Tuy nhiên gần đây, diện tích trồng ca cao đã phục hồi dần khi giá tăng nhờ có sự liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm quả, hạt ca cao.
Cây ca cao trồng xen vườn dừa dần phục hồi
Hơn 20 năm trước, cây ca cao được nông dân tỉnh Bến Tre (cũ) trồng xen trong vườn dừa mang lại hiệu quả kinh tế khá ổn định. Diện tích trồng tăng dần qua từng năm. Đến năm 2013, diện tích trồng ca cao xen trong vườn dừa lên đến hơn 10.000 ha. Đây là cây trồng xen nhưng được nông dân đánh giá cao vì mang lại nhiều lợi ích, vừa giữ ẩm cho vườn dừa, vừa tận dụng được đất trồng giữa các cây dừa và cho thu nhập đáng kể. Tuy nhiên, một thời gian dài giá ca cao sụt giảm khiến nhà vườn chán nản, đốn bỏ để chuyển qua trồng các loại cây khác, như: chôm chôm, nhãn, bưởi da xanh… Vì vậy, diện tích ca cao giảm qua từng năm, còn chưa tới 1/10.
Ông Trần Văn Nam, ngụ xã Phú Túc, cho biết: “Trước đây, cây ca cao được trồng xen trong vườn dừa rất nhiều, giá lại tương đối nên tăng thu nhập cho nông dân sau cây dừa. Tuy nhiên, do giá cả bấp bênh cộng với đợt hạn mặn vào năm 2016 và 2020 làm cây ca cao chết khá nhiều. Nông dân không trồng lại mà chuyển qua trồng xen chanh, bưởi da xanh cho hiệu quả kinh tế cao hơn. Một số hộ chấp nhận đốn bỏ cây ca cao sau nhiều năm gắn bó làm diện tích giảm mạnh”.
Gần đây, diện tích cây ca cao bắt đầu phục hồi khi giá ca cao tươi, hạt ca cao ổn định ở mức cao. Khoảng một năm trở lại đây, giá quả ca cao liên tục tăng do nhu cầu xuất khẩu lớn. Tại tỉnh Vĩnh Long, quả ca cao tươi có giá từ 15.000-17.000 đồng/kg, hạt ca cao khô lên tới hơn 230.000 đồng/kg, gấp 2 đến 3 lần so với hai năm trước. Theo thống kê của ngành nông nghiệp, tại khu vực tỉnh Bến Tre (cũ), từ năm 2021 đến nay, nông dân đã trồng mới hơn 40.000 cây ca cao trên diện tích khoảng 150 ha. Không chỉ Bến Tre (cũ), diện tích ca cao ở tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh (cũ) cũng tăng dần. Hiện toàn tỉnh Vĩnh Long sau sáp nhập có hơn 500 ha ca cao, chủ yếu trồng xen trong vườn dừa.
Nông dân Nguyễn Văn Hải, trồng ca cao tại xã Phú Túc cho biết: “Gia đình tôi có 1 ha đất trồng ca cao, hiện 50% số lượng cây đang cho thu hoạch, hiệu quả khá cao. Trung bình gia đình thu về gần 200 triệu đồng/năm. Nếu duy trì giá như hiện nay thì diện tích cây ca cao sẽ tăng nhanh vì điều kiện thổ nhưỡng, đất đai tại địa phương phù hợp cho cây phát triển”.
Liên kết để phát triển bền vững
Hiện tại, nhiều hộ nông dân tại tỉnh Vĩnh Long trồng cây ca cao phục vụ phát triển du lịch hay liên kết với doanh nghiệp chế biến giúp thu nhập ổn định. Năm 2021, gia đình ông Nguyễn Văn Cường, ngụ xã Hưng Lễ, chuyển qua làm du lịch từ diện tích 1,5 ha vườn dừa xen ca cao nhờ liên kết với một cơ sở kinh doanh du lịch tại địa phương. Trước đó, năm 2016, gia đình ông Cường bị thiệt hại nặng khi cây ca cao bị chết do nước mặn. Số còn lại trong vườn chỉ hơn 200 cây, giá thương lái thu mua quả chỉ 6.000 đồng/kg nên ông dự định đốn bỏ để trồng cây khác. Ông Cường cho biết: “Khi cơ sở kinh doanh du lịch đặt vấn đề dẫn khách đến tham quan, thưởng thức ca cao tươi ngay tại vườn, tôi đồng ý hợp tác và giữ vườn ca cao lại cho tới nay. Nhờ vậy, gia đình không cần phải lo đầu ra cho quả ca cao như trước đây khi chế biến sản phẩm từ quả ca cao tươi bán ngay tại vườn cho khách du lịch thưởng thức”.
Gia đình ông Võ Văn Bân, ngụ xã Phú Túc, gắn bó cùng cây ca cao hơn 20 năm với bao thăng trầm nhưng vẫn quyết giữ cây cho tới nay. Hiện gia đình ông có 1,5 ha vườn dừa trồng xen cây ca cao theo hướng hữu cơ. Mỗi năm, ông thu hoạch trên 20 tấn quả, mang lại nguồn thu trên 300 triệu đồng. Gần đây, ông và một số hộ nông dân tại địa phương liên kết với Công ty Trách nhiệm hữu hạn Socola Marou (Thành phố Hồ Chí Minh) để tiêu thụ sản phẩm hạt ca cao. Ông Bân cho biết: “Quả ca cao tươi sau khi sơ chế sẽ được công ty đến tận nơi thu mua với giá cả ổn định nên nông dân rất yên tâm. Tôi còn thu mua ca cao tươi của các hộ dân ở địa phương rồi sơ chế để cung ứng cho công ty chế biến. Cây ca cao ở địa phương khá dễ trồng, ít sâu bệnh, chi phí thấp nên mang lại hiệu quả khá cao, nhất là đối với những hộ dân trồng xen trong vườn dừa”.
Hiện tại, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Socola Marou là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng mô hình liên kết bền chặt với nông dân tại tỉnh Vĩnh Long. Công ty áp dụng chính sách hỗ trợ nông dân 50% giá cây giống ban đầu, sau một năm, nếu tỷ lệ sống đạt trên 90% và cây phát triển tốt, công ty sẽ hỗ trợ tiếp 50% còn lại. Đây không chỉ là hỗ trợ về vốn mà còn giúp bà con yên tâm gắn bó lâu dài với cây ca cao. Trung bình mỗi năm, Công ty thu mua khoảng 19 đến 20 tấn hạt ca cao khô lên men đạt chuẩn với giá ổn định, giúp nông dân đạt lợi nhuận khá cao.
Ngoài ra, nhiều công ty khác cũng liên kết với nông dân để thu mua ca cao phục vụ chế biến, xuất khẩu, giúp cây ca cao tại địa phương phát triển ổn định. Ngành nông nghiệp tỉnh đang khuyến khích nông dân trồng cây ca cao xen vườn dừa nhằm tối ưu hiệu quả kinh tế so với trồng chuyên canh dừa. Trong đó, cây ca cao phát triển mạnh tại khu vực Trà Ôn, Cầu Kè, Phú Túc, Chợ Lách… mang lại hiệu quả kinh tế khá cao cho nông dân. Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã triển khai kế hoạch xây dựng chuỗi giá trị ca cao theo hướng sản xuất sạch, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Trong đó, hình thành và hoàn chỉnh hai tổ sản xuất liên kết trực tiếp với doanh nghiệp chế biến và tăng cường tập huấn, tư vấn kỹ thuật chăm sóc cho nông dân. Từ đó, xây dựng chuỗi giá trị cây ca cao phát triển bền vững.
