Đặc biệt, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực không dừng lại ở việc làm rõ hành vi phạm tội, xác định trách nhiệm của từng cá nhân mà còn hướng tới mục tiêu thu hồi đến cùng tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt. Trong quá trình giải quyết vụ án, Viện kiểm sát đã yêu cầu xác minh, thu hồi tài sản của các bị can; phối hợp áp dụng các biện pháp bảo đảm để phục vụ việc khắc phục hậu quả như kê biên tài sản, tạm giữ tiền; trong đó, 2 bị can bị kê biên nhà, đất; hơn 4 tỷ đồng được các tổ chức, cá nhân và bị can tự nguyện giao nộp để khắc phục hậu quả. Những kết quả đó cho thấy một yêu cầu rất cụ thể của kiểm soát quyền lực: quyền lực bị lạm dụng phải được xử lý nghiêm minh; tài sản do hành vi vi phạm mà có phải được truy tìm, thu hồi; hậu quả do việc lạm dụng quyền lực gây ra phải được khắc phục thực chất.  Đây không chỉ là yêu cầu về xử lý hình sự mà còn là thước đo hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, bởi xử lý nghiêm mà không thu hồi được tài sản thì hiệu quả răn đe và tính nghiêm minh của pháp luật chưa được phát huy đầy đủ.

Từ một vụ án cụ thể, giá trị của công tác kiểm sát còn được mở rộng sang yêu cầu phòng ngừa. Trong giai đoạn 2021-2026, Viện kiểm sát hai cấp tỉnh Sơn La đã ban hành 488 kiến nghị khắc phục vi phạm, kiến nghị phòng ngừa đối với các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan quản lý nhà nước; trong lĩnh vực kiểm sát tin báo, điều tra có 23 kiến nghị phòng ngừa vi phạm, tội phạm liên quan đến án tham nhũng, chức vụ. Nội dung kiến nghị tập trung vào những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ phát sinh sai phạm như quản lý đất đai, trật tự xây dựng, quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước, quản lý tài chính... đều được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận, tiếp thu.

Điều đáng nói là, đằng sau mỗi kiến nghị không chỉ là việc chỉ ra một vi phạm đã xảy ra, mà quan trọng hơn là nhận diện nguyên nhân, điều kiện và những “khoảng trống” trong quản lý để cảnh báo, khắc phục trước khi sai phạm có thể trở thành tội phạm. Khi một sai phạm được phát hiện và xử lý, pháp luật tạo ra sức răn đe. Nhưng khi từ sai phạm đó một quy trình được sửa đổi, một lỗ hổng được bịt lại, trách nhiệm được xác định rõ hơn và nguy cơ tái diễn được giảm xuống, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực mới thực sự đi thêm một bước.

Nếu một vụ án được xử lý nghiêm là kết quả của công tác “chống”, thì một kiến nghị được tiếp thu, một quy trình quản lý được chấn chỉnh, một kẽ hở được khắc phục để không phát sinh sai phạm mới chính là giá trị của công tác “phòng”. Đây cũng là nơi chức năng kiểm sát thể hiện rõ hơn vai trò không chỉ xử lý cái sai đã xảy ra mà còn góp phần cảnh báo, ngăn chặn cái sai có thể xảy ra.

Những kết quả ấy không phải những con số đứng riêng lẻ. Chúng nằm trong hành trình xây dựng và trưởng thành của  Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Sơn La, nơi những nỗ lực bảo vệ pháp luật, đấu tranh với tham nhũng, tiêu cực, giữ gìn kỷ cương quản lý nhà nước đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý.

Năm 2025,  Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Sơn la vinh dự được tặng danh hiệu “Huân chương Lao động hạng Nhất” do có thành tích xuất sắc trong việc giải quyết các vụ án ma túy, các vụ án về tham nhũng, chức vụ thuộc diện Ban chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực Trung ương, tỉnh theo dõi, chỉ đạo. Phần thưởng ấy không phải là dấu ấn của riêng một vụ án, mà là sự ghi nhận đối với cả một quá trình phấn đấu, trong đó những vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ được giải quyết nghiêm minh, những tài sản thất thoát được truy tìm, thu hồi và những kiến nghị phòng ngừa được thực hiện đến cùng đã góp phần tạo nên hình ảnh một ngành Kiểm sát ngày càng chủ động, quyết liệt và sâu sắc hơn trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ.

Từ thực tiễn Sơn La có thể thấy, kiểm soát quyền lực phải được thực hiện từ sớm, từ xa, ngay từ những dấu hiệu bất thường, sơ hở trong quản lý, nhất là ở những khâu gắn với tài sản, nguồn lực công. Vì vậy, mỗi vụ án không nên khép lại chỉ bằng một bản án; phía sau bản án phải là những cảnh báo được rút ra, kiến nghị được tiếp thu và cơ chế được chấn chỉnh, góp phần ngăn ngừa sai phạm tái diễn. Đó chính là sự chuyển dịch từ “chống” sang “phòng”: Từ xử lý một vụ việc sang ngăn ngừa những vụ việc tương tự; từ thu hồi tài sản sau khi thất thoát sang kiểm soát chặt chẽ ngay từ quá trình quản lý; từ phát hiện sai phạm sang nhận diện những điều kiện làm phát sinh sai phạm. Với ngành Kiểm sát nhân dân, đó cũng là cách để “thanh bảo kiếm” của công lý không chỉ sắc bén trong đấu tranh mà còn trở thành một thiết chế phòng ngừa, góp phần làm cho quyền lực được thực thi đúng giới hạn, đúng trách nhiệm và vì lợi ích chung.

Kiểm soát quyền lực, xét đến cùng, không chỉ là dựng lên những hàng rào bằng quy định, quy trình và chế tài, mà còn phải hình thành khả năng tự kiểm soát trong chính mỗi người thực thi quyền lực. Với ngành Kiểm sát nhân dân, yêu cầu ấy càng đặc biệt, bởi mỗi quyết định công tố, mỗi quan điểm kiểm sát đều có thể tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước và Nhân dân. Vì vậy, bên cạnh cơ chế kiểm soát từ bên ngoài, cần xây dựng một “hàng rào” từ bên trong - đó là bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp và văn hóa liêm chính của người cán bộ kiểm sát.

Văn hóa ấy trước hết được bắt đầu từ trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu và được cụ thể hóa trong từng vị trí công tác. Quyền hạn đến đâu, trách nhiệm phải đến đó; được giao quyền quyết định càng lớn thì yêu cầu tự kiểm soát càng cao. Người cán bộ Kiểm sát phải hiểu rằng chức vụ không phải là đặc quyền, quyền hạn không phải tài sản riêng, còn sự tín nhiệm của tổ chức và Nhân dân là một sự ủy thác phải được đáp lại bằng công tâm, chính trực, khách quan, thận trọng.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt trong việc thực hiện Chỉ thị số 06/CT-TW ngày 6/6/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới và Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới.

Nếu Chỉ thị 06 đặt yêu cầu nâng cao trách nhiệm của ngành Kiểm sát trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm tham nhũng, chức vụ^[5], đặc biệt là việc thu hồi tài sản phạm tội thì Chỉ thị 07 nhấn mạnh việc học tập và thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh^[6]. Một bên là trách nhiệm kiểm soát đến cùng đối với tài sản, lợi ích của Nhà nước và Nhân dân; một bên là yêu cầu tự rèn luyện, tự soi, tự sửa của người cán bộ. Hai yêu cầu ấy gặp nhau ở một điểm: quyền lực chỉ có ý nghĩa khi được thực thi bằng trách nhiệm và liêm chính.

Bởi vậy, học tập không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu, còn liêm chính không thể chỉ được đo bằng việc không vi phạm. Liêm chính phải được thể hiện trong từng hồ sơ được nghiên cứu, từng chứng cứ được đánh giá, từng quyết định được ban hành; trong cách Kiểm sát viên ứng xử trước tác động, lợi ích và những tình huống có thể làm chệch hướng phán đoán nghề nghiệp. Một Kiểm sát viên liêm chính không phải là người chưa từng đứng trước sự lựa chọn, mà là người luôn biết lựa chọn đúng khi đứng trước quyền lực và lợi ích.

Trong quá trình đó, chuyển đổi số cũng mở thêm một lớp kiểm soát quyền lực. Số hóa hồ sơ, quản lý tiến độ, hệ thống hóa chứng cứ, sử dụng sơ đồ tư duy, trình chiếu tài liệu tại phiên tòa… không chỉ nâng cao chất lượng nghiệp vụ mà còn làm cho quá trình thực thi quyền lực trở nên minh bạch, có thể kiểm tra và kiểm chứng. Việc Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Sơn La đạt thành tích cao tại Cuộc thi “Báo cáo án bằng sơ đồ tư duy trong ngành Kiểm sát nhân dân” năm 2024 cho thấy đổi mới công nghệ đang từng bước trở thành đổi mới phương thức tư duy, giúp Kiểm sát viên nhìn vụ án toàn diện hơn, kiểm chứng lập luận chặt chẽ hơn và chịu trách nhiệm rõ hơn đối với quan điểm của mình.

Nhưng một nền văn hóa liêm chính không thể chỉ được xây dựng trong mỗi cơ quan. Quyền lực công, suy cho cùng, phải được đo bằng những giá trị cụ thể mà nó tạo ra cho Nhân dân. Tinh thần ấy được thể hiện rõ qua việc ngành Kiểm sát nhân dân chủ động mở rộng phương thức thực hiện chức năng, hướng hoạt động kiểm sát đến việc bảo vệ lợi ích công và những nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội.

Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, Viện kiểm sát các cấp đã tiếp nhận 858 thông tin vụ việc dân sự công ích, xử lý 652 thông tin, thụ lý 279 vụ việc, ban hành 69 quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả; đồng thời ban hành 8 kiến nghị khởi kiện và 299 kiến nghị phòng ngừa, khắc phục vi phạm pháp luật.

Tại Sơn La, dù không thuộc địa phương được lựa chọn thí điểm, Viện kiểm sát hai cấp vẫn chủ động triển khai, tiếp nhận 22 vụ việc với 179 trường hợp dân sự công ích trong 6 tháng đầu năm; ban hành 22 kiến nghị, cơ bản được các cơ quan, tổ chức hữu quan tiếp thu và thực hiện. Những con số ấy cho thấy kiểm soát quyền lực không chỉ là ngăn quyền lực bị lạm dụng, mà còn là bảo đảm quyền lực được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và hướng tới những người cần được bảo vệ nhất. Bởi phía sau mỗi quyền hạn được trao không phải là một đặc quyền, mà là một trách nhiệm; và thước đo cuối cùng của trách nhiệm ấy chính là những lợi ích chính đáng của Nhân dân được bảo vệ, những quyền bị bỏ quên được khôi phục và niềm tin vào công lý được bồi đắp từ những việc làm cụ thể.

Từ đó, kiểm soát quyền lực không còn chỉ là câu chuyện người này kiểm soát người kia, mà trở thành quá trình mỗi cán bộ tự đặt ra giới hạn cho chính mình. Khi người thực thi quyền lực biết tự soi trước khi được kiểm tra, biết dừng lại trước khi bước qua giới hạn, biết đặt lợi ích công lên trên lợi ích riêng, thì cơ chế kiểm soát mới thực sự đi vào chiều sâu. Đó chính là bước chuyển quan trọng: Từ kiểm soát quyền lực bằng những hàng rào bên ngoài đến tự kiểm soát bằng hàng rào liêm chính bên trong; từ yêu cầu “không dám” làm sai đến hình thành một đội ngũ “không muốn” làm sai. Và khi văn hóa ấy trở thành thói quen nghề nghiệp, kiểm soát quyền lực sẽ không còn là áp lực đối với người cán bộ, mà trở thành sức mạnh để bảo vệ người làm đúng, ngăn ngừa cái sai và giữ gìn uy tín của ngành Kiểm sát nhân dân trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân.