Văn hóa Hà Nhì - Sức sống bền bỉ giữa miền biên viễn

Giữa đại ngàn biên giới, nơi thượng nguồn sông Đà, đồng bào Hà Nhì ở Lai Châu bền bỉ gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Từ làn điệu dân ca, điệu xòe truyền thống đến trường ca “Xa Nhà Ca”, giúp các di sản ấy được bảo tồn và lan tỏa mạnh mẽ, trở thành nền tảng cho phát triển bền vững vùng biên.

Chỉ với một không gian sinh hoạt cộng đồng, đồng bào Hà Nhì đã có thể diễn xướng những làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống của dân tộc mình.
Chỉ với một không gian sinh hoạt cộng đồng, đồng bào Hà Nhì đã có thể diễn xướng những làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống của dân tộc mình.

Người Hà Nhì ở Lai Châu phần lớn ở các xã biên giới của Lai Châu như Thu Lũm, Tá Bạ, Mù Cả, Hua Bum, Phong Thổ, Dào San... Trong bức tranh 20 dân tộc của Lai Châu, đồng bào Hà Nhì chiếm gần 4% dân số, sở hữu kho tàng văn hóa phong phú, giàu bản sắc. Trước tác động của đời sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống từng đứng trước nguy cơ mai một. Từ năm 2021, khi Tỉnh ủy Lai Châu ban hành Nghị quyết 04-NQ/TU về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa gắn với phát triển du lịch, cộng đồng Hà Nhì ở thượng nguồn sông Đà đã chủ động khôi phục, gìn giữ và trao truyền di sản của cha ông, tạo động lực mới cho phát triển bền vững.

Sau sáp nhập, xã Thu Lũm có hơn 5.200 nhân khẩu với 17 bản, trong đó trên 90% là đồng bào Hà Nhì, cùng cộng cư với người La Hủ và Dao. Theo ông Lý Chùy Hừ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thu Lũm, hiện nay toàn xã có 15 đội văn nghệ với gần 200 thành viên; trong đó, 14 đội là của người Hà Nhì. “Có thể nói, chưa bao giờ phong trào văn hóa, văn nghệ lại phát triển như hiện nay”, ông Hừ chia sẻ.

4-9603.jpg
Nghệ nhân Lỳ Na Xó (đứng giữa) hướng dẫn các động tác múa truyền thống cho thành viên Câu lạc bộ Bảo tồn hát dân ca, dân vũ Hà Nhì xã Mù Cả.

Vào mỗi dịp cuối tuần, đội văn nghệ bản Ka Lăng lại tụ họp tại nhà văn hóa để luyện tập. Tiếng hát hòa cùng âm thanh của sáo trúc, chiêng, trống, đàn ba dây vang lên rộn rã. Không chỉ gìn giữ nghệ thuật trình diễn, đồng bào còn duy trì nhiều trò chơi dân gian như đánh cầu lông gà, chơi đu, đánh cù, kéo co, đẩy gậy… tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa sôi động, giàu bản sắc.

Nghệ nhân Sì Hừ Pứ (70 tuổi), người từng được xem là giọng hát dân ca hay nhất vùng, không chỉ hát hay mà còn thạo khèn môi, trống, đàn ba dây và kiên trì truyền dạy cho lớp trẻ. Bà cho biết, những năm gần đây, các đội văn nghệ Hà Nhì được tham gia nhiều sự kiện lớn như Tuần Văn hóa-Du lịch Lai Châu tại Thành phố Hồ Chí Minh, Lễ hội ném Còn ba nước Việt Nam-Lào-Trung Quốc… Điều đó cho thấy văn hóa Hà Nhì ngày càng được Đảng, Nhà nước quan tâm.

3-177.jpg
Sáo trúc, nhạc cụ phổ biến của người Hà Nhì ở xã Thu Lũm; âm sắc mộc mạc, da diết và đậm đà bản sắc.

Theo anh Mạ Lý Phạ, cán bộ văn hóa xã Thu Lũm, đồng thời là tay trống chủ lực trong các màn trình diễn, tiếng trống giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần người Hà Nhì. Trống tượng trưng cho tiếng sấm đầu mùa, báo hiệu một năm gieo trồng mới. Nhiều bài múa trống mô phỏng hành trình khai phá đất hoang, dựng bản, gieo trồng và thu hoạch, thể hiện niềm tin vào mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình yên.

Cùng với Nghị quyết 04 của Tỉnh ủy, Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã tạo động lực quan trọng cho công tác bảo tồn văn hóa. Hằng năm, mỗi đội văn nghệ được hỗ trợ 20 triệu đồng để mua sắm nhạc cụ, trang phục, đạo cụ và tổ chức truyền dạy. Từ nguồn lực này, nhiều giá trị văn hóa cốt lõi được khôi phục, đặc biệt là các điệu múa truyền thống; trong đó, điệu xòe Hà Nhì đang lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống cộng đồng.

5-7225.jpg
Trong các ngày lễ, tết cổ truyền, trò chơi “đánh đu” luôn được trai gái Hà Nhì yêu thích.

Tại xã Mù Cả, trường ca “Xa Nhà Ca” - Pho sử dài 3.590 câu, chia thành 11 phần - từ lâu được xem là di sản tinh thần đặc biệt quý giá. Trường ca thường được các nghệ nhân, người già trao truyền bằng hình thức truyền miệng suốt đêm trong các dịp lễ trọng. Tuy nhiên, việc nhiều nghệ nhân lớn tuổi qua đời khiến nguy cơ thất truyền hiện hữu. Năm 2022, cố nghệ nhân Pờ Lóng Tơ đã truyền dạy “Xa Nhà Ca” cho 20 học viên ở các xã Mù Cả, Ka Lăng, Thu Lũm; đến năm 2023, Câu lạc bộ Bảo tồn hát dân ca, dân vũ Hà Nhì xã Mù Cả được thành lập với 24 thành viên sinh hoạt thường xuyên.

Vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quyết định công nhận Nghệ thuật trình diễn dân gian, ngữ văn dân gian diễn xướng “Xa Nhà Ca” và Nghệ thuật xòe Hà Nhì vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định giá trị đặc sắc và sức sống bền bỉ của văn hóa Hà Nhì giữa đại ngàn biên cương Tây Bắc.

2-6421.jpg
Trò chơi đánh cầu lông gà là một hình thức vui chơi dân gian lâu đời luôn xuất hiện trong các lễ hội truyền thống của người Hà Nhì ở Lai Châu.

Hằng năm, đồng bào Hà Nhì vẫn duy trì các nghi lễ truyền thống như lễ Gạ Ma Thú (lễ cúng rừng), Tết Ré Cu Chà (ăn tết mùa mưa), Tết Hồ Sự Chà (ăn tết truyền thống)… để thể hiện tinh thần cố kết cộng đồng, bảo tồn và giữ gìn văn hoá truyền thống của dân tộc.

Theo nghệ nhân Lỳ Na Xó (68 tuổi), di sản không chỉ nằm ở những bài hát, điệu múa hay phong tục, mà còn ở ý thức gìn giữ của mỗi người dân. Bảo tồn văn hóa Hà Nhì vì thế không chỉ là việc của riêng cộng đồng, mà là trách nhiệm chung trong hành trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, để những giá trị truyền thống ấy tiếp tục ngân vang giữa đại ngàn Lai Châu.

Có thể bạn quan tâm

Hàng chục nghìn người dân Lai Châu tham dự đêm nhạc Viettel Y-Fest vào tối 3/10 tại Quảng trường nhân dân tỉnh Lai Châu.

Một đêm nhạc, nhiều điểm chạm ở Lai Châu

Chương trình Viettel Y-Fest 2026 lần đầu tiên được tổ chức tại Lai Châu không chỉ mang đến một đêm nhạc sôi động, mà còn mở ra không gian kết nối văn hóa, cảnh quan, ẩm thực và sản phẩm địa phương, góp phần lan tỏa hình ảnh Lai Châu đến với nhiều du khách.

Hệ thống xử lý, cung cấp nước sạch tại Công ty TNHH Một thành viên Cấp nước Cao Bằng.

Cao Bằng áp dụng giá nước sạch mới từ tháng 10

Theo Quyết định số 1763/QĐ-UBND ngày 11/9/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng, giá bán lẻ nước sạch của Công ty TNHH Một thành viên Cấp nước Cao Bằng được áp dụng từ kỳ tính tiền nước tháng 10/2026.

Công an xã Tạ Khoa, tỉnh Sơn La kích hoạt bổ sung tài khoản định danh điện tử mức độ 2 cho người dân.

Đưa VNeID đến gần với người dân

Từ hướng dẫn người dân kích hoạt tài khoản định danh điện tử, tích hợp giấy tờ đến sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tỉnh Sơn La đang từng bước đưa VNeID trở thành công cụ thiết thực trong đời sống. Đây cũng là nền tảng để tỉnh triển khai đề án phát triển ứng dụng định danh quốc gia VNeID giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2045.

Các thiếu nữ Thái tái hiện nghi lễ Áp hô Chiêng (gội đầu) bên dòng Nậm Pe.

Bình Lư trên hành trình mới

Từ mùa vàng trên đồng ruộng đến những sản phẩm OCOP đang mở rộng thị trường, cùng với đó giá trị văn hóa truyền thống được khơi dậy qua các lễ hội đã tạo sức hút ngày càng tăng của du lịch xã Bình Lư (Lai Châu) giúp địa phương từng bước tạo dựng hướng đi mới phục vụ phát triển.

Dự án ứng dụng khoa học kỹ thuật nuôi nhím bờm theo hướng sản xuất hàng hóa tại xã Vị Xuyên do Hợp tác xã Tấn Đạt chủ trì, triển khai.

Khoa học-công nghệ đồng hành phát triển sản xuất ở Tuyên Quang

Các nhiệm vụ khoa học-công nghệ đã, đang được tỉnh Tuyên Quang triển khai gắn với nhu cầu thực tiễn sản xuất và đời sống. Từ bảo tồn nguồn gien cây trồng bản địa, phát triển cây dược liệu đến các dự án chăn nuôi, sản xuất ứng dụng kỹ thuật mới đã mở ra khả năng chuyển giao, nhân rộng, tạo sinh kế cho người dân.

Lần đầu tiên những cánh diều tung bay trên thảo nguyên trong chương trình “Slam Chiêm-Sắc màu trên thảo nguyên” do xã Hiệp Lực tổ chức.

Những sắc màu văn hóa mới ở Thái Nguyên

Sau hợp nhất, trên không gian mới tỉnh Thái Nguyên đã xuất hiện hàng loạt các lễ hội, chương trình văn hóa đặc sắc mới. Điểm đáng ghi nhận những chương trình mới này ra đời trên cơ sở trăn trở, đặt mục tiêu tạo dấu ấn văn hóa để phục vụ phát triển du lịch, tiêu thụ nông sản, mở ra hướng phát triển kinh tế cho địa phương.

Giám đốc Hợp tác xã 3T Farm Cao Phong Vũ Thị Lệ Thủy chăm sóc cam tại trang trại.

Hướng đi mới để nâng cao giá trị thương hiệu cam Cao Phong

Hợp tác xã 3T Farm Cao Phong (Phú Thọ) đang áp dụng công nghệ cao vào quy trình sản xuất và chế biến cam Cao Phong. Đề án ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sản xuất nông nghiệp đang được Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) xây dựng 3T Farm là đơn vị ứng dụng đầu tiên của các nước.

Lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai phường Linh Sơn (Thái Nguyên) tập huấn bơi, lái thuyền trên sông Cầu.

Phòng, chống thiên tai từ cơ sở

Rút kinh nghiệm từ những đợt thiên tai gây thiệt hại nặng nề trong hai năm 2024 và 2025, thời gian qua, ngành chức năng và chính quyền các xã, phường tỉnh Thái Nguyên có nhiều giải pháp thiết thực, sát thực tế nhằm nâng cao năng lực phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai ngay tại cơ sở.

Lực lượng Cảnh sát Giao thông, Công an tỉnh Lạng Sơn xử lý các trường hợp vi phạm (Ảnh CÔNG AN TỈNH LẠNG SƠN)

Quyết liệt chấn chỉnh trật tự đô thị

Trước tình trạng vi phạm trật tự công cộng, trật tự đô thị diễn ra trên địa bàn 4 phường trung tâm của Lạng Sơn, vừa qua Công an tỉnh đã triển khai đợt cao điểm, huy động lực lượng tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, góp phần bảo đảm văn minh đô thị.

Vào thứ hai hằng tuần, học sinh và giáo viên các nhà trường trên địa bàn xã Nam Tuấn, tỉnh Cao Bằng sẽ mặc trang phục của dân tộc mình đến trường.

Cao Bằng bảo tồn, phát huy nét đẹp trang phục dân tộc

Để bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc, thời gian qua, nhiều địa phương trong tỉnh Cao Bằng đã quan tâm, khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức, học sinh mặc trang phục đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh khi làm việc, đến trường và khi tham dự các hoạt động.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La trao học bổng Tô Hiệu cho các học sinh có hoàn cảnh khó khăn, vượt khó học giỏi. (Ảnh: QUỐC TUẤN)

Sơn La phát động hưởng ứng Tuần lễ học tập suốt đời năm 2026

Ngày 2/10, tại Trường trung học phổ thông Chuyên Sơn La, Ban Chỉ đạo Xây dựng xã hội học tập tỉnh Sơn La tổ chức Lễ phát động hưởng ứng Tuần lễ học tập suốt đời năm 2026 với chủ đề “Thực học, thực hành, làm chủ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời”.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La và Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, tham dự hội nghị trực tuyến triển khai Kế hoạch số 5667/KH-BĐBP ngày 25/9/2026 của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng về phối hợp xây dựng xã, phường, đặc khu không có ma túy ở khu vực biên giới. (Ảnh: QUỐC TUẤN)

Sơn La tăng cường phòng, chống ma túy từ cơ sở

Với mục tiêu xây dựng tỉnh không ma túy vào năm 2030, Sơn La đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, từ đấu tranh với tội phạm trên tuyến biên giới đến phòng ngừa, quản lý địa bàn và phát huy vai trò của người dân ngay từ cơ sở.

Thường trực Tỉnh ủy Thái Nguyên nắm tình hình, chỉ đạo công tác xóa nhà tạm, nhà dột nát tại xã Nghĩa Tá. (Ảnh: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên)

Đẩy nhanh tiến độ xóa nhà tạm vùng ATK

Tỉnh Thái Nguyên đang quyết liệt chỉ đạo triển khai việc xóa nhà tạm, nhà dột nát cho người dân sinh sống tại các xã, phường thuộc vùng An toàn khu (ATK) Chợ Đồn và Định Hóa. Tỉnh đặt mục tiêu đến cuối tháng 1/2027 sẽ hoàn thành công việc này, kịp cho người dân đón Tết Nguyên đán trong nhà mới.

Đồng chí Giàng Thị Dung, Phó Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: THANH SƠN)

Lào Cai nâng cao hiệu quả công tác tuyên giáo trong tình hình mới

Ngày 2/10, Tỉnh ủy Lào Cai tổ chức hội thảo khoa học cấp tỉnh về nâng cao hiệu quả công tác nắm bắt, phản ánh và định hướng dư luận xã hội trong tình hình mới, nhằm nắm bắt đúng, phản ánh khách quan, phân tích sâu và định hướng nhận diện sớm những vấn đề phát sinh dư luận xã hội trong thực tế.

Đồng chí Trần Tiến Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên cùng các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy Điện Biên chủ trì hội nghị lần thứ 18 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh. (Ảnh: LÊ LAN)

Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên chỉ đạo tăng trưởng quý IV phải đi vào thực chất từng ngành, từng động lực tăng trưởng

Tại hội nghị lần thứ 18 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên khóa XV tổ chức ngày 2/10, đồng chí Trần Tiến Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên nhấn mạnh yêu cầu thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số đã được đề ra; đồng thời việc thực hiện các chỉ tiêu tăng trưởng quý IV phải đi vào thực chất.