Cùng với việc thực hiện Luật Thủ đô năm 2024 và vận hành mô hình chính quyền đô thị hai cấp đã và đang đặt ra cho Hà Nội những yêu cầu mới, đòi hỏi tầm nhìn mới cũng như những giải pháp mang tính đột phá.
Tại hội thảo khoa học cấp thành phố năm 2025 với chủ đề “Quản lý phát triển đô thị Hà Nội: Hướng tới Thủ đô văn hóa-thông minh-sinh thái và bền vững” do Thành ủy phối hợp Hội đồng Lý luận Trung ương, Tạp chí Cộng sản tổ chức, các chuyên gia đã đóng góp, cùng kiến giải nhiều vấn đề cốt lõi đối với sự phát triển của thủ đô.
Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam đặt vấn đề về hình thái không gian và cấu trúc đô thị sinh thái trong phát triển bền vững. Theo đó, yêu cầu cấp thiết đặt ra cho thành phố là phải xây dựng mô hình đô thị sinh thái, tập trung làm rõ vai trò của việc tổ chức không gian hợp lý, kết hợp phát triển kinh tế-xã hội với bảo vệ môi trường. Các yếu tố cấu thành đô thị sinh thái bao gồm: Hạ tầng xanh, không gian mở, hệ thống giao thông bền vững và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đối với Hà Nội, cần có cách tiếp cận tích hợp, đồng bộ giữa quy hoạch đô thị, bảo tồn cảnh quan và di sản văn hóa. Việc phát triển hạ tầng kỹ thuật gắn với bảo vệ môi trường sinh thái được coi là nền tảng quan trọng.
Theo Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Đào Xuân Dũng, quản lý phát triển đô thị là một trong những nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình xây dựng, phát triển thủ đô. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, tác động của toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu và yêu cầu chuyển đổi số, Hà Nội cần không ngừng đổi mới tư duy, phương thức quản lý, phát huy nguồn lực con người, ứng dụng mạnh mẽ khoa học-công nghệ, nhằm hướng tới mục tiêu xây dựng thủ đô văn hóa, thông minh, sinh thái và phát triển bền vững. Thành phố cần tập trung thực hiện những giải pháp quy hoạch-kiến trúc nhà ở, trường học và không gian công cộng theo hướng đô thị xanh, trong bối cảnh quỹ đất hạn chế.
Tiến sĩ, kiến trúc sư Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhấn mạnh: Việc ứng dụng khoa học công nghệ, sáng tạo và chuyển đổi số nhằm tối ưu hóa quản lý và sử dụng không gian, đồng thời, cần gắn kết với việc gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa Thủ đô, tạo nền tảng phát triển hiện đại, nhưng giàu bản sắc.
Quan điểm chung của các chuyên gia đó là mô hình phát triển “văn hóa-thông minh-sinh thái-bền vững” không phải là bốn mục tiêu riêng lẻ, mà là một chỉnh thể hữu cơ, không thể tách rời. Một đô thị thông minh sẽ không bền vững nếu thiếu nền tảng sinh thái; một đô thị sinh thái sẽ không có sức sống nếu thiếu chiều sâu văn hóa; và văn hóa chính là sức mạnh mềm để định vị bản sắc của một thủ đô hiện đại trong kỷ nguyên số. Đây là điểm hội tụ quan trọng nhất, tạo nên nền tảng cho các chiến lược phát triển của Hà Nội trong tương lai.
Từ thực tế phát triển, các chuyên gia đã nhận diện ba điểm nghẽn chính mà thành phố cần tập trung tháo gỡ đó là: Sự thiếu liên thông giữa các quy hoạch ngành và các cấp quản lý; hạn chế về nguồn lực và cơ chế tài chính cho các dự án hạ tầng lớn, hạ tầng xanh; năng lực thể chế chưa theo kịp yêu cầu của mô hình quản trị đô thị hiện đại.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Anh, Hiệu trưởng Trường Đào tạo Cán bộ Lê Hồng Phong đề xuất một số kiến nghị mang tính chiến lược với thành phố: Một là, thành lập ban chỉ đạo liên ngành về phát triển đô thị bền vững của thành phố, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ, tích hợp giữa các chiến lược về quy hoạch, văn hóa, công nghệ và môi trường. Hai là, xây dựng và ban hành một khung kiến trúc tổng thể về chuyển đổi số và đô thị thông minh, trong đó ưu tiên hàng đầu là xây dựng nền tảng dữ liệu đô thị dùng chung. Ba là, triển khai các dự án thí điểm mang tính đột phá, lựa chọn một vài khu vực (thí dụ một phường nội đô, một khu đô thị mới, một xã ngoại thành) để triển khai đồng bộ các giải pháp về đô thị xanh, giao thông thông minh, quản trị số và không gian văn hóa sáng tạo. Bốn là, đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính đô thị và năm là, đặt con người vào trung tâm của mọi quá trình.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Anh nhấn mạnh, thành phố cần tăng cường các kênh đối thoại, tham vấn chính sách với người dân. Mọi dự án phát triển đô thị cần có sự đánh giá tác động xã hội và lấy chỉ số hài lòng của người dân làm một trong những thước đo thành công quan trọng nhất. Với bề dày lịch sử nghìn năm văn hiến, với tiềm năng, vị thế và sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị cùng nhân dân, Hà Nội sẽ hiện thực hóa được tầm nhìn của mình, xứng đáng là thành phố đáng sống, năng động và tiên phong trong kỷ nguyên mới của dân tộc.
