Đó là môn võ Vovinam với một hành trình số hóa thần tốc.
Khi tự hỏi Vovinam có gì liên quan chuyển đổi số, tôi thật sự bất ngờ về hành trình đưa môn võ dân tộc này lên thế giới số của ông Bạch Ngọc Chiến, Phó Chủ tịch Liên đoàn Vovinam Việt Nam (VVF), Phó Chủ tịch Liên đoàn Vovinam thế giới (WVVF) và các cộng sự.
Bước vào thế giới số
Không tìm thấy biển hiệu Công ty Vovinam kỹ thuật số (Vovinam Digital) theo tọa độ của Google maps vì đó là một căn nhà đang sửa chữa trong một ngõ nhỏ rẽ từ phố Thanh Bình, phường Hà Đông, Hà Nội, tôi theo chân ông Chiến đi vào một ngách sâu hơn nữa.
Trước mắt tôi là một sân tập võ rộng trước một nhà thờ họ. Đang là giờ nghỉ trưa nên sân tập không có ai, nhưng tôi cũng có thể hình dung ra một võ đường truyền thống với những võ sinh Vovinam, đầm đìa mồ hôi đang luyện các bài quyền, các miếng vật và cú đá độc đáo của môn phái.
Thế nhưng, khi trở lại một không gian hẹp được dùng tạm làm phòng khách, tôi lại thấy một võ đường Vovinam lớn gấp nhiều lần. Võ đường đó nằm trong chiếc iPad của ông Chiến được phóng lên một màn hình lớn.
Không có võ sư, võ sinh nào chung quanh nhưng chỉ sau các thao tác thoăn thoắt của ông Chiến trên iPad, tôi bị choáng ngợp bởi một thế giới võ thuật với dồn dập các hình ảnh dạy võ, học võ với cả võ sư thật và võ sư ảo, cả công cụ kiểm tra tự động và các video ngắn về các tình huống tự vệ.
Như để xua đi sự ngạc nhiên và bất ngờ của tôi, ông Chiến giải thích về một nền tảng số mang tên Vovinam Digital được xây dựng trong hơn một năm nay. Ông cho biết, Vovinam Digital tập hợp cơ sở dữ liệu thông tin người tập Vovinam trên toàn thế giới qua việc tạo hồ sơ kỹ thuật số cá nhân.
Sau khi đăng ký, môn sinh Vovinam sẽ có định danh điện tử Vovinam ID với tất cả thông tin về bản thân, ngày bắt đầu tập luyện, cấp đai mà họ đang có… Mục tiêu chính của Vovinam Digital chính là đáp ứng một trong các tiêu chí của Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) về độ phổ biến của môn thể thao nếu muốn trở thành môn thi đấu Olympic mùa hè.
Với nền tảng này, Vovinam có thể cung cấp số liệu chính xác, chính thức và đáng tin cậy về số lượng người tập Vovinam trên toàn thế giới, hiện đang được ước tính ở mức trên 2 triệu ở hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hơn một năm qua, ông Chiến và các cộng sự đã miệt mài số hóa toàn bộ kỹ thuật của trình độ tự vệ (nhập môn) của Vovinam nhằm phục vụ mục tiêu phát triển phong trào.
Tham vọng của ông là số hóa hết các động tác kỹ thuật, các bài quyền của Vovinam từ trình độ sơ đẳng đến cao đẳng để phục vụ cho việc luyện tập và lưu trữ.
Một mục tiêu khác như lời của ông là “chống lại sự thất truyền của các bí kíp võ thuật, đang là một vấn nạn của nhiều môn phái võ thuật dân tộc, kể cả Vovinam”. Trên nền tảng số này, Vovinam có thể lưu trữ được tất cả các kỹ thuật để truyền lại chính xác cho đời sau. Quan trọng hơn nữa là việc đặt ra một chuẩn mực chung làm căn cứ cho việc chấm điểm khi thi đấu hoặc thi lên đai.
Và điều thú vị nhất là mọi kỹ thuật Vovinam đã được truyền dạy cho một “siêu võ sư”, người có sứ mệnh gìn giữ di sản võ thuật và võ đạo Vovinam cho muôn đời sau. Đó là trí tuệ nhân tạo (AI) dưới tên gọi “Võ sư ảo BamBoy”.
Ông Chiến tiết lộ: “Tôi đang làm những việc mà cách đây hơn 20 năm võ sư Chưởng môn Lê Sáng (1920-2010) đã từng chỉ đạo thực hiện”.
Giữ gìn và lan tỏa giá trị
Đến nay, Vovinam là một trong số ít các sản phẩm văn hóa Việt Nam xuất khẩu thành công ra thế giới. Liên đoàn Vovinam thế giới (WVVF) đang là tổ chức quốc tế lớn nhất của người Việt Nam với 61 liên đoàn quốc gia thành viên và ba liên đoàn châu lục.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất đối với sự phát triển theo chiều sâu của Vovinam là thiếu võ sư, huấn luyện viên và việc sang Việt Nam để học võ rất tốn kém đối với môn sinh nước ngoài, nhất là từ châu Phi, Nam Á, Trung Đông, Mỹ Latin.
Ngược lại, việc cử võ sư từ Việt Nam ra nước ngoài dạy võ cũng rất tốn kém và bất tiện. Vì vậy, lãnh đạo của VVF và WVVF đã xem Vovinam Digital như là một giải pháp hiệu quả và kinh tế cho việc đào tạo môn sinh Vovinam ở nước ngoài.
Theo ông Chiến, ngoài việc được đào tạo về võ thuật, BamBoy còn được nhập liệu các kiến thức về võ đạo, văn hóa và tư tưởng Việt Nam. Với khả năng của AI, BamBoy có thể truyền đạt lại các kiến thức võ thuật và võ đạo bằng nhiều ngôn ngữ phổ biến của thế giới.
Ông Chiến dí dỏm: “Một võ sư có thể mệt và chỉ dạy được vài trăm môn sinh. Còn BamBoy làm việc liên tục, không cần ăn và có thể dạy bao nhiêu môn sinh cũng được”. “Đào tạo BamBoy có tốn kém không?”. Tôi hỏi. Ông Chiến nghĩ một lát rồi tiết lộ: “Đào tạo trí tuệ cho BamBoy không tốn kém. Vấn đề là thời gian tập hợp dữ liệu đã có và bổ sung dữ liệu mới. Để dạy BamBoy đầy đủ kỹ thuật Vovinam, tôi cần chụp lại và số hóa hàng chục nghìn động tác. Việc này ngốn rất nhiều tiền và mất vài năm”.
Bên cạnh ứng dụng của BamBoy và một loạt giải pháp như chấm điểm tự động “Vovinam Seeing” cho các chương trình như “Học trực tuyến-Luyện trực tiếp” dành cho sinh viên trường cao đẳng và đại học, “School Titans” cho học sinh tiểu học và “Võ nhạc Vovinam” cho thanh thiếu niên, ông Chiến cũng không giấu tham vọng làm phim hành động để đưa lên các nền tảng như NetFlix hay Prime Video.
Ông Chiến cho biết thêm, trong tương lai gần, Vovinam Digital có thể tạo ra nguồn thu để hỗ trợ phát triển Vovinam. VVF là một tổ chức xã hội, tự chủ tài chính, kinh phí. Vì vậy, việc tổ chức các sự kiện, các giải đấu lớn của Vovinam đều dựa vào nguồn tài trợ cá nhân.
Ông khẳng định: “Với nguồn lực hiện nay, Vovinam hoàn toàn có thể tự tạo ra các nguồn thu không chỉ đủ cho hoạt động mà còn đủ cho cả tái đầu tư phát triển. Đây cũng là điều được Nhà nước cho phép và khuyến khích”.
Tuy nhiên, con đường chuyển đổi số của Vovinam cũng không hoàn toàn thuận lợi. Khó khăn không nằm ở kỹ thuật hay tài chính, mà đến từ tâm lý e dè của một số người lo ngại công nghệ sẽ thay thế vai trò của mình.
Thực tế, không ai luyện võ chỉ qua màn hình. Trực tiếp đối luyện, tương tác thực tế vẫn là điều cốt lõi của võ học. Công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, chứ không thể thay thế con người. Vì thế, thay vì nhìn nhận công nghệ như một mối đe dọa, ông Chiến cho rằng AI giúp hệ thống hóa, chuẩn hóa, nâng cao hiệu quả huấn luyện và mở rộng phạm vi tiếp cận môn phái.
Dự án Vovinam Digital chứa đựng khát vọng lớn: Đưa võ học Việt Nam hội nhập vào dòng chảy toàn cầu bằng trí tuệ, bản lĩnh và sáng tạo. Với những gì đang thực hiện, Vovinam Digital không chỉ góp phần nâng cao vị thế của môn võ dân tộc, mà còn là minh chứng sinh động cho việc kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc văn hóa và công nghệ tiên tiến.
Và trong hành trình phát triển đất nước theo hướng hiện đại, hội nhập nhưng vẫn giữ vững cội nguồn, chuyển đổi số ở Vovinam có thể được xem là hình mẫu cho tinh thần đổi mới sáng tạo mang đậm bản sắc Việt Nam, để một ngày không xa, võ Việt Nam có thể xuất hiện ở Thế vận hội Olympic mùa hè.
