Những cuộc gọi lạ
Làm việc với cơ quan chức năng sau khi được giải cứu, em M. (sinh năm 2005, đang là sinh viên năm thứ 3) cho biết: “Em nhận được một cuộc điện thoại từ một người tự xưng là cán bộ Viện kiểm sát, thông báo M. có liên quan đến đường dây rửa tiền và yêu cầu nam sinh này đến nơi yên tĩnh để nói chuyện”.
Vì quá lo sợ, M. đã giấu gia đình thuê phòng khách sạn tại phường Diên Hồng để giải quyết. Quá trình “nói chuyện”, M. đã chuyển năm lần với tổng số tiền 129 triệu đồng vào tài khoản ngân hàng do nhóm lừa đảo cung cấp. Số tiền các đối tượng yêu cầu lên đến 600 triệu đồng.
Cũng là nạn nhân “bắt cóc online”, khi bị các đối tượng lừa đảo uy hiếp tâm lý, em L. nói dối gia đình lấy 600 triệu đồng để chứng minh tài chính chuẩn bị cho quá trình đi du học Australia nhưng thực chất là để chuyển cho các đối tượng lừa đảo và thuê khách sạn ở một mình theo yêu cầu của chúng. Gia đình nghi ngờ L. bị “bắt cóc online” nên đã đến công an trình báo.
Vào cuộc điều tra, các đơn vị chức năng đã giải cứu thành công nạn nhân tại khách sạn trên đường Nguyễn Cửu Vân, phường Gia Định. Tương tự, Phòng Cảnh sát hình sự (PC02), Công an Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ giải cứu thành công nạn nhân một vụ bắt cóc, tống tiền trên mạng. Nạn nhân sau khi bị các đối tượng thao túng đã di chuyển từ Thành phố Hồ Chí Minh lên tận Đắk Lắk.
Gia đình nạn nhân phát hiện, đã trình báo việc con trai của họ (17 tuổi) mất tích và có những biểu hiện nghi ngờ trong sinh hoạt với cơ quan công an. Qua xác minh, các đơn vị chức năng đã kiểm tra và phát hiện thanh niên này đang ở một mình trong nhà nghỉ để thực hiện các hành vi mà các đối tượng lừa đảo yêu cầu. Thời điểm được giải cứu, nạn nhân đã chuyển cho chúng số tiền 80 triệu đồng.
Áp dụng công thức “dừng-thở-kiểm-nối”
Theo Công an Thành phố Hồ Chí Minh, nạn nhân của các vụ lừa đảo trên mạng đều có một điểm chung là thiếu cập nhật thông tin thời sự, ít quan tâm các cảnh báo từ cơ quan chức năng. Quá trình tiếp cận, thao túng tâm lý nạn nhân diễn ra trên mạng, qua điện thoại nhưng nhiều nạn nhân vẫn hoảng loạn tâm lý nên dễ dàng bị thao túng.
Cảnh sát hình sự cũng ghi nhận có tình trạng các đối tượng ép nạn nhân cung cấp thông tin người thân sau đó dựng kịch bản như một vụ bắt cóc, buôn bán người để đòi tiền chuộc. Thiếu tá Châu Thị Kim Ngọc, Phó Đội trưởng Đội phòng ngừa, điều tra tội phạm xâm phạm sở hữu, Công an Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Các cơ quan chức năng (Công an, Tòa án, Viện kiểm sát,…) không làm việc qua điện thoại, Zalo... mà luôn làm việc, trao đổi trực tiếp với người dân.
Khi gặp các hành vi nghi ngờ, người dân cần tỉnh táo, xác minh và báo cơ quan chức năng để được hỗ trợ, giải quyết kịp thời. Ngày 1/8 vừa qua, PC02 Công an Thành phố Hồ Chí Minh đã lập Tổ công tác chuyên trách xử lý các vụ “bắt cóc online”. Việc giải cứu thành công các nạn nhân bị “bắt cóc online” cho thấy, hiệu quả của các tổ công tác này cũng như tinh thần đấu tranh, phòng chống tội phạm của các đơn vị nghiệp vụ Công an Thành phố Hồ Chí Minh. Đây cũng là một trong những chiến công của lực lượng công an thành phố trong đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm.
Chuyên gia tâm lý, Tiến sĩ Đào Lê Hòa An cho rằng: Thực tế cho thấy, dù thông minh hay có thành tích học tập tốt, nhiều bạn trẻ vẫn có thể rơi vào bẫy của loại tội phạm này. Nguyên nhân đầu tiên đến từ đặc điểm phát triển não bộ. Ở tuổi thanh thiếu niên, vùng não điều khiển lý trí, gọi là vỏ não trước trán vẫn chưa hoàn thiện, trong khi vùng xử lý cảm xúc, đặc biệt là nỗi sợ hãi lại hoạt động rất mạnh. Khi bị dồn vào tình huống khẩn cấp, cảm xúc sẽ “lấn át” lý trí, khiến các em phản ứng theo bản năng chứ không kịp suy nghĩ thấu đáo. Nỗi sợ hãi càng tăng lên khi các đối tượng “mượn danh” các cơ quan chức năng (Công an, Viện kiểm sát,…).
Các đối tượng thường đe dọa để các em không báo thông tin cho người thân. Khi mất đi sự hỗ trợ, mất cơ hội kiểm chứng, nỗi sợ sẽ càng khuếch đại, càng khiến các em sập bẫy nhanh hơn. Trang bị kỹ năng và nâng cao nhận thức là việc rất cấp thiết giúp các em tự bảo vệ trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi. Kỹ năng này được vận dụng qua công thức: “Dừng-thở-kiểm nối”.
Trong đó, dừng là dừng lại để giúp não bình tĩnh nhằm xác minh sự việc; thở sâu để giảm nhịp tim, hạ mức căng thẳng và giúp não lý trí hoạt động trở lại; tiếp đó là kiểm chứng với những thông tin mà các đối tượng gọi đến; quan trọng là kết nối: các em cần trao đổi với cha mẹ, thầy cô hoặc người thân mà các em tin tưởng để thoát khỏi bẫy tâm lý của kẻ lừa đảo. Trước thực trạng của nạn “bắt cóc online”, chúng ta cần xác định đây là một cuộc chiến lâu dài và cần sự phối hợp của cả ba bên: bản thân, gia đình và xã hội. Các em cần tự chủ động tạo sức “đề kháng” bằng cách trau dồi kỹ năng sống, nhận diện thủ đoạn lừa đảo mới qua báo chí, mạng xã hội và các kênh chính thống.
Với gia đình, yếu tố then chốt là duy trì một “kênh giao tiếp an toàn, thân thiện” nên phụ huynh cần tạo môi trường để con chia sẻ tâm tư. Thay vì cấm đoán con dùng mạng, hãy đồng hành cùng con: tìm hiểu các ứng dụng con đang dùng, trao đổi về những nguy cơ và cách phòng tránh. Cha mẹ nên làm gương về chia sẻ thông tin cá nhân. Trong nhà trường và xã hội, kỹ năng an toàn số cần trở thành một phần chính thức của giáo dục công dân hoặc hoạt động ngoại khóa. Các hoạt động tuyên truyền cần được lan tỏa sáng tạo, ngắn gọn, cập nhật thường xuyên các hình thức lừa đảo (nhất là lừa đảo trên mạng) trên các nền tảng số TikTok, YouTube, Facebook. Nếu các điều kiện này được trang bị thường xuyên thì những thủ đoạn “bắt cóc online” sẽ không còn đất sống.
