Ứng dụng AI trong bảo tồn đa dạng sinh học biển

Việt Nam là quốc gia có đường bờ biển dài, vùng biển rộng và nhiều đảo, chứa đựng đa dạng sinh học rất phong phú. Tuy nhiên đến nay những hiểu biết đối với nguồn tài nguyên này chưa nhiều, từ đó làm hạn chế khả năng quản lý, bảo tồn và khai thác nguồn lợi phục vụ cho đất nước.

AI mở ra hướng mới cho bảo tồn đa dạng sinh học biển.
AI mở ra hướng mới cho bảo tồn đa dạng sinh học biển.

Mới đây, một số nhà nghiên cứu thuộc Viện Khoa học môi trường biển và hải đảo (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã nghiên cứu khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Artificial intelligence, viết tắt là AI) trong khám phá, quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học biển ở nước ta.

AI đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực kinh tế, quân sự, không gian, y học… Gần đây, AI cũng được một số quốc gia sử dụng trong việc khám phá, quản lý và bảo tồn đa đạng sinh học biển. Thí dụ như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Hà Lan… đã tích hợp AI trong máy bay, tàu lặn không người lái để chụp ảnh, thu thập dữ liệu ở những vùng biển con người chưa khám phá, đồng thời lập bản đồ đa dạng sinh học trong khu vực.

Hình ảnh vệ tinh và các phương tiện cảm biến âm thanh sử dụng AI có thể theo dõi, phân tích đầy đủ, nhanh chóng và chính xác nhất đối với các biến đổi để phát đi cảnh báo kịp thời. Các phương tiện này cũng được tích hợp phần mềm dữ liệu để theo dõi các loài động vật biển, những thay đổi môi trường sống dưới tầng nước sâu.

Từ đó, bằng thuật toán đặc thù, AI sẽ mô hình hóa tác động của khí hậu, môi trường biển đối với đa dạng sinh học biển. Đồng thời, các thuật toán cũng đưa ra những dự báo đối với biến đổi khí hậu, môi trường có khả năng làm thay đổi đa dạng sinh học trong khu vực. AI cũng có thể đưa ra những phương án ứng phó giúp tăng khả năng ngăn chặn thảm họa có thể xảy ra.

Việc sử dụng chíp được quản lý bằng AI gắn lên một số loài động vật biển có tên trong sách đỏ sẽ tạo thuận lợi trong bảo tồn; gắn lên những động vật đặc trưng giúp theo dõi biểu đồ sống, di chuyển cũng như nhiều thuộc tính khác mà con người chưa khám phá.

Thí dụ như gắn chíp lên một số loài vích, rùa biển; thiết bị theo dõi các dòng hải lưu lớn trên thế giới. AI cũng góp phần không nhỏ trong phân luồng hàng hải, hạn chế đàn cá voi bị thương tích do tàu thuyền; theo dõi và lập phương án ngăn chặn đối với hoạt động săn bắt trái phép…

Tiến sĩ Dư Văn Toán (Viện Khoa học môi trường biển và hải đảo) chia sẻ những nghiên cứu mới nhất của nhóm các nhà khoa học về ứng dụng AI trong quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học biển: AI có khả năng xử lý lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ và độ chính xác cao. Những nghiên cứu được kiểm chứng từ thực tế gần đây cho thấy, việc kết hợp giữa các phương pháp bảo tồn truyền thống và AI là cần thiết. Ngoài gia tăng hiệu quả, còn mở ra cơ hội tham gia của cộng đồng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học… Thời gian tới, AI sẽ giống như ngọn hải đăng hy vọng cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học biển trên thế giới.

Tuy vậy, những nghiên cứu của nhóm các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng, để sử dụng hiệu quả AI biển, bên cạnh đáp ứng các mục tiêu về cân bằng sinh thái, môi trường sống của người dân bản địa, vấn đề an ninh biển, quyền cá nhân, bảo mật thông tin thì nguồn lực tài chính, khoa học-công nghệ vô cùng quan trọng.

Tại Việt Nam, từ năm 2018, chiến lược “hướng biển” đã được Đảng và Nhà nước ta xác định trong Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về “Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

Đặc biệt, trong Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa họccông nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Cả hai nghị quyết nêu trên đều đề cập đến tầm quan trọng của chiến lược phát triển hướng biển cũng như công tác quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học biển trong vùng biển nước ta. Đây chính là “chìa khóa” mở ra cánh cửa cho khoa học-công nghệ, đặc biệt là AI tham gia vào công cuộc phát triển kinh tế biển và bảo tồn đa dạng sinh học biển trong tương lai không xa.

Tổ chức triển khai ứng dụng AI trong quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học biển không phải là công việc có thể hoàn thành trong thời gian ngắn.

Tiến sĩ Dư Văn Toán cho rằng, để có cơ sở khoa học chính xác, cần có thêm nghiên cứu, đánh giá đối với hiệu quả sử dụng AI mà một số nước trên thế giới đã triển khai. Đồng thời, Nhà nước cần xây dựng chính sách pháp lý đối với AI biển; tìm kiếm, huy động nguồn lực; xây dựng chương trình quốc gia “Đại dương thông minh”; rà soát các chương trình, dự án khoa học từ cấp bộ trở lên về quản lý biển, bổ sung nhiệm vụ về AI biển; mở mới đề tài, nghiên cứu khoa học về AI biển và bảo tồn đa dạng sinh học biển; ứng dụng AI trong quản lý biển và đại dương, các ngành kinh tế biển, thăm dò biển sâu, đáy biển…

Ngoài ra, cần xây dựng lộ trình phổ cập ứng dụng AI trong công tác quản lý biển; xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực chất lượng; tăng cường hợp tác quốc tế cũng như các ngành khoa học liên quan; tiến tới hình thành những trung tâm khoa học-công nghệ AI về biển, đa dạng sinh học biển và kinh tế biển trong tương lai.

Có thể bạn quan tâm

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các nhà khoa học Liên bang Nga khảo sát, thu thập dữ liệu nghiên cứu về Biển Đông. (Ảnh: HIẾU LIÊN)

Tạo dữ liệu DNA, thúc đẩy công nghệ sinh học biển

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh mẽ vào các cơ sở dữ liệu sinh học biển và nguồn gene bản địa, việc hình thành cơ sở dữ liệu DNA cho sinh vật biển Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản, đồng thời tạo nền tảng cho hướng nghiên cứu liên ngành.

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc triển khai Thông tư 08/2026 hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất trong tháng 4 vừa qua đã phát hiện có gần 900.000 thuê bao không chính chủ, 60 triệu thuê bao đã xác nhận sử dụng chính chủ và còn khoảng 34 triệu thuê bao vẫn chưa xác nhận.

Lựa chọn ngành nghề ban đầu với học sinh trung học phổ thông có thể đúng, nhưng không còn đủ để định hình một hành trình nghề nghiệp dài hạn.

Chọn nghề giữa làn sóng AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tạo nên những đổi thay mạnh mẽ ở các ngành nghề, trong khi hệ thống giáo dục, đào tạo nghề ở nước ta cũng đang bước vào một giai đoạn cấu trúc lại. Hai “làn sóng” ấy ảnh hưởng không nhỏ đến cách vận hành của thị trường lao động, đặt người học trước nhiều lựa chọn mới và không ngừng biến đổi.

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Tiến sĩ Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao JAXA trao thỏa thuận hợp tác. (Ảnh: VNSC)

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản

Ngày 2/5, tại Hà Nội, lãnh đạo Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) và lãnh đạo Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã ký kết, trao đổi “Văn bản Sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản về trao đổi dữ liệu vệ tinh”.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.