VDB: Khẳng định vai trò định chế tài chính chính sách của Chính phủ

Ngày 28/4, Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) tổ chức hội thảo toàn ngành với chủ đề “Hành trình 20 năm cùng phát triển”, đánh dấu chặng đường hai thập kỷ hình thành, xây dựng và từng bước khẳng định vai trò là một định chế tài chính chính sách quan trọng của Chính phủ.

Hội thảo thu hút sự tham dự của đông đảo đại biểu đến từ các bộ, ngành Trung ương, các chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp cùng lãnh đạo, cán bộ chủ chốt của VDB qua các thời kỳ.

Phát biểu tại hội thảo, Tổng Giám đốc VDB Đào Quang Trường nhấn mạnh, sau 20 năm phát triển, ngân hàng đã từng bước khẳng định vị thế là công cụ tài chính hiệu quả của Nhà nước trong thực hiện chính sách tín dụng đầu tư, cho vay lại vốn ODA của Chính phủ, qua đó đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu và phát triển bền vững theo đúng định hướng của Chính phủ.

Công cụ tài chính đặc thù của Nhà nước

Tiền thân của VDB là Tổng cục Đầu tư phát triển và sau đó là Quỹ Hỗ trợ phát triển. Việc thành lập VDB năm 2006 được xác định là bước đi tất yếu, phù hợp với yêu cầu thực tiễn, tạo dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động tín dụng đầu tư của Nhà nước. Với mô hình hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, VDB giữ vai trò then chốt trong việc triển khai các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội quốc gia.

Nhìn lại hành trình đã qua, dấu ấn đậm nét nhất của VDB chính là sự đồng hành cùng hàng trăm dự án quy mô lớn, có ý nghĩa chiến lược quốc gia. Nguồn vốn tín dụng đầu tư từ VDB đã trở thành "bệ đỡ" cho nhiều công trình hạ tầng then chốt, tạo nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Có thể kể đến các dự án năng lượng trọng điểm như Thủy điện Sơn La, Thủy điện Lai Châu, Nhà máy điện gió Bạc Liêu hay Hệ thống truyền tải điện miền trung, miền nam. Trong lĩnh vực công nghiệp và công nghệ, VDB đã hiện diện tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, Nhà máy đạm Ninh Bình và cả các dự án viễn thông hiện đại như Vệ tinh Vinasat 1 và 2.

Đặc biệt, VDB không chỉ đóng vai trò nhà tài trợ vốn mà còn trực tiếp là nhà đầu tư xây dựng, quản lý và vận hành Dự án Đường ô-tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng. Đây là tuyến đường có tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhất Việt Nam, tạo động lực thúc đẩy giao thương, dịch vụ cho vùng tam giác kinh tế trọng điểm phía bắc gồm Hà Nội-Hải Phòng-Quảng Ninh.

Bên cạnh các đại dự án, VDB còn thực hiện hiệu quả vai trò "cánh tay nối dài" của Chính phủ trong các chương trình mục tiêu quốc gia. Trong lĩnh vực xuất khẩu, ngân hàng đã cung cấp nguồn vốn đáng kể cho các mặt hàng chủ lực như nông, lâm, thủy sản và các mặt hàng công nghiệp. Hoạt động này không chỉ cải thiện cán cân thương mại mà còn góp phần hình thành các vùng nguyên liệu tập trung tại các khu vực kinh tế trọng điểm.

Đáng chú ý, thông qua hoạt động bảo lãnh tín dụng, VDB đã giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn từ hệ thống ngân hàng thương mại, từ đó nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Song hành với phát triển kinh tế, yếu tố an sinh xã hội luôn được VDB chú trọng thông qua việc ưu tiên vốn cho các vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Hàng loạt dự án cơ sở hạ tầng nông thôn, kiên cố hóa kênh mương, xây dựng trường học, bệnh viện và nhà ở xã hội đã được triển khai, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Các dự án về môi trường, cấp nước sạch và xử lý biến đổi khí hậu sử dụng vốn nước ngoài (JICA, EIB, AFD) do VDB cho vay lại cũng mang lại những tác động tích cực cho sức khỏe cộng đồng và sự bền vững của hệ sinh thái.

Đặc biệt, nguồn vốn của VDB còn gắn liền với nhiệm vụ an ninh-quốc phòng thông qua việc tài trợ cho các dự án tại địa bàn chiến lược như Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, duyên hải. Các dự án trồng rừng, cao su, cà-phê hay nuôi trồng thủy sản thông qua các binh đoàn kinh tế của Bộ Quốc phòng đã góp phần quan trọng vào việc củng cố tiềm lực quốc phòng của đất nước.

Đổi mới để bứt phá trong kỷ nguyên mới

Bên cạnh việc tổng kết thành tựu, hội thảo dành nhiều thời gian để thảo luận về định hướng phát triển trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ. Các chuyên gia và nhà khoa học nhấn mạnh yêu cầu về đổi mới mô hình hoạt động, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để VDB đáp ứng được những thách thức mới.

Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, vai trò của các định chế tài chính nhà nước tiếp tục được khẳng định. Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra yêu cầu cơ cấu lại toàn diện VDB theo hướng đa dạng hóa nguồn lực, tăng vốn, tinh gọn và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Thời gian tới, VDB xác định tiếp tục thực hiện sứ mệnh cung cấp nguồn lực tài chính dài hạn, kiến tạo các động lực tăng trưởng, tập trung vào các ngành, lĩnh vực và địa bàn chiến lược, bao gồm hạ tầng quan trọng, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, công nghiệp nền tảng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Để thực hiện được những mục tiêu này, Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo (Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính) nhấn mạnh yêu cầu tái định vị VDB trong bối cảnh phát triển mới, khi tín dụng chính sách cần đóng vai trò rõ nét hơn trong việc dẫn dắt dòng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Theo đó, VDB cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên và duy trì vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt thị trường, đồng thời bảo đảm thực hiện chức năng là công cụ tài chính của Chính phủ.

“Trên cơ sở đó, cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng ổn định, dài hạn để tạo nền tảng cho VDB phát triển. Đồng thời, ngân hàng cũng cần tăng vốn điều lệ, đa dạng hóa nguồn huy động, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ”, Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo đề xuất.

Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng yêu cầu đổi mới VDB cần được đặt trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đi kèm với các nguyên tắc về ổn định vĩ mô, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và bảo đảm cân đối lớn của nền kinh tế. Trong đó, việc huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn được xác định là thách thức mang tính quyết định.

“VDB cần được xác định rõ là công cụ tài chính của Nhà nước nhằm thực hiện tín dụng đầu tư phát triển, với chức năng lấp khoảng trống của thị trường, tài trợ cho các dự án có tác động lan tỏa nhưng khó tiếp cận vốn thương mại. Trên cơ sở đó, ngân hàng này đóng vai trò dẫn dắt, huy động nguồn lực xã hội và hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng then chốt”, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung nêu rõ.

Ngoài ra, Tiến sĩ Cung cũng đề cập tới yêu cầu hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, minh bạch và ổn định, trong đó cần phân định rõ vai trò của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan quản lý trong việc định hướng, ban hành tiêu chí lựa chọn dự án và đánh giá hiệu quả hoạt động của VDB. Đồng thời, cơ chế giám sát cần chuyển sang đánh giá theo kết quả, hạn chế can thiệp hành chính vào hoạt động của ngân hàng. Việc trao quyền tự chủ cao hơn cho VDB trong quyết định lãi suất và mở rộng chức năng hoạt động cũng được xem là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả vận hành của ngân hàng trong giai đoạn tới…