Kiến tạo khung thể chế mới cho đô thị đặc biệt
Tại hội nghị, các đại biểu đã nghe đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố quán triệt các nội dung trọng tâm, cốt lõi, điểm mới đột phá và các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội của Luật Phát triển đô thị.
Theo đó, ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị - một đạo luật đặc biệt, lần đầu tiên được xây dựng và tổ chức thi hành nhằm phục vụ mục tiêu phát triển đô thị đặc biệt trong bối cảnh đất nước hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số, và Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những đô thị được hưởng nhiều cơ chế đặc thù từ đạo luật này. Mục tiêu của luật này nhằm kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, đồng thời tạo cơ chế để các thành phố giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới.
Luật Phát triển đô thị bao gồm 5 chương, 66 điều, bao quát trên các lĩnh vực, trọng tâm là: Tổ chức bộ máy, chế độ công vụ; Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Thí điểm cơ chế chính sách mới; Xã hội hóa trên các lĩnh vực kinh tế-xã hội; quy hoạch-xây dựng-phát triển đô thị-tài chính-ngân sách-doanh nghiệp, TOD, khu đô thị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính, khu thương mại tự do, kinh tế biển;…
Về nội dung, Luật quy định 7 nhóm chính sách đặc thù, vượt trội thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, bao gồm: tổ chức bộ máy, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật; quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị và trật tự an toàn đô thị; phát triển kinh tế; phát triển văn hóa, thể thao, du lịch, giáo dục, đào tạo, y tế, an toàn thực phẩm; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; về nguồn lực phát triển đô thị đặc biệt; về liên kết, phát triển vùng.
Ngoài các quy định nêu trên, Luật còn có một số nội dung trọng tâm, cốt lõi về cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt và cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình; có nội dung quy định cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý, bảo vệ cán bộ, công chức, viên chức dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung của thành phố.
Luật chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026. Các chính sách ưu đãi thuế đặc thù bắt đầu áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027. Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 260 hết hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/4/2027 để chuyển tiếp đồng bộ sang Luật này.
Hội nghị cũng nghe đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố quán triệt Chỉ thị của Ban Thường vụ Thành ủy về lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị; Triển khai Kế hoạch của Ủy ban nhân dân Thành phố thực hiện Luật Phát triển đô thị (phân công nhiệm vụ, lộ trình ban hành các Nghị quyết, Quyết định cụ thể hóa); Phát động thi đua cao điểm xây dựng, hoàn thiện và ban hành các văn bản cụ thể hóa, tổ chức thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo đó, thành phố phát động đợt thi đua từ nay tới cuối năm và chia thành 2 giai đoạn. Đợt thi đua được triển khai sâu rộng với các hình thức, biện pháp thi đua thiết thực, hiệu quả gắn với thực hiện nhiệm vụ chính trị, phù hợp tình hình thực tế của từng cơ quan, đơn vị, địa phương; thu hút đông đảo cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, các tầng lớp nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp tham gia. Các cơ quan, đơn vị, địa phương thuộc thành phố xây dựng kế hoạch thi đua triển khai thực hiện đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả các văn bản, chỉ đạo của Trung ương và thành phố về triển khai thi hành Luật.
Đồng chí Nguyễn Văn Được nhấn mạnh cần gắn phong trào thi đua với việc lồng ghép, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ (KPI) của người đứng đầu và các cơ quan, đơn vị, địa phương. Kết quả thi đua phải bảo đảm nguyên tắc “6 rõ”, có sản phẩm cụ thể, mang tính định lượng đóng góp vào việc tổ chức thi hành Luật.
Quyền hạn lớn hơn phải đi liền với trách nhiệm lớn hơn
Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang nhấn mạnh: Giá trị lớn nhất của Luật này là sự thay đổi về cách nhìn, thay đổi về tư duy. Nếu chúng ta vẫn nhìn luật theo kiểu cũ hay tư duy theo lối mòn cũ thì luật này không có ý nghĩa gì hết.
Đồng chí cho rằng, Luật Phát triển đô thị cho Thành phố Hồ Chí Minh 3 điều quan trọng.
Thứ nhất là phân cấp và phân quyền một cách thực chất theo đúng phương châm mà Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị đã đưa ra. Đó là địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Với 240 nội dung được trao thẩm quyền hướng dẫn cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố kèm theo một nguyên tắc có giá trị bằng kim cương đó là ưu tiên áp dụng luật này khi có sự xung đột giữa các văn bản pháp luật khác.
Thứ hai là không gian cho thí điểm chính sách và các mô hình kinh tế mới. Khác với các nghị quyết trước đây trả lời cho câu hỏi có làm được hay không, nhưng luật này thì phải trả lời câu hỏi làm ổn định lâu dài bằng cách thức như thế nào, phải biến được nguồn lực thành phố đang có trở thành động lực của sự phát triển.
Thứ ba là tốc độ và hiệu năng triển khai. Đồng chí Trần Lưu Quang cho rằng, đây là điều quan trọng nhất. Luật cho thành phố không phải chờ nghị định, thành phố được hướng dẫn. Đây là một cơ hội thực sự lớn đối với thành phố. Hạ tầng là đường băng, nguồn vốn là nguyên liệu, thể chế quyết định Thành phố Hồ Chí Minh có thể cất cánh. Tuy nhiên, đồng chí cũng đặt vấn đề ai sẽ là người làm điều này? “Đó là tất cả những người ngồi đây và kể cả các đồng chí đang ngồi ở các điểm cầu trực tuyến”, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang chỉ rõ.
Cũng theo đồng chí Trần Lưu Quang, khoảng cách để cơ hội thành kết quả chỉ trông cậy có một điều duy nhất, đó là năng lực thực thi. Do đó, đồng chí yêu cầu từ hội nghị này, tất cả phải bắt đầu hành động. Từng đồng chí ở vị trí công tác của mình phải trả lời được 3 câu hỏi: Luật trao cho chúng ta và cơ quan chúng ta quyền hành gì? Với quyền hành đó chúng ta tạo ra được sản phẩm gì và nếu không làm hoặc làm không có hiệu quả thì ai là người chịu trách nhiệm?
Bí thư Thành ủy chỉ rõ, thành phố cần phải cụ thể hóa các nội dung mà luật đã cho phép để bảo đảm ngày 1/10 năm nay, khi luật có hiệu lực, thành phố đủ hành lang pháp lý, đủ cơ sở để thực thi.
Nhấn mạnh vai trò của 168 phường, xã, đặc khu trên địa bàn, đồng chí đề nghị các địa phương, trên cơ sở những việc đã nắm, đã được giao, có một chương trình hành động, có kế hoạch để xử lý những vướng mắc và kiến tạo sự phát triển cho chính địa phương mình.
Đồng chí Trần Lưu Quang cũng yêu cầu mỗi cán bộ cần nêu cao tinh thần trách nhiệm. Quyền hạn lớn hơn, nhất thiết phải đi liền với trách nhiệm lớn hơn. Cán bộ nào né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm và giữ an toàn cho bản thân hoặc không quyết gì cả thì sẽ phải rời đi. “Chúng ta không giao quyền cho một người mà không dám dùng quyền của mình”, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định. Đồng thời, thành phố sẽ bảo vệ những cán bộ quyết định đúng thẩm quyền, minh bạch, không vụ lợi vì lợi ích chung. Điều này cũng đã được quy định rõ trong Luật Phát triển đô thị.
Theo đồng chí Trần Lưu Quang, luật đang tạo ra một môi trường mà cán bộ không sợ khi quyết định đúng nhưng cũng không che giấu được sự quyết định sai. Thành phố sẽ công khai định kỳ bộ chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị và hiệu quả phân quyền. Các đoàn kiểm tra sẽ làm việc cả định kỳ và đột xuất xuống trực tiếp địa bàn và kiểm tra các sản phẩm cụ thể. Thành phố sẽ khen thưởng, kỷ luật và bố trí cán bộ dựa trên kết quả đo lường được.
Dịp này, 35 tập thể có thành tích đóng góp trực tiếp, tích cực vào quá trình xây dựng dự án Luật Phát triển đô thị được trao tặng Bằng khen của Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.
