Điểm sáng
Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai là 1 trong 8 khu kinh tế cửa khẩu trọng điểm của cả nước, được Chính phủ đầu tư, có 2 khu công nghiệp: Bắc Duyên Hải (85ha), Đông Phố Mới (100ha) và 1 khu cửa khẩu Kim Thành (184ha). Đây đều là các khu công nghiệp sạch, chủ yếu gia công chế biến, đóng gói và kho hàng phục vụ xuất, nhập khẩu; tỷ lệ lấp đầy của cả 3 khu công nghiệp hiện đã đạt 87,2%. Khu công nghiệp Tằng Loỏng thuộc huyện Bảo Thắng có diện tích quy hoạch 1.100ha, là khu công nghiệp nặng, ngành nghề chủ yếu là tuyển khoáng, luyện kim, sản xuất phân bón, hóa chất.
Tính tổng thể, khu kinh tế cửa khẩu và các khu công nghiệp tại tỉnh Lào Cai có tổng số hơn 200 dự án đăng ký đầu tư, trong đó 191 dự án còn hiệu lực, 11 dự án đã chấm dứt hoạt động, đang xử lý chuyển tiếp về đất đai, tài sản. Tính riêng năm 2024, giá trị sản xuất công nghiệp trong các khu công nghiệp và khu kinh tế cửa khẩu đạt 21.155 tỷ đồng, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm 2023, đạt 100% so với kế hoạch năm 2024 và bằng 46,3% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh.
Các khu công nghiệp tạo việc làm ổn định cho gần 9.500 lao động. Các đơn vị trong 3 khu công nghiệp đã nộp thuế cho Nhà nước gần 902 tỷ đồng (Tằng Loỏng nộp gần 683 tỷ đồng, Đông Phố Mới hơn 178 tỷ đồng, Bắc Duyên Hải 40,6 tỷ đồng). Mức lương bình quân hằng tháng phổ biến của người lao động tại các khu công nghiệp là khoảng 8 triệu đồng/người; tuy nhiên, có những đơn vị hoạt động hiệu quả cao, đem lại thu nhập vượt trội hơn cho người lao động.
Hiện tại, khu công nghiệp đang hoàn thiện đầu tư hạ tầng phân tách nước thải và nước mặt trong khu công nghiệp theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020.
Ông Phạm Bá Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm xử lý nước thải khu công nghiệp Tằng Loỏng
Tại Công ty Traphaco Sa Pa, hoạt động trong khu công nghiệp Đông Phố Mới và Sa Pa, bình quân thu nhập đạt 16 triệu đồng/ người lao động/tháng.
Ông Đặng Tiến Đức, Phó Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Hóa chất Đức Giang Lào Cai (hoạt động trong khu công nghiệp Tằng Loỏng) cho biết, đơn vị hoạt động rất hiệu quả, hiện nhà máy đã có hơn 2.100 cán bộ, công nhân làm việc, với khoảng 90% lao động được tuyển dụng tại địa phương. Riêng năm 2024 vừa qua, theo thống kê sơ bộ, lao động của công ty đạt bình quân thu nhập lên tới 22 triệu đồng/ người/tháng. Bên cạnh đó, quỹ phúc lợi của công ty đã tổ chức xây hàng trăm căn nhà ở cho người lao động; hỗ trợ và cho công nhân vay tiền làm nhà (mức 100 triệu đồng/người) nếu có thời gian công tác 5 năm trở lên; hỗ trợ phụ cấp độc hại thường xuyên cho người lao động bằng tiền, gạo, sữa,...
Tuy nhiên, quá trình phát triển, các khu công nghiệp tại Lào Cai vẫn bộc lộ nhiều khó khăn, bất cập. Theo ông Bùi Hữu Thiết, Phó trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Lào Cai, Quy hoạch điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu tỉnh Lào Cai đến năm 2045 chưa được phê duyệt, nên tỉnh gặp khó khăn khi triển khai quy hoạch các khu chức năng như khu công nghiệp Cốc Mỳ-Trịnh Tường…
Một khó khăn khác là tỉnh thiếu mặt bằng đất khu công nghiệp tiêu chuẩn để kêu gọi, thu hút đầu tư do công tác quy hoạch mất nhiều thời gian, chưa thu hút được nhà đầu tư hạ tầng khu công nghiệp. Các nhà đầu tư đến Lào Cai chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ; chưa có nhà đầu tư chiến lược, năng lực lớn, thậm chí không đủ năng lực tài chính; một số nhà đầu tư lâm vào tình trạng “nửa đường đứt gánh” phần nào đã gây nên tình trạng lãng phí, khó khăn nhất định trong quá trình kêu gọi, thúc đẩy đầu tư tại Khu kinh tế cửa khẩu và các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh.
Quỹ đất để phát triển khu kinh tế và các khu công nghiệp trên địa bàn rất hạn chế, quy mô diện tích nhỏ, chưa đáp ứng được nhu cầu của các nhà đầu tư; kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư lớn, chưa có mặt bằng sạch để kêu gọi thu hút đầu tư. Trong khi đó, nhiều dự án lớn, trọng điểm tiếp tục và sắp được thi công như cảng hàng không Sa Pa, ga tàu cao tốc quy mô diện tích lớn, đã làm cho một số khu công nghiệp, điển hình như khu công nghiệp Phố Mới phải di dời doanh nghiệp để phục vụ giải phóng mặt bằng thi công.
Ngăn ngừa, giải quyết triệt để ô nhiễm môi trường
Tại Lào Cai, Tằng Loỏng được đánh giá là một trong những khu công nghiệp trọng điểm của quốc gia, chuyên về sản xuất hóa chất, phân bón và luyện kim. Với đặc thù phát triển công nghiệp nặng, khu công nghiệp này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.
Vấn đề quản lý, xử lý chất thải được Ban Quản lý và các cơ quan chức năng rất quan tâm. Chất thải rắn tại đây chủ yếu là xỉ thải lò điện của các nhà máy sản xuất phốt-pho với thành phần CaO, SiO2, P2O5 . Trong đó, xỉ thải phốt-pho đã được các đơn vị ký hợp đồng tiêu thụ 100%; khu công nghiệp Tằng Loỏng cũng thu hút đầu tư một dự án chế biến xỉ phốt-pho công suất 1.000.000 tấn/ năm (đang trong quá trình đầu tư xây dựng); một dự án xử lý chất thải nguy hại (đang thực hiện giải phóng mặt bằng). Bên cạnh đó, để xử lý bã thải gyps của Công ty cổ phần DAP số 2 và Tổ hợp hóa chất Đức Giang Lào Cai, khu công nghiệp đang triển khai dự án tái chế gyps công suất 850.000 tấn/năm.
Theo ông Đặng Tiến Đức, Phó Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn hóa chất Đức Giang Lào Cai, chất thải rắn phát sinh đã được đơn vị chủ quản chủ động ký hợp đồng, chuyển giao cho đơn vị đủ năng lực xử lý theo đúng quy định. Các loại chất thải khác được lưu chứa tại các bãi thải đã được cấp phép.
Khu công nghiệp Tằng Loỏng cũng đầu tư 2 nhà máy xử lý nước thải tập trung (một nhà máy công suất 3.000 m3/ngày đêm, đã đi vào hoạt động ổn định từ tháng 8/2017; một nhà máy công suất 2.000m3/ngày đêm đang trong giai đoạn vận hành thử nghiệm).
Ông Phạm Bá Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm xử lý nước thải khu công nghiệp Tằng Loỏng cho biết: Hiện tại, khu công nghiệp đang hoàn thiện đầu tư hạ tầng phân tách nước thải và nước mặt trong khu công nghiệp theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020.
Theo ông Vương Trinh Quốc, Trưởng ban Quản lý khu kinh tế Lào Cai, lãnh đạo tỉnh Lào Cai đã chỉ đạo Ban Quản lý khu kinh tế tập trung nghiên cứu xây dựng, hoàn thiện Đề án chuyển đổi khu công nghiệp Tằng Loỏng từ khu công nghiệp hóa chất, công nghiệp nặng sang khu công nghiệp sinh thái. Phát triển mô hình khu công nghiệp sinh thái là giải pháp hữu hiệu, giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời gia tăng lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp và gia tăng cơ hội thu hút đầu tư với các thị trường lớn trên thế giới.
Để phát triển công nghiệp bền vững tại các khu công nghiệp ở Lào Cai, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai Hoàng Quốc Khánh cho biết: Mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ 16 (nhiệm kỳ 2020-2025) đã xác định: Công nghiệp là trụ cột quan trọng; thương mại-du lịch, dịch vụ là đột phá; nông, lâm nghiệp và xây dựng nông thôn mới là trọng tâm. Vì thế, trước tiên, các cơ quan, đơn vị chức năng của tỉnh cần nghiên cứu sâu các chủ trương, chính sách, các chỉ thị, nghị quyết, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Chính phủ, tìm ra cách vận dụng sáng tạo, thu hút đầu tư phát triển Khu kinh tế cửa khẩu và các khu công nghiệp.
Tỉnh Lào Cai đang phấn đấu hoàn thiện trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2045, để có cơ sở triển khai các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, tạo quỹ đất thu hút đầu tư; đồng thời, hoàn thiện Quy hoạch chi tiết các khu chức năng trong Khu kinh tế cửa khẩu.
Tỉnh cũng đề xuất nguồn lực đầu tư hạ tầng các khu chức năng trọng điểm (Khu logistics dịch vụ hậu cần; Khu cửa khẩu phụ Bản Vược; khu công nghiệp gia công chế biến đóng gói hàng hóa xuất, nhập khẩu Bản Qua), tạo hệ thống hạ tầng tương đối đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài; tập trung đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, triển khai các công trình trong khu cửa khẩu.
Tỉnh Lào Cai cũng đang tính toán chuyển đổi mô hình khu công nghiệp, chú trọng đổi mới sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số, tăng sức cạnh tranh trong thời gian tới. “Một vấn đề được lãnh đạo tỉnh hết sức chú ý là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tỉnh đã yêu cầu các cấp, các ngành, đoàn thể, địa phương có giải pháp tăng chất lượng đào tạo để có “đầu vào” nguồn nhân lực ổn định, phục vụ đắc lực cho các khu công nghiệp. Bên cạnh đó, khuyến khích các doanh nghiệp xây dựng chương trình đào tạo, nâng cao tay nghề cho công nhân”, đồng chí Hoàng Quốc Khánh nhấn mạnh.
