Những chuyển biến mới
Với tổng diện tích tự nhiên hơn 166 km2, chủ yếu là đất lâm nghiệp, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 98%, xã Nghĩa Tá có lợi thế về phát triển kinh tế rừng. Được định hướng, khuyến khích, hỗ trợ và phát triển công nghiệp chế biến, trồng rừng trở thành sinh kế bền vững cho người dân nơi đây.
Tại thôn Đon Liên, anh Quản Trọng Quỳnh dày công trồng rừng. Từ chỗ chỉ có khoảng 10 ha, đến nay anh Quỳnh đã sở hữu khoảng 50 ha rừng trồng với các loại cây gồm keo, mỡ, quế, bồ đề; trung bình hằng năm, thu nhập sau khi trừ chi phí là hơn một tỷ đồng.
Nghĩa Tá là điểm sáng về tạo sinh kế trồng rừng ở phía bắc của Thái Nguyên với tổng sản lượng gỗ khai thác giai đoạn 2020- 2025 hơn 492.000 m3, giá trị hơn 787 tỷ đồng. Thu nhập trung bình của một hộ dân từ trồng rừng đạt hơn 120 triệu đồng/năm. Theo Bí thư Đảng ủy xã Ma Doãn Kháng, trồng rừng và chế biến lâm sản đã tạo chuỗi 5 hoạt động việc làm, gồm: Trồng, chăm sóc, khai thác, sơ chế, vận chuyển; giúp người dân có thu nhập và giải quyết việc làm tại chỗ.
Hiện trên địa bàn xã đã có 2 công ty và 8 xưởng chế biến lâm sản sơ chế, nhờ đó, tỷ lệ đóng góp của ngành lâm nghiệp và cơ cấu kinh tế của xã chiếm tới 40%. Nghĩa Tá đã hình thành một cụm công nghiệp dành cho chế biến gỗ. Xã đang quyết tâm tìm nhà đầu tư để xây dựng thêm một cụm công nghiệp với diện tích 70 ha phục vụ chế biến sâu nguyên liệu gỗ trên địa bàn và vùng lân cận.
Tại xã Thượng Minh, Đảng ủy xã đã sớm xác định huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và nhân dân để nông, lâm nghiệp thật sự trở thành nền tảng, trụ cột của kinh tế địa phương. Xã triển khai đề án phát triển cây chủ lực, qua đó duy trì, mở rộng nhiều cây đặc sản, như: 76 ha bí xanh thơm, 30 ha lúa nếp Tài, 25 ha dong riềng, 295 ha chè, hơn 200 ha hồi…
Theo Giám đốc Hợp tác xã Yến Dương (xã Thượng Minh) Ma Thị Ninh, được hướng dẫn, kết nối sự tài trợ nguồn vốn từ các tổ chức phi chính phủ, đơn vị đã liên kết sản xuất với hàng trăm hộ đồng bào dân tộc thiểu số trồng lúa nếp Tài, bí xanh thơm… Sản phẩm sau chế biến được chứng nhận đạt OCOP, tiêu thụ tốt mang lại thu nhập ổn định cho nông hộ ở các bản vùng cao.
Với cách làm này, Thượng Minh là một trong những xã có nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh Thái Nguyên với 10 sản phẩm từ 3 sao đến 4 sao, như: Miến dong Yến Dương, Miến dong Triệu Thị Tá, Trà Lê Hà, Miến dong Hoàng Mười, Trà túi lọc xạ đen, Bí thơm, Gạo nếp Tài, Trà Bí thơm…
Nhân lên cách làm bài bản
Thái Nguyên không chỉ tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số mà còn đưa các sinh kế thành vùng sản xuất hàng hóa, hình thành chuỗi liên kết sản xuất với trung tâm là các hợp tác xã và tiến tới gắn với phát triển du lịch.
Tại xóm Mỹ Hào, xã Tân Cương, Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải là một trong số 5 làng du lịch tốt nhất thế giới của Việt Nam đã được Tổ chức du lịch Liên hợp quốc công nhận. Với quy mô 25 ha, Thái Hải có 30 nhà sàn tuổi đời hàng trăm năm. Tại đây, phong tục, tập quán truyền thống được giữ gần như nguyên vẹn. Vì thế, Thái Hải đã trở thành địa chỉ du lịch độc đáo của Thái Nguyên và cả nước.
Tại xã Tân Cương, Hợp tác xã Chè Hảo Đạt đang sở hữu 50 ha chè hữu cơ liên kết với người dân trong xã. Mỗi tháng, hợp tác xã chế biến trung bình 1.500 tấn chè búp tươi, mỗi năm cung cấp ra thị trường từ 250 đến 300 tấn chè búp khô; xây dựng điểm du lịch cộng đồng gồm không gian trải nghiệm vườn chè, trồng, chế biến chè, thưởng trà và sản phẩm chế biến từ chè. Riêng năm 2024, hợp tác xã đạt doanh thu gần 45 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hơn 50 lao động và hàng trăm hộ liên kết sản xuất.
Theo Giám đốc Hợp tác xã Đào Thanh Hảo, đơn vị nghiên cứu cải tiến và đưa ống diệt men chè vào quy trình chế biến giúp rút ngắn thời gian mỗi mẻ xuống chỉ từ 3-5 phút, lá chè chín đều, giữ nguyên màu xanh lá và hương thơm. Đơn vị cũng đã đề xuất với tỉnh về việc đầu tư vùng sản xuất chè tập trung gắn với phát triển du lịch.
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia dân tộc thiểu số và miền núi từ năm 2022 đến 2025, tỉnh Thái Nguyên được đầu tư nguồn lực hơn 1.786 tỷ đồng; trong đó, vốn dành cho đầu tư hơn 844 tỷ đồng, vốn sự nghiệp hơn 941 tỷ đồng. Tính đến tháng 9/2025, chương trình đã hỗ trợ đất sản xuất, chuyển đổi nghề cho 124 hộ. Tỉnh triển khai 10 dự án sắp xếp, bố trí ổn định dân cư cho hàng trăm hộ dân ở các xã Cao Minh, Thượng Quan, Tân Kỳ, Nghĩa Tá, Phúc Lộc…; hỗ trợ khoán bảo vệ rừng hơn 2.276 ha cho cộng đồng dân cư với mức 500.000 đồng/ha/năm; hỗ trợ bảo vệ rừng cho cộng đồng, hộ gia đình hơn 61.304 ha rừng tự nhiên với mức 500.000 đồng/ha/ năm.
Thái Nguyên triển khai 317 dự án hỗ trợ phát triển sản xuất; hỗ trợ hơn 68 tỷ đồng cho Công ty TNHH MTV Thương mại Đông Nam Việt chủ trì liên kết thực hiện dự án đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu trên diện tích 225 ha ở các xã phía bắc. Đối với cơ sở hạ tầng, năm 2025 toàn tỉnh thực hiện đầu tư xây dựng 598 công trình hạ tầng thiết yếu vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Thái Nguyên Hoàng Thanh Oai, thời gian tới, tỉnh tiếp tục chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện giải ngân các nguồn vốn của chương trình. Chủ chốt là thực hiện đồng bộ, có hiệu quả các dự án, tiểu dự án thành phần để bảo đảm tiến độ giải ngân và hiệu quả vốn đầu tư, góp phần tạo sinh kế bền vững cho nhân dân, nâng cao đời sống.
