Mô hình còn khá mới mẻ này đòi hỏi chính quyền thành phố cần ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm khuyến khích, quản lý và phát triển đồng bộ hạ tầng trụ sạc, tủ đổi pin xe cho phương tiện điện.
Lắp đặt trụ đổi pin phục vụ giao thông
Hai trong các doanh nghiệp đề xuất Thành phố Hồ Chí Minh xem xét cho lắp đặt tủ đổi pin trên vỉa hè hay tại các điểm/ trạm dừng nhà chờ xe buýt, trụ chiếu sáng phục vụ nguồn điện năng cho phương tiện giao thông sử dụng điện, năng lượng xanh là Công ty Great Wealth và Công ty V-Green.
Công ty Great Wealth đề xuất lắp 10.000 tủ đổi pin gắn bên cạnh cột đèn chiếu sáng tại các tuyến đường có vỉa hè phù hợp cho tất cả xe máy điện tại Thành phố Hồ Chí Minh của các nhà sản xuất xe máy điện như: Honda, Yadea, Yamaha. Công ty V-Green thì cam kết lắp đặt 10.000 tủ đổi pin tại các tuyến đường có vỉa hè cho hơn 400.000 tài xế công nghệ và giao hàng.
Hai đơn vị này cũng cam kết lắp đặt xong trong quý I/2026 để tham gia vào lộ trình chuyển đổi xanh của Thành phố Hồ Chí Minh. Theo Phòng quản lý vận tải đường bộ, Sở Xây dựng, Sở đang hoàn thiện Đề án chuyển đổi xe hai bánh từ xăng sang điện cho tài xế công nghệ và giao hàng tại Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó mục tiêu chuyển đổi xe hai bánh từ xăng sang điện đến năm 2028 đạt khoảng 400.000 xe do Viện Nghiên cứu phát triển lập.
Thời gian tới, thành phố sẽ phát triển lượng xe hai bánh dùng năng lượng điện lớn, nên cần hệ thống trụ sạc điện, tủ đổi pin xe máy điện để đáp ứng nhu cầu cho chủ phương tiện. Do đó, việc lắp đặt tủ đổi pin cho xe máy điện là cần thiết, phù hợp với xu thế phát triển phương tiện giao thông xanh, cần phải đẩy mạnh và khuyến khích doanh nghiệp tham gia trong thời gian tới.
Từ thực tế này, các sở, ngành thành phố cho rằng Ủy ban nhân dân thành phố cần ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm khuyến khích, quản lý và phát triển đồng bộ hạ tầng trụ sạc,tủ đổi pin xe máy điện, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông sạch tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Xem xét cho sử dụng tạm vỉa hè để lắp đặt
Anh Nguyễn Văn Phong, ngụ tại một chung cư phường Xuân Hòa chia sẻ: “Chung cư tôi ở treo hẳn bảng cấm sạc xe điện cho nên tôi phải mang xe máy đi sạc tại các quán cà-phê hay sạc nhờ nhà người thân. Điều này rất bất tiện nên tôi phải dùng cả xe xăng và xe máy điện”. Chia sẻ của anh Phong cũng là thực tế cho thấy hạn chế về hạ tầng trạm sạc tại thành phố có gần 14 triệu dân sau sáp nhập.
Thành phố Hồ Chí Minh đang có khoảng 100.000 xe máy điện, 300 trụ sạc nhanh xe máy điện và khoảng 50 điểm đổi pin xe máy điện. Như vậy, hạ tầng phục vụ xe máy điện còn thiếu (theo khuyến cáo chung của thế giới: khoảng 50 xe máy điện/trụ sạc/tủ đổi pin). Đồng thời, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đạt Net Zero trước năm 2050, nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu, cùng với nhu cầu sử dụng phương tiện giao thông điện tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhất là xe máy điện, đang tăng nhanh thì việc xây dựng, phát triển hệ thống hạ tầng sạc điện công cộng là yêu cầu cấp bách.
Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An, phương án khả thi để bảo đảm an toàn giao thông và thuận tiện khai thác là đặt tủ đổi pin trên vỉa hè, có nghĩa là sử dụng tạm thời vỉa hè để lắp đặt tủ đổi pin, nơi được thiết kế phục vụ người đi bộ và các hạ tầng kỹ thuật phụ trợ như: tủ biến áp, tủ điện kỹ thuật của ngành điện. Ngoài ra, khi lắp đặt trên vỉa hè, tủ đổi pin chỉ chiếm dụng một phần diện tích hè phố và phục vụ mục đích kinh doanhkhai thác dịch vụ, nên có thể áp dụng trường hợp “sử dụng tạm thời hè phố” được quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 15/2023/ NQ-HĐND.
Để được cấp phép sử dụng vỉa hè phục vụ gắn tủ đổi pin, Sở Xây dựng phải được Ủy ban nhân dân thành phố cho phép công bố tiêu chí, điều kiện và danh sách các tuyến đường có vỉa hè, giải phân cách đủ điều kiện để lắp đặt tủ đổi pin trên Cổng thông tin điện tử của Sở để các doanh nghiệp đủ năng lực đăng ký tham gia. Đồng thời số lượng tủ đổi pin tùy thuộc vào tình trạng giao thông, mật độ lưu thông, kích thước vỉa hè phải được Sở Xây dựng và các đơn vị có liên quan thống nhất trước khi cấp phép.
Thạc sĩ Lê Ngọc Chung, Trưởng khoa Cơ khí-Ô-tô, Trường cao đẳng Bách khoa Sài Gòn đánh giá: Mô hình lắp đặt tủ đổi pin đã được các nước trên thế giới nhất là các nước châu Á vận dụng. Điều này vừa tiết kiệm chi phí, tận dụng hạ tầng hiện hữu, giảm áp lực quỹ đất, huy động nguồn lực của xã hội và quan trọng là mang lại sự tiện lợi cho người dân sử dụng xe máy điện vì không làm gián đoạn hành trình lưu thông.
Đối với trở ngại an toàn phòng cháy, chữa cháy, ông Chung cho rằng, công nghệ sản xuất và thiết kế cho pin hiện nay khá hiện đại, bảo đảm khả năng lưu trữ cũng như chống cháy nổ. Tuy nhiên, nếu Thành phố Hồ Chí Minh cho áp dụng mô hình này thì đòi hỏi phải có đơn vị chuyên ngành, công ty điện lực giám sát và theo dõi cơ chế vận hành của tủ đổi pin, quy chuẩn khi gắn đặt trên vỉa hè nhằm bảo đảm công suất điện tương thích với phương tiện cần sử dụng.
Các chuyên gia cũng nhận định, điểm chung tại các thị trường thành công là mô hình đổi pin không vận hành độc lập, mà gắn liền với hệ sinh thái phương tiện, từ thiết kế pin chuẩn hóa đến chính sách khuyến khích và cuối cùng là mạng lưới phủ rộng...
