Chị Bạch Thị Thu Huệ, người sáng lập thư viện Hạnh Phúc (xã Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh) cho biết, tình yêu sách và những giá trị từ sách thôi thúc chị lan tỏa văn hóa đọc tới cộng đồng. Sau gần 8 tháng hoạt động, điều khiến chị Huệ tâm đắc nhất là sự thay đổi của người dân trong việc tìm, đọc sách và trở thành độc giả thường xuyên của thư viện.
Chị Lương Thu Huyền, người thường xuyên cùng con đến đọc sách tại Thư viện Hạnh Phúc chia sẻ: “Điều tôi ấn tượng nhất là sự tận tâm, gần gũi của những người vận hành thư viện. Vì vậy việc đọc sách đã trở thành một trải nghiệm rất vui”. Với các độc giả nhỏ tuổi, thư viện còn là nơi gắn với nhiều hoạt động thú vị. Học sinh Ngô Hoàng Phúc, Trường trung học cơ sở Thị Cầu (xã Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh) cho biết: “Ở đây còn có phiếu đọc sách, nhật ký biết ơn và các trò chơi tích điểm đổi quà khiến cho em thấy việc đọc sách trở nên thú vị hơn”.
Bên cạnh những thư viện hướng tới cộng đồng, các thư viện chuyên ngành cũng đang trở thành hướng phát triển đáng chú ý của hệ thống thư viện tư nhân. CA’ Library, hệ thống thư viện kiến trúc, nghệ thuật miễn phí tại Hà Nội do kiến trúc sư, giảng viên Nguyễn Công Hiệp sáng lập là một thí dụ tiêu biểu.
Ban đầu, bộ sưu tập là để phục vụ nhu cầu cùng sở thích cá nhân, nhưng qua nhiều năm tích lũy, lượng sách ngày càng phong phú đã thôi thúc anh chia sẻ với cộng đồng. Năm 2014, phòng sách đầu tiên chính thức mở cửa. Sau 12 năm hoạt động, CA’ Library hiện có 8 cơ sở tại Hà Nội và một cơ sở liên kết tại Đà Lạt. Anh Hiệp nhấn mạnh, sách kiến trúc, nghệ thuật và thiết kế thường có giá thành cao, số lượng xuất bản hạn chế, nhiều đầu sách rất khó tìm. Vì vậy, thư viện chuyên ngành giúp sinh viên, người nghiên cứu và làm nghề tiếp cận nguồn học liệu mà cá nhân khó sở hữu đầy đủ.
Sinh viên Nguyễn Doãn Thiện Nhân (Trường đại học Kiến trúc Hà Nội) là độc giả thường xuyên của CA’ Library cho biết, do mô hình thư viện chuyên ngành khá ít cho nên CA' Library trở thành địa chỉ quen thuộc với nhiều sinh viên kiến trúc và thiết kế. Số lượng sách về ngành kiến trúc ở đây rất lớn, đủ để phục vụ sinh viên từ năm thứ nhất đến khi ra trường.
Có thể thấy, hệ thống thư viện tư nhân đang phát triển theo hướng chuyên sâu, chú trọng xây dựng thư viện số để mở rộng khả năng tiếp cận của bạn đọc như Thư viện Nguyễn Văn Hưởng (Hà Nội); có mô hình hướng tới người khuyết tật như Câu lạc bộ Không gian đọc Hy vọng với mạng lưới hơn 30 thư viện tại nhiều địa phương; cũng có những thư viện được chính quyền địa phương ghi nhận, chuyển đổi thành thư viện cộng đồng như Thư viện Tích Lộc (Hà Nội).
40 năm gắn bó với công tác thư viện, Tiến sĩ Vũ Dương Thúy Ngà, nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện (nay là Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) nhận định, mạng lưới thư viện tư nhân đã có sự phát triển và mở rộng đáng kể. Các quy định trong Luật Thư viện cùng những chính sách hỗ trợ đã tạo điều kiện để nhiều thư viện tư nhân ra đời và phát huy vai trò phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng.
Bên cạnh sự phát triển về số lượng và loại hình, các thư viện tư nhân phục vụ miễn phí cho người dân, mở rộng cơ hội học tập suốt đời, nhất là với trẻ em và người cao tuổi ở địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển của thư viện tư nhân cũng đặt ra nhiều thách thức. Một số thư viện gặp khó khăn trong quá trình duy trì hoạt động do thiếu kinh phí, nhân lực hoặc địa điểm hoạt động chưa ổn định. Bên cạnh đó, đội ngũ vận hành nhiều nơi còn thiếu cơ hội tập huấn nghiệp vụ. Có những thư viện phải đóng cửa khi người sáng lập không còn điều kiện duy trì hoặc thói quen đọc sách của cộng đồng thay đổi.
Để thư viện tư nhân phát huy hiệu quả, Tiến sĩ Vũ Dương Thúy Ngà cho rằng cần có sự phối hợp của nhiều bên. Các thư viện công lập cần tăng cường hỗ trợ nghiệp vụ, luân chuyển sách; chính quyền địa phương cần tạo điều kiện để những mô hình hoạt động hiệu quả tiếp tục phát triển. Bản thân các thư viện tư nhân cũng phải đổi mới hoạt động, xây dựng những không gian đọc linh hoạt, phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.
