Gỡ nút thắt thể chế cho thị trường carbon rừng

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương xây dựng các tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật và cơ sở dữ liệu nhằm đưa Nghị định vào thực tiễn ngay khi có hiệu lực từ ngày 15/7/2026.

Mở ra cơ hội phát triển thị trường carbon rừng

Tại Hội nghị phổ biến Nghị định số 180/2026/NĐ-CP do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức ngày 2/7, ông Phạm Hồng Lượng, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm khẳng định, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 180/2026/NĐ-CP là dấu mốc quan trọng, tạo hành lang pháp lý để triển khai thị trường carbon rừng tại Việt Nam.

Theo ông Phạm Hồng Lượng, Việt Nam bắt đầu thí điểm chi trả dịch vụ môi trường rừng từ năm 2008. Đến năm 2010, Chính phủ ban hành chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và năm 2017, Luật Lâm nghiệp đã bổ sung dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng là một trong năm loại hình dịch vụ môi trường rừng được pháp luật quy định.

Thực tiễn triển khai Chương trình giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ đã tạo nền tảng quan trọng cho việc xây dựng thị trường carbon rừng. Theo thỏa thuận với Quỹ Đối tác Carbon trong Lâm nghiệp (FCPF), Việt Nam chuyển nhượng 10,3 triệu tấn CO₂ với đơn giá 5 USD/tấn.

Đến năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chuyển nhượng cho Ngân hàng thế giới tổng cộng 11,3 triệu tấn CO₂, gồm 10,3 triệu tấn theo Thỏa thuận chi trả giảm phát thải (ERPA) và 1 triệu tấn bổ sung, tiếp nhận 56,5 triệu USD (tương đương khoảng 1.388 tỷ đồng). Nguồn kinh phí này đã được chi trả cho khoảng 80.000 chủ rừng, trong đó có khoảng 40.000 hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng tại khu vực Bắc Trung Bộ.

Theo ông Phạm Hồng Lượng, kết quả trên đã tạo động lực để nhiều địa phương và chủ rừng mong muốn tiếp tục tham gia thị trường carbon rừng, đồng thời là cơ sở để Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp các cơ quan, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia xây dựng, hoàn thiện Nghị định số 180/2026/NĐ-CP.

"Lĩnh vực này sẽ mở ra nhiều cơ hội để các địa phương, chủ rừng huy động thêm nguồn lực cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời góp phần cải thiện sinh kế cho cộng đồng sống dựa vào rừng", ông Phạm Hồng Lượng nhấn mạnh.

Để sớm đưa Nghị định vào cuộc sống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về carbon rừng; hoàn thiện các thông tư hướng dẫn để ban hành cùng thời điểm Nghị định có hiệu lực vào ngày 15/7/2026.

Cùng với đó, Bộ tiếp tục hoàn thiện quy định về khung xác định giá carbon rừng; xây dựng cơ sở dữ liệu, hệ thống theo dõi, báo cáo và thẩm định (MRV); tăng cường năng lực cho các địa phương và các chủ thể tham gia thị trường giao dịch tín chỉ carbon.

Hoàn thiện các quy định để đưa Nghị định vào thực tiễn

Giới thiệu những nội dung trọng tâm của Nghị định số 180/2026/NĐ-CP, bà Nghiêm Phương Thúy, chuyên viên Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết, Nghị định gồm 4 chương, 20 điều và 6 phụ lục, quy định về đối tượng, hình thức, mức chi trả dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng; quản lý, sử dụng nguồn thu; dự án carbon rừng; xác định kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng.

Theo Nghị định, đối với rừng thuộc sở hữu toàn dân, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và chủ rừng là đại diện chủ sở hữu đối với kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng của các dự án do cơ quan chuyên môn hoặc chủ rừng thực hiện.

Nguồn thu từ dịch vụ carbon đối với chủ rừng là tổ chức sẽ được ưu tiên sử dụng cho công tác bảo vệ, phát triển rừng, hỗ trợ sinh kế cộng đồng, xây dựng dự án carbon, thực hiện đo đạc, báo cáo, thẩm định và xây dựng cơ sở dữ liệu ngành lâm nghiệp.

Nghị định quy định việc cung ứng và sử dụng dịch vụ hấp thụ, lưu giữ carbon của rừng phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế hoặc tiêu chuẩn trong nước. Đối với tiêu chuẩn trong nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng Tiêu chuẩn quốc gia hoặc công nhận các phương pháp do tổ chức, cá nhân đề xuất, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.

Về phương thức chi trả, Nghị định quy định hai hình thức gồm chi trả trực tiếp theo hợp đồng hoặc thông qua sàn giao dịch carbon; và chi trả gián tiếp thông qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng.

Một điểm mới đáng chú ý là nguồn thu phải ưu tiên hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng dân cư tại vùng đệm hoặc khu vực tiếp giáp rừng đặc dụng, qua đó tăng cường sự tham gia của người dân trong bảo vệ rừng và tạo tín chỉ carbon có chất lượng.

Quy trình triển khai dự án carbon rừng cũng được thiết kế chặt chẽ với hai lần thẩm định độc lập đối với hồ sơ đăng ký và kết quả giảm phát thải. Sau khi được cấp, tín chỉ carbon sẽ được ghi nhận trên hệ thống đăng ký quốc gia để giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước hoặc chuyển nhượng quốc tế.

Tuy nhiên, theo bà Nghiêm Phương Thúy, vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục hoàn thiện như ban hành tiêu chuẩn quốc gia về carbon rừng; hướng dẫn phương pháp xác định mức chi trả, phân bổ chỉ tiêu giảm phát thải cho địa phương và chủ rừng; công nhận các phương pháp tạo tín chỉ theo tiêu chuẩn quốc tế; hướng dẫn xây dựng, đăng ký, đo đạc, báo cáo, thẩm định và cấp tín chỉ.

Nghị định số 180/2026/NĐ-CP sẽ có hiệu lực từ ngày 15/7/2026. Riêng các nguồn kinh phí còn lại từ Nghị định số 107 và Thỏa thuận ERPA vùng Bắc Trung Bộ vẫn tiếp tục được thực hiện; từ năm 2027 sẽ chuyển sang áp dụng hoàn toàn theo quy định của Nghị định số 180.

Theo kế hoạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung triển khai 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: tuyên truyền, phổ biến chính sách; hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật; đàm phán, ký kết và tổ chức chuyển nhượng kết quả giảm phát thải, tín chỉ carbon rừng; huy động nguồn lực, tăng cường hợp tác quốc tế; đồng thời theo dõi, giám sát, đánh giá việc thực hiện để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

Thông tin thêm về dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về tín chỉ carbon rừng, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Trung tâm Chứng nhận Quản lý rừng bền vững (VFCC), cho biết dự thảo đã được Hội đồng Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia thông qua ngày 18/6/2026 và dự kiến sẽ được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố trong thời gian sớm nhất để có hiệu lực cùng thời điểm với Nghị định số 180/2026/NĐ-CP.

Dự thảo quy định toàn diện các yêu cầu đối với dự án carbon rừng, từ phương pháp giảm phát thải, tính toán bể carbon, kiểm kê khí nhà kính đến các yêu cầu về quyền sử dụng đất, tính bổ sung, không trùng lặp và thẩm định độc lập. Các tổ chức, cá nhân có thể lựa chọn áp dụng tiêu chuẩn quốc gia hoặc các tiêu chuẩn quốc tế như Verra, Gold Standard khi đăng ký dự án. Tuy nhiên, tín chỉ carbon được tạo ra theo Tiêu chuẩn quốc gia của Việt Nam hiện chỉ được phép giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước.