Khó hoàn thành chỉ tiêu ngắn hạn
Theo kế hoạch, năm 2025, Thành phố Hồ Chí Minh phải hoàn thành 13.040 căn nhà ở xã hội. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy mục tiêu này đang rất khó đạt được. Tính đến cuối tháng 10/2025, toàn thành phố mới chỉ có 4 dự án hoàn thành với 2.639 căn. Dù đang có thêm 13 dự án khác trong giai đoạn thi công với quy mô hơn 15.200 căn, nhưng tiến độ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đề ra. Dự kiến đến cuối năm, thành phố có thể hoàn thành thêm 8 dự án, cung ứng khoảng 7.257 căn. Như vậy, tổng số căn nhà ở xã hội hoàn thành trong năm 2025 chỉ đạt gần 9.900 căn, tương đương khoảng 75,9% kế hoạch năm.
Không chỉ trong năm 2025, tiến độ thực hiện chỉ tiêu này cũng khiến mục tiêu cả giai đoạn 2021–2025 khó hoàn thành trọn vẹn, khi tỷ lệ đạt được ước khoảng 82,7%. Thực tế này cho thấy, dù nhu cầu nhà ở xã hội rất lớn nhưng khả năng đáp ứng vẫn còn hạn chế, chưa theo kịp tốc độ phát triển đô thị và gia tăng dân số cơ học của thành phố. Các chuyên gia và cơ quan quản lý đều cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở lợi nhuận hay sự tham gia của doanh nghiệp, mà chủ yếu đến từ cơ chế, thủ tục và quỹ đất.
Trong đó, quá trình chấp thuận chủ trương đầu tư, cấp phép xây dựng, lựa chọn chủ đầu tư… vẫn còn kéo dài, gây mất thời gian và làm tăng chi phí cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tạo quỹ đất sạch cũng là rào cản lớn, khiến nhiều dự án bị đình trệ hoặc chậm triển khai.
Một thực tế đáng chú ý là, phần lớn các dự án nhà ở xã hội hiện nay vẫn do doanh nghiệp tự bỏ vốn để bồi thường, giải phóng mặt bằng, trong khi cơ chế hỗ trợ từ Nhà nước chưa thực sự rõ ràng và hiệu quả. Điều này khiến bài toán đầu tư trở nên khó khăn, nhất là trong bối cảnh lợi nhuận của phân khúc này bị khống chế.
Ở góc độ thị trường, nguồn cung nhà ở xã hội hiện vẫn quá ít so với nhu cầu. Có ý kiến cho rằng, lượng nhà ở xã hội hiện nay chỉ như “muối bỏ biển”, trong khi giá nhà ở thương mại luôn ở mức cao nên chưa thể đáp ứng nhu cầu của hàng triệu người lao động thu nhập thấp tại đô thị lớn nhất cả nước.
Theo dự báo, nhu cầu nhà ở xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030 có thể lên tới gần 1 triệu căn. Trong khi đó, số lượng đã hoàn thành đến nay mới chỉ đáp ứng khoảng 13%. Theo thống kê, toàn thành phố mới đưa vào sử dụng khoảng 6.657 căn nhà ở xã hội. Bên cạnh đó, đang có 11 dự án với hơn 11.600 căn đang triển khai; 6 dự án chuẩn bị khởi công với gần 5.300 căn; và 26 dự án đã có chủ trương đầu tư với quy mô khoảng 24.600 căn.
Dù nguồn cung đang dần được cải thiện, nhưng với tốc độ này, việc đáp ứng nhu cầu trong tương lai gần vẫn là thách thức rất lớn. Điều này đòi hỏi thành phố phải có những giải pháp mang tính đột phá, thay vì chỉ cải thiện từng phần như trước đây.
Quyết tâm lớn cho giai đoạn đến năm 2030
Nhìn nhận rõ những điểm nghẽn, khó khăn, Thành phố Hồ Chí Minh đã đặt ra mục tiêu dài hạn đầy tham vọng: Phát triển khoảng 199.400 căn nhà ở xã hội đến năm 2030.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường cho biết: Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố xác định một loạt giải pháp trọng tâm, trong đó nổi bật là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính. Theo đó, các quy trình liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch, cấp phép, mua bán… sẽ được rút gọn tối đa, theo hướng nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện hơn cho doanh nghiệp cũng như người dân.
Cùng với đó, sẽ tập trung tháo gỡ vướng mắc về quỹ đất thông qua việc hoàn thiện cơ chế bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Thành phố cũng ưu tiên đầu tư hạ tầng kỹ thuật ngoài ranh dự án, bảo đảm tính đồng bộ giữa nhà ở xã hội và hệ thống hạ tầng đô thị.
Một điểm nhấn quan trọng là định hướng quy hoạch nhà ở xã hội gắn với các khu công nghiệp, khu chế xuất và các trục giao thông lớn, giúp người lao động dễ dàng tiếp cận nơi ở gần nơi làm việc.
Bên cạnh yếu tố thủ tục và quỹ đất cũng được chú trọng để huy động nguồn lực tài chính cho phát triển nhà ở xã hội. Thành phố xác định sẽ ưu tiên nguồn vốn ngân sách nhà nước, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút sự tham gia của các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Các mô hình quỹ đầu tư, quỹ tín thác, hay định chế tài chính chuyên biệt cho nhà ở xã hội cũng đang được nghiên cứu để tạo nguồn vốn dài hạn, bền vững.
Đáng chú ý, Thành phố Hồ Chí Minh cũng định hướng phát triển nhà ở xã hội theo mô hình xanh, tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường, phù hợp với xu thế phát triển đô thị bền vững.
Song song đó, công tác quản lý cũng sẽ được siết chặt hơn, từ khâu đầu tư, xây dựng đến phân phối và sử dụng. Việc công khai, minh bạch thông tin, bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng sẽ là yêu cầu bắt buộc nhằm tránh tình trạng trục lợi chính sách.
Để giải quyết các dự án đang “tắc nghẽn”, thành phố đã thành lập các tổ công tác chuyên trách nhằm rà soát, tháo gỡ khó khăn cho từng dự án cụ thể. Đây được xem là giải pháp mang tính thực tiễn, giúp khơi thông tiến độ ngay tại hiện trường.
Rõ ràng, bài toán phát triển nhà ở xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là câu chuyện về chỉ tiêu số lượng, mà còn là thước đo cho hiệu quả chính sách an sinh và năng lực điều hành đô thị. Việc nhìn thẳng vào thực tế, đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp từ cải cách thủ tục, quy hoạch quỹ đất đến huy động nguồn lực và siết chặt quản lý cho thấy, thành phố đang thể hiện quyết tâm rõ ràng trong việc “tăng tốc” phát triển nhà ở xã hội.
