Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 2, khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) kêu gọi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hãy hành động theo phương châm Tự chủ chiến lược-Kiên định hai mục tiêu chiến lược 100 năm-Chung sức, đồng lòng, quyết tâm, quyết liệt vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của Nhân dân. Báo Nhân Dân phỏng vấn Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung (trong ảnh), nguyên Viện trưởng Nghiên cứu và quản lý kinh tế Trung ương về vấn đề này.
Ba vấn đề cốt lõi của tự chủ chiến lược về kinh tế
Phóng viên: Thưa ông, từ tinh thần của Hội nghị Trung ương lần thứ 2, khóa XIV, vấn đề tự chủ chiến lược để phát triển đất nước trong môi trường quốc tế biến động sâu sắc được hiểu như thế nào?
Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung: Tự chủ chiến lược là khả năng của một quốc gia trong việc tự quyết các lựa chọn phát triển cốt lõi, bảo vệ lợi ích sống còn và duy trì dư địa chính sách ngay cả khi môi trường quốc tế biến động mạnh hoặc bị chi phối bởi các cường quốc, thị trường hay cú sốc bên ngoài. Tự chủ chiến lược gồm 3 điểm cốt lõi: Không phụ thuộc mang tính hệ thống vào một nguồn lực, thị trường hay chủ thể duy nhất; có khả năng ứng phó, điều chỉnh và thay thế khi các điều kiện bên ngoài thay đổi; giữ được quyền lựa chọn chính sách trong dài hạn.
Một quốc gia muốn tự chủ chiến lược về kinh tế phải có cơ cấu kinh tế cân bằng, không lệ thuộc quá mức vào một động lực duy nhất. Năng lực nội sinh đủ mạnh, hệ thống tài chính-tiền tệ có sức chống chịu; bảo đảm nguồn thu ngân sách và an ninh năng lượng, an ninh lương thực. Trong một thế giới thách thức và rủi ro gia tăng, tự chủ chiến lược trở thành vấn đề sống còn đối với mỗi quốc gia.
Phóng viên: Điều đó có ý nghĩa như thế nào đối với định hướng phát triển của một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, thưa ông?
Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung: Nền kinh tế Việt Nam có độ mở ngày càng lớn, hội nhập ngày càng sâu, dễ bị tổn thương bởi các yếu tố bên ngoài. Điểm yếu này bộc lộ rất rõ khi tình hình thế giới bất ổn như hiện nay. Khi chiến sự nổ ra ở Trung Đông, Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh hơn các quốc gia khác vì nền kinh tế có độ mở lớn, khiến giá năng lượng, chi phí logistics và vận chuyển tăng cao trong khi nhu cầu từ thị trường xuất khẩu lại suy giảm do kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại. Khi chi phí đầu vào tăng cao, biên lợi nhuận sẽ bị bào mòn, doanh nghiệp buộc phải thu hẹp sản xuất, thậm chí đối mặt với thua lỗ. Quý I/2026, tăng trưởng GDP vẫn đạt mức khá cao 7,83% nhưng trong bối cảnh hiện nay, mục tiêu quan trọng nhất không phải là tăng trưởng bằng mọi giá mà là duy trì sản xuất và giữ việc làm cho người lao động.
Mục tiêu tăng trưởng 10% rất thách thức, nhưng có thể đạt
Phóng viên: Theo ông, để nâng cao tự chủ chiến lược của nền kinh tế, giải pháp quan trọng nhất là gì?
Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung: Từ năm 2026, chúng ta đặt kế hoạch tăng trưởng 2 con số để đạt hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước. Tự chủ chiến lược cũng là thay đổi cách thức tăng trưởng, 1% tăng trưởng phải chứa đựng hàm lượng tri thức cao hơn. Đã đến lúc phải từ bỏ tăng trưởng “chạy theo số lượng”, chuyển sang tư duy và điều hành theo chất lượng. Hội nhập là điều kiện cần, còn cải cách thể chế, nâng cao năng suất, phát triển doanh nghiệp, công nghệ, nguồn nhân lực mới là điều kiện đủ để có thể tăng trưởng cao, bền vững. Như vậy, hội nhập không phải để có tăng trưởng ngay mà để giữ thị trường, giữ chuỗi cung ứng, củng cố và phát triển năng lực nội sinh, từ đó nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, duy trì và hiện thực hóa cơ hội phát triển trong tương lai.
Phóng viên: Tình hình thế giới có những rủi ro, thách thức nhiều hơn thời cơ, thuận lợi, cần phát huy các động lực tăng trưởng nào để tăng trưởng 2 con số?
Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung: Dư địa tăng trưởng lớn nhất của Việt Nam hiện nay không còn là tăng vốn, tăng lao động mà phải hiện thực hóa chủ trương khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và AI là động lực chính của tăng trưởng thông qua bứt phá về tăng năng suất. Đặc biệt, phải coi doanh nghiệp là trung tâm của đổi mới sáng tạo để từ đó, đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh, ứng dụng rộng rãi AI, rút ngắn khoảng cách công nghệ của Việt Nam với các quốc gia tiên tiến, tạo bước nhảy vọt về năng suất. Để doanh nghiệp thật sự đổi mới sáng tạo, điểm mấu chốt là phải cải cách thể chế và tạo môi trường kinh doanh thông thoáng. Chúng ta có dư địa rất lớn để bứt phá, nếu khơi thông các động lực mới, tăng trưởng 10% là mục tiêu rất thách thức nhưng có thể đạt được.
Phóng viên: Xin cảm ơn ông!
