ứng phó và khôi phục sau sự cố. Đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng và các đơn vị chuyên môn. Đặc biệt, hệ thống công nghệ thông tin (IT), công nghệ vận hành công nghiệp (OT) và dữ liệu vận hành cần được bảo vệ phù hợp với đặc thù của từng hệ thống, ngay từ khâu đầu tư, thiết kế đến tổ chức vận hành.
Cùng chung nhận định trên, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký, Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) cho rằng: “Năng lượng, công nghệ số và an ninh mạng có mối quan hệ chặt chẽ, bảo vệ an ninh mạng phải trở thành một phần không thể tách rời của bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và tổ chức chuyên môn cần tăng cường phối hợp, chuyển từ bảo vệ bị động sang chủ động quản trị rủi ro, đồng thời gắn ứng dụng công nghệ mới với yêu cầu an ninh, an toàn và phát triển bền vững".
Cho biết các nguy cơ an ninh mạng đối với hạ tầng năng lượng ngày càng phức tạp, Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia, Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, chia sẻ bốn nhóm nguy cơ chính gồm khai thác sơ hở từ con người và tài khoản quản trị; lợi dụng kết nối giữa hệ thống công nghệ thông tin (IT) và công nghệ vận hành (OT); xâm nhập thông qua các kết nối bảo trì, truy cập từ xa; tấn công chuỗi cung ứng thiết bị, dịch vụ.
“An ninh mạng cho hoạt động năng lượng không phải là bài toán thuần túy về công nghệ mà là bài toán về quản trị rủi ro. Đòi hỏi sự phối hợp, liên kết chặt chẽ giữa các đơn vị quản lý, vận hành, các cơ quan quản lý nhà nước kết hợp với các tổ chức, doanh nghiệp. Khi có sự phối hợp chặt chẽ, chúng ta sẽ nhìn thấy các nguy cơ rủi ro, tiến hành ứng phó thì mới bảo đảm an ninh mạng cho hệ thống của các hạ tầng năng lượng”, Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu nhấn mạnh.
Tại hội thảo, ông Hồ Diên Vượng, Phó Giám đốc Chi nhánh Kinh doanh LNG, đại diện PV GAS, trình bày tham luận về giải pháp đa dạng hóa nguồn cung LNG nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ chuyển dịch năng lượng trong điều kiện địa chính trị thế giới biến động.
Hội thảo cũng đề cập ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo nhu cầu, tối ưu sử dụng năng lượng và hỗ trợ quản trị phát thải. Ông Trần Quang Hải, Giám đốc công nghệ Công ty Cổ phần AIZ, chia sẻ về tiềm năng ứng dụng AI trong lĩnh vực này. Trong khi đó, ông Nguyễn Trung Nghĩa, chuyên gia tư vấn an ninh mạng thuộc Công ty Cổ phần Công nghệ An ninh mạng quốc gia Việt Nam (NCS) tập trung vào các biện pháp bảo vệ hệ thống IT/OT và dữ liệu.
An ninh mạng cho hoạt động năng lượng không phải là bài toán thuần túy về công nghệ mà là bài toán về quản trị rủi ro. Đòi hỏi sự phối hợp, liên kết chặt chẽ giữa các đơn vị quản lý, vận hành, các cơ quan quản lý nhà nước kết hợp với các tổ chức, doanh nghiệp. Khi có sự phối hợp chặt chẽ, chúng ta sẽ nhìn thấy các nguy cơ rủi ro, tiến hành ứng phó thì mới bảo đảm an ninh mạng cho hệ thống của các hạ tầng năng lượng
Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu
Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia
Thông qua các nội dung trao đổi, Hội thảo cho thấy bảo đảm an ninh năng lượng trong kỷ nguyên số đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ, từ đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đến bảo vệ hệ thống điều khiển, dữ liệu và hạ tầng trọng yếu trước các nguy cơ an ninh mạng. Trong quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp năng lượng và các đơn vị chuyên môn có ý nghĩa quan trọng trong nhận diện, quản trị rủi ro và nâng cao khả năng ứng phó, khôi phục sau sự cố, hướng tới mục tiêu duy trì nguồn cung năng lượng an toàn, ổn định và tin cậy.
