Sàng lọc hơn 86 triệu tài khoản “ma”
Tại buổi họp báo công bố Chương trình “Ngày không tiền mặt 2025” vừa diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) cho biết: Thanh toán không dùng tiền mặt đang tăng trưởng mạnh mẽ với mức bình quân từ 30-40% mỗi năm.
Đáng chú ý, phương thức thanh toán qua mã QR tiếp tục bứt phá, ghi nhận mức tăng hơn 104% về số lượng và gần 98% về giá trị giao dịch trong năm 2024. Những con số này cho thấy thói quen thanh toán không dùng tiền mặt, nhất là qua mã QR, đã trở nên phổ biến với người tiêu dùng trong mua sắm và sử dụng dịch vụ.
Tuy nhiên, cùng với sự bùng nổ về công nghệ thanh toán, tội phạm mạng cũng hoạt động ngày càng tinh vi hơn, lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới để thực hiện hành vi lừa đảo.
Trước thực trạng đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có nhiều biện pháp siết chặt an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán. Từ ngày 1/7/2024, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Quyết định số 2345/ QĐ-NHNN, yêu cầu xác thực sinh trắc học đối với các giao dịch có giá trị từ 10 triệu đồng/ lần hoặc 20 triệu đồng/ngày, áp dụng cho khách hàng cá nhân.
Tuy nhiên, sau khi biện pháp này được triển khai, các đối tượng lừa đảo lại chuyển hướng sang lợi dụng tài khoản đứng tên tổ chức. Nhằm ứng phó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư số 17/2024/TT-NHNN về việc mở và sử dụng tài khoản thanh toán.
Theo đó, kể từ ngày 1/7/2025, các doanh nghiệp sẽ không thể thực hiện giao dịch trực tuyến nếu chưa xác thực sinh trắc học đối với người đại diện pháp luật.
Đáng chú ý, ngành ngân hàng đang tích cực rà soát, làm sạch cơ sở dữ liệu, xử lý các tài khoản không chính chủ bị lợi dụng vào hoạt động lừa đảo. Theo thống kê, đến cuối năm 2024, sau một năm triển khai xác thực sinh trắc học và đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, số lượng tài khoản cá nhân “sống” còn lại là 113 triệu và hơn 711.000 tài khoản tổ chức, giảm hơn 86 triệu tài khoản chưa được xác thực.
Ông Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh: “Trong số hơn 86 triệu tài khoản chưa được xác thực, chắc chắn tồn tại nhiều tài khoản lừa đảo, gian lận đã được mở trong thời gian qua và hiện không thể hợp thức hóa.
Ngành ngân hàng đang thực hiện một cuộc cách mạng nhằm loại bỏ triệt để các tài khoản gian lận. Dự kiến đến tháng 9 sẽ có hành lang pháp lý để đóng hoàn toàn các tài khoản không thu thập được thông tin sinh trắc học”.
Việc “xóa sổ” các tài khoản “ma” không chỉ góp phần phòng chống tội phạm công nghệ cao mà còn tạo dựng niềm tin, sự yên tâm cho khách hàng khi giao dịch trong môi trường số.
Chia sẻ kho dữ liệu tài khoản nghi ngờ
Trong nỗ lực chủ động phòng ngừa rủi ro, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang xây dựng kho dữ liệu tập trung các tài khoản nghi ngờ gian lận, dựa trên phân tích, đánh giá và cập nhật từ các tổ chức tín dụng.
Khi khách hàng có ý định chuyển tiền vào tài khoản thuộc diện nghi ngờ, hệ thống sẽ tự động cảnh báo. Hiện tại, hơn 350.000 tài khoản nghi ngờ lừa đảo đã được đưa vào kho dữ liệu này.
Tổ chức tín dụng gửi thông tin về Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ được chia sẻ lại dữ liệu này để cảnh báo sớm đến khách hàng. Ngân hàng BIDV là đơn vị đầu tiên triển khai thí điểm tính năng cảnh báo từ ngày 1/4/2025.
Chỉ sau một tháng thử nghiệm, hơn 40.000 lượt khách hàng đã quyết định dừng giao dịch với tổng giá trị 160 tỷ đồng khi nhận được cảnh báo. Trong tháng 6 và tháng 7, thêm bốn ngân hàng gồm Vietcombank, VietinBank, MB Bank và Agribank sẽ tham gia triển khai. Sau giai đoạn sơ kết, giải pháp này sẽ được mở rộng toàn ngành nhằm hạn chế thiệt hại cho người tiêu dùng.
Cùng với đó, Thông tư số 50/2024/TT-NHNN về bảo đảm an toàn, bảo mật trong cung cấp dịch vụ trực tuyến cũng sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Thông tư quy định rõ: Ngân hàng không được gửi tin nhắn, thư điện tử chứa đường dẫn liên kết đến khách hàng; đồng thời, phải triển khai các giải pháp nhằm phát hiện và phòng chống hành vi can thiệp trái phép vào ứng dụng mobile banking trên thiết bị di động.
Ông Phạm Anh Tuấn bày tỏ kỳ vọng: “Việc đồng bộ các biện pháp công nghệ, hành lang pháp lý và quy trình xác thực sẽ giúp ngăn chặn hiệu quả các tài khoản lừa đảo, góp phần bảo vệ người dân trước các thủ đoạn tội phạm công nghệ ngày càng tinh vi và phức tạp”.
