Văn hóa Hà Nhì - Sức sống bền bỉ giữa miền biên viễn

Giữa đại ngàn biên giới, nơi thượng nguồn sông Đà, đồng bào Hà Nhì ở Lai Châu bền bỉ gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Từ làn điệu dân ca, điệu xòe truyền thống đến trường ca “Xa Nhà Ca”, giúp các di sản ấy được bảo tồn và lan tỏa mạnh mẽ, trở thành nền tảng cho phát triển bền vững vùng biên.

Chỉ với một không gian sinh hoạt cộng đồng, đồng bào Hà Nhì đã có thể diễn xướng những làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống của dân tộc mình.
Chỉ với một không gian sinh hoạt cộng đồng, đồng bào Hà Nhì đã có thể diễn xướng những làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống của dân tộc mình.

Người Hà Nhì ở Lai Châu phần lớn ở các xã biên giới của Lai Châu như Thu Lũm, Tá Bạ, Mù Cả, Hua Bum, Phong Thổ, Dào San... Trong bức tranh 20 dân tộc của Lai Châu, đồng bào Hà Nhì chiếm gần 4% dân số, sở hữu kho tàng văn hóa phong phú, giàu bản sắc. Trước tác động của đời sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống từng đứng trước nguy cơ mai một. Từ năm 2021, khi Tỉnh ủy Lai Châu ban hành Nghị quyết 04-NQ/TU về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa gắn với phát triển du lịch, cộng đồng Hà Nhì ở thượng nguồn sông Đà đã chủ động khôi phục, gìn giữ và trao truyền di sản của cha ông, tạo động lực mới cho phát triển bền vững.

Sau sáp nhập, xã Thu Lũm có hơn 5.200 nhân khẩu với 17 bản, trong đó trên 90% là đồng bào Hà Nhì, cùng cộng cư với người La Hủ và Dao. Theo ông Lý Chùy Hừ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thu Lũm, hiện nay toàn xã có 15 đội văn nghệ với gần 200 thành viên; trong đó, 14 đội là của người Hà Nhì. “Có thể nói, chưa bao giờ phong trào văn hóa, văn nghệ lại phát triển như hiện nay”, ông Hừ chia sẻ.

4-9603.jpg
Nghệ nhân Lỳ Na Xó (đứng giữa) hướng dẫn các động tác múa truyền thống cho thành viên Câu lạc bộ Bảo tồn hát dân ca, dân vũ Hà Nhì xã Mù Cả.

Vào mỗi dịp cuối tuần, đội văn nghệ bản Ka Lăng lại tụ họp tại nhà văn hóa để luyện tập. Tiếng hát hòa cùng âm thanh của sáo trúc, chiêng, trống, đàn ba dây vang lên rộn rã. Không chỉ gìn giữ nghệ thuật trình diễn, đồng bào còn duy trì nhiều trò chơi dân gian như đánh cầu lông gà, chơi đu, đánh cù, kéo co, đẩy gậy… tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa sôi động, giàu bản sắc.

Nghệ nhân Sì Hừ Pứ (70 tuổi), người từng được xem là giọng hát dân ca hay nhất vùng, không chỉ hát hay mà còn thạo khèn môi, trống, đàn ba dây và kiên trì truyền dạy cho lớp trẻ. Bà cho biết, những năm gần đây, các đội văn nghệ Hà Nhì được tham gia nhiều sự kiện lớn như Tuần Văn hóa-Du lịch Lai Châu tại Thành phố Hồ Chí Minh, Lễ hội ném Còn ba nước Việt Nam-Lào-Trung Quốc… Điều đó cho thấy văn hóa Hà Nhì ngày càng được Đảng, Nhà nước quan tâm.

3-177.jpg
Sáo trúc, nhạc cụ phổ biến của người Hà Nhì ở xã Thu Lũm; âm sắc mộc mạc, da diết và đậm đà bản sắc.

Theo anh Mạ Lý Phạ, cán bộ văn hóa xã Thu Lũm, đồng thời là tay trống chủ lực trong các màn trình diễn, tiếng trống giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần người Hà Nhì. Trống tượng trưng cho tiếng sấm đầu mùa, báo hiệu một năm gieo trồng mới. Nhiều bài múa trống mô phỏng hành trình khai phá đất hoang, dựng bản, gieo trồng và thu hoạch, thể hiện niềm tin vào mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình yên.

Cùng với Nghị quyết 04 của Tỉnh ủy, Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã tạo động lực quan trọng cho công tác bảo tồn văn hóa. Hằng năm, mỗi đội văn nghệ được hỗ trợ 20 triệu đồng để mua sắm nhạc cụ, trang phục, đạo cụ và tổ chức truyền dạy. Từ nguồn lực này, nhiều giá trị văn hóa cốt lõi được khôi phục, đặc biệt là các điệu múa truyền thống; trong đó, điệu xòe Hà Nhì đang lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống cộng đồng.

5-7225.jpg
Trong các ngày lễ, tết cổ truyền, trò chơi “đánh đu” luôn được trai gái Hà Nhì yêu thích.

Tại xã Mù Cả, trường ca “Xa Nhà Ca” - Pho sử dài 3.590 câu, chia thành 11 phần - từ lâu được xem là di sản tinh thần đặc biệt quý giá. Trường ca thường được các nghệ nhân, người già trao truyền bằng hình thức truyền miệng suốt đêm trong các dịp lễ trọng. Tuy nhiên, việc nhiều nghệ nhân lớn tuổi qua đời khiến nguy cơ thất truyền hiện hữu. Năm 2022, cố nghệ nhân Pờ Lóng Tơ đã truyền dạy “Xa Nhà Ca” cho 20 học viên ở các xã Mù Cả, Ka Lăng, Thu Lũm; đến năm 2023, Câu lạc bộ Bảo tồn hát dân ca, dân vũ Hà Nhì xã Mù Cả được thành lập với 24 thành viên sinh hoạt thường xuyên.

Vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quyết định công nhận Nghệ thuật trình diễn dân gian, ngữ văn dân gian diễn xướng “Xa Nhà Ca” và Nghệ thuật xòe Hà Nhì vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định giá trị đặc sắc và sức sống bền bỉ của văn hóa Hà Nhì giữa đại ngàn biên cương Tây Bắc.

2-6421.jpg
Trò chơi đánh cầu lông gà là một hình thức vui chơi dân gian lâu đời luôn xuất hiện trong các lễ hội truyền thống của người Hà Nhì ở Lai Châu.

Hằng năm, đồng bào Hà Nhì vẫn duy trì các nghi lễ truyền thống như lễ Gạ Ma Thú (lễ cúng rừng), Tết Ré Cu Chà (ăn tết mùa mưa), Tết Hồ Sự Chà (ăn tết truyền thống)… để thể hiện tinh thần cố kết cộng đồng, bảo tồn và giữ gìn văn hoá truyền thống của dân tộc.

Theo nghệ nhân Lỳ Na Xó (68 tuổi), di sản không chỉ nằm ở những bài hát, điệu múa hay phong tục, mà còn ở ý thức gìn giữ của mỗi người dân. Bảo tồn văn hóa Hà Nhì vì thế không chỉ là việc của riêng cộng đồng, mà là trách nhiệm chung trong hành trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, để những giá trị truyền thống ấy tiếp tục ngân vang giữa đại ngàn Lai Châu.

Có thể bạn quan tâm

Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng Điện Biên chung sức vận chuyển vật liệu phục vụ thi công xây dựng Trường nội trú liên cấp Sín Thầu.

Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên hỗ trợ xây dựng, hoàn thiện các trường nội trú liên cấp

Cùng cấp ủy, chính quyền các xã biên giới đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện các trường nội trú liên cấp đang được xây dựng trên địa bàn, từ cuối tháng 7/2026 có hàng trăm cán bộ, chiến sĩ các đồn biên phòng thuộc Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên đã không quản ngại mưa nắng nỗ lực góp sức xây trường.

Đồng chí Mùa A Vảng, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Điện Biên cùng các đồng chí lãnh đạo Mặt trận trao Bằng khen tặng các cá nhân có nhiều đóng góp trong Đề án xây dựng mô hình điểm khu dân cư biên giới đoàn kết, xanh-sạch-đẹp tại bản Tả Ló San.

Diện mạo mới ở Tả Ló San

Sáng 6/8, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Điện Biên tổ chức tổng kết thực hiện Đề án xây dựng mô hình điểm khu dân cư biên giới đoàn kết, xanh-sạch-đẹp tại bản Tả Ló San, xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên.

Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên thăm, kiểm tra việc thực hiện các quy trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Độc Lập.

Điện Biên quyết tâm hoàn thành khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang trước ngày 30/9

Đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ việc khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ trên địa bàn trước ngày 30/9/2026, những ngày này, mỗi cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên cùng các lực lượng lấy mẫu đều chung quyết tâm nỗ lực khắc phục mọi khó khăn thực hiện Chiến dịch.

Lãnh đạo Công ty Điện lực Lào Cai và xã Trấn Yên thống nhất phương án triển khai thực hiện các dự án điện trên địa bàn.

Lào Cai tạo đồng thuận đẩy nhanh tiến độ các công trình điện tại Trấn Yên

Nhằm đẩy nhanh tiến độ các công trình điện phục vụ đời sống nhân dân và hoạt động sản xuất trên địa bàn xã Trấn Yên (tỉnh Lào Cai), các cơ quan chức năng đã tăng cường tuyên truyền, vận động, tạo đồng thuận trong nhân dân. Qua đó nhiều khó khăn, vướng mắc đã được tháo gỡ, tạo điều kiện để các dự án sớm đi vào hoạt động.

Lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên kiểm tra hoạt động sản xuất tại nhà máy của Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên-Vimico. (Ảnh: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên)

Thái Nguyên tìm lộ trình cho chế biến sâu khoáng sản

Nhiều mỏ khoáng sản, nhà máy nhưng trừ vonfram thì mức độ chế biến sâu các loại khoáng sản khác ở Thái Nguyên chỉ ở mức trung bình so với thế giới. Việc đặt lộ trình chế biến sâu khoáng sản để gia tăng giá trị tối đa, tránh lãng phí tài nguyên đang được tỉnh Thái Nguyên quyết liệt triển khai.

Trường nội trú liên cấp Thanh Nưa hiện có tiến độ xây dựng bảo đảm, sẵn sàng bàn giao, đưa vào sử dụng phục vụ học sinh biên giới trong năm học mới.

Điện Biên phân công các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy theo dõi, kiểm tra, đôn đốc ngành kinh tế cấp I trong thực hiện kịch bản tăng trưởng

Bảo đảm thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Điện Biên đã phân công các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ phụ trách địa bàn, ngành kinh tế cấp I; đồng thời gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả tăng trưởng của ngành do cá nhân phụ trách.

Nhà đầu tư Khu đô thị hồ Xương Rồng mong muốn giải phóng mặt bằng hết diện tích theo quy hoạch để hoàn thiện hạ tầng.

Xử lý vướng mắc tại các dự án tồn đọng kéo dài

Thời gian vừa qua, tỉnh Thái Nguyên tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài cho 82 dự án, trong đó có những dự án được triển khai từ hàng chục năm trước. Công tác này sẽ góp phần tránh thất thoát, lãng phí nguồn lực, tạo dư địa phát triển, đóng góp vào tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Bát Xát là địa phương đầu tiên tại tỉnh Lào Cai áp dụng mô hình “Thôn số” vào diễn tập phòng, chống thiên tai. (Ảnh: CÔNG HẢI)

Chủ động phòng, chống thiên tai ngay từ cơ sở

Chiều 3/8, xã Bát Xát (Lào Cai) tổ chức diễn tập phòng thủ dân sự ứng phó lũ ống, lũ quét, ngập lụt năm 2026. Cuộc diễn tập nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ đạo của chính quyền địa phương, đồng thời rèn luyện khả năng phối hợp giữa các lực lượng, góp phần chủ động xử lý các tình huống thiên tai có thể xảy ra trên địa bàn.

Phòng tin học của Trường tiểu học Minh Cầm, xã Nhữ Khê, tỉnh Tuyên Quang được đầu tư hiện đại.

Tuyên Quang sắp xếp giảm 485 cơ sở giáo dục

Thực hiện phương án tổng thể sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Tuyên Quang đang khẩn trương tinh gọn hệ thống trường học.

Bản đồ tâm chấn trận động đất mạnh 3,2 tại xã Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng. (Ảnh: Viện Các Khoa học Trái đất)

Liên tiếp xảy ra các trận động đất tại tỉnh Cao Bằng

Theo Trung tâm Báo tin và Cảnh báo sóng thần (Viện Các Khoa học Trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), từ ngày 30/7-3/8 tại tỉnh Cao Bằng liên tục xảy ra ba trận động đất có độ lớn từ 3,2-3,6. Các trận động đất này đều có cấp độ rủi ro thiên tai: 0.

Người có tài năng về giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực mà tỉnh Thái Nguyên thu hút, trọng dụng.

Thái Nguyên thu hút, trọng dụng người có tài năng một số ngành, lĩnh vực

Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên ban hành Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND, quy định ngành, lĩnh vực ưu tiên sử dụng nguồn lực chất lượng cao và chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị-xã hội giai đoạn 2026-2030.

Lãnh đạo xã Minh Đài kiểm tra diện tích chè trên địa bàn xã.

Để cây chè trở thành động lực phát triển bền vững ở Minh Đài

Sở hữu những vùng chè xanh trải dài, từ lâu xã Minh Đài, tỉnh Phú Thọ được biết đến là vùng đất có khí hậu, thổ nhưỡng đặc biệt phù hợp với loại cây này. Do vậy, trong những năm qua, cây chè luôn được xã Minh Đài khai thác hiệu quả, tạo động lực phát triển kinh tế, xã hội và từng bước thay đổi diện mạo địa phương.