Phó Thủ tướng: Cần chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu thực thi pháp luật

Các kết luận giám sát phải gắn với trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết

Phát biểu tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 sáng 30/7, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh Diễn đàn được tổ chức năm thứ hai liên tiếp là một sáng kiến quan trọng, thể hiện sự đồng hành của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia.

"Chính phủ đánh giá rất cao những kết quả và bước đổi mới rõ nét trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và của các vị đại biểu Quốc hội", Phó Thủ tướng khẳng định. Điều này được thể hiện qua các nội dung:

Thứ nhất, nội dung giám sát ngày càng có trọng tâm, trọng điểm, bám sát vấn đề chiến lược, cấp bách và những điểm nghẽn của đất nước như: quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công; phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai các công trình, dự án quan trọng của quốc gia.

Thứ hai, phương thức giám sát tiếp tục được đổi mới theo hướng toàn diện, linh hoạt và thực chất hơn. Hoạt động giám sát chuyên đề, chất vấn, giải trình, giám sát văn bản quy phạm pháp luật, xem xét báo cáo và giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri được kết hợp một cách chặt chẽ. Bên cạnh đó, việc tăng cường khảo sát thực tế, đối thoại, tham vấn các chuyên gia đã giúp phản ánh đầy đủ hơn những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Thứ ba, hoạt động giám sát ngày càng gắn chặt với việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện. Nhiều nội dung kiến nghị đã được tiếp thu, thể chế hóa, góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Theo Phó Thủ tướng, những kết quả trên cho thấy hoạt động giám sát của Quốc hội đang chuyển mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng; từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả và tác động của chính sách. Qua đó, đã hỗ trợ thiết thực cho công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm giải trình và hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nêu rõ, năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030 và Nghị quyết số 19-NQ/TW của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển đất nước. Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát đáp ứng yêu cầu đặt ra trong bối cảnh mới, Chính phủ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật, vốn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay.

Theo đó, cần ưu tiên giám sát các luật, nghị quyết mới ban hành, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh và những chính sách tác động diện rộng đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước. Qua giám sát, cần phân định rõ nội dung nào do pháp luật quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi; nội dung nào do hướng dẫn chậm, không thống nhất; nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực hoặc né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng cần tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp; kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không phân bổ đủ nguồn lực, cấp dưới được giao quyền nhưng không đủ khả năng thực hiện, hoặc cấp trên buông lỏng kiểm tra, hậu kiểm. Đồng thời, phải phát huy vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân trong theo dõi, phản ánh những vấn đề khó khăn, vướng mắc phát sinh từ cơ sở.

Bên cạnh đó, cần gắn các kết luận giám sát của Quốc hội với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết; tăng cường giám sát việc thực hiện các kết luận sau giám sát, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan, tính công khai và minh bạch, bảo đảm sự ổn định và hiệu quả của hoạt động giám sát.

Kiến nghị nữa được Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề cập là hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý của Chính phủ. Việc phối hợp phải được thực hiện ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, xây dựng kế hoạch, thu thập thông tin và theo dõi kiến nghị; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa thông tin, số liệu đã được kiểm chứng, tránh trùng lặp về đối tượng, về nội dung, về thời điểm và yêu cầu báo cáo.

Người dân, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia, các nhà khoa học cần được tạo điều kiện tham gia cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập; phản ánh từ thực tiễn phải trở thành một nguồn dữ liệu quan trọng để lựa chọn nội dung giám sát và kiểm chứng kết quả thực hiện chính sách và pháp luật.

"Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình, phối hợp đầy đủ, có trách nhiệm, chặt chẽ với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và các đại biểu Quốc hội trong công tác giám sát", Phó Thủ tướng khẳng định. Đồng thời, đề nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục đồng hành, giám sát và chỉ rõ những điểm nghẽn, những bất cập, qua đó tạo cơ sở để Chính phủ hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Lấy kết quả và tác động của hoạt động giám sát làm thước đo hiệu quả

Phát biểu đề dẫn, gợi mở một số nội dung để các đại biểu trao đổi, thảo luận, về xác định các định hướng giám sát có tính chiến lược cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nêu rõ đây không chỉ là cơ sở xây dựng chương trình giám sát hằng năm mà còn là định hướng xuyên suốt đối với hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội trong cả nhiệm kỳ.

Từ thực tiễn và các tham luận gửi đến Diễn đàn, có thể thấy hoạt động giám sát trong nhiệm kỳ tới cần tiếp tục bám sát các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Quốc hội; tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, trong đó nổi lên ba định hướng lớn:

Thứ nhất, giám sát phải góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng và động lực phát triển như hoàn thiện thể chế, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, các chương trình, dự án quan trọng quốc gia và những chủ trương lớn về phát triển kinh tế-xã hội.

Thứ hai, giám sát cần hướng mạnh vào nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; chú trọng phát hiện những điểm nghẽn về thể chế, những bất cập trong cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện; đồng thời quan tâm việc thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và cải cách hành chính.

Thứ ba, giám sát phải xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và kỳ vọng của cử tri, nhân dân; ưu tiên những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp; đồng thời chủ động nhận diện, lựa chọn kịp thời những vấn đề mới, những thách thức mới có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của đất nước để Quốc hội xem xét, giám sát.

Bên cạnh đó, một số vấn đề cần tiếp tục trao đổi là: những định hướng nào cần được xác định xuyên suốt trong cả nhiệm kỳ và những nội dung nào cần được điều chỉnh, bổ sung linh hoạt theo yêu cầu của thực tiễn? Tiêu chí nào để lựa chọn đúng các vấn đề có tính chiến lược, có tác động lan tỏa lớn và có khả năng tạo chuyển biến thực chất sau giám sát? Làm thế nào để bảo đảm hoạt động giám sát vừa giữ được tầm nhìn dài hạn, vừa kịp thời đáp ứng những yêu cầu mới đặt ra trong quá trình phát triển đất nước?

Về cụ thể hóa các định hướng giám sát thành hành động thực tiễn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát nhấn mạnh, giá trị của một định hướng giám sát không chỉ nằm ở tính đúng đắn về chủ trương mà còn được khẳng định bằng khả năng tổ chức thực hiện. Điều đó đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ từ xây dựng chương trình, lựa chọn phương thức giám sát, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan đến theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát và đánh giá kết quả sau giám sát.

Vì vậy, các đại biểu cần tập trung trao đổi: Làm thế nào để các định hướng giám sát được cụ thể hóa thành chương trình hành động xuyên suốt cả nhiệm kỳ nhưng vẫn đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn? Làm thế nào để hoạt động giám sát không chỉ phát hiện vấn đề mà còn thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và tạo chuyển biến rõ nét trong thực tiễn?

Về đổi mới phương thức và các điều kiện bảo đảm cho hoạt động giám sát, nhiều tham luận thống nhất rằng, đổi mới hoạt động giám sát không chỉ là đổi mới về nội dung mà còn phải đổi mới về phương pháp, cách thức tổ chức và các điều kiện bảo đảm. Trong đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan sẽ góp phần nâng cao chất lượng phân tích, dự báo, lựa chọn vấn đề giám sát và theo dõi việc thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát.

Cùng với đó, cần tiếp tục phát huy vai trò của các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học và sự tham gia của nhân dân; tăng cường phối hợp giữa hoạt động giám sát với kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và các cơ chế kiểm soát quyền lực khác, bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Theo Chủ nhiệm Lê Thị Nga, đây đều là những nội dung có ý nghĩa quan trọng, cần tiếp tục được trao đổi để làm rõ các giải pháp khả thi, góp phần đổi mới mạnh mẽ hoạt động giám sát, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.