Phát triển đô thị miền núi thích ứng biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan đang đặt các đô thị miền núi trước những rủi ro đặc thù từ địa hình phức tạp và nguồn lực hạn chế. Thực tiễn đó đòi hỏi phải tiếp cận, ứng phó linh hoạt, dựa vào tự nhiên nhằm tăng cường khả năng chống chịu, bảo đảm phát triển bền vững và sinh kế cho cộng đồng trước mùa mưa bão.

Hình ảnh tại Trạm Thủy văn Thạch Giám, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An hứng chịu đợt lũ vào tháng 7/2025. (Ảnh: TL)
Hình ảnh tại Trạm Thủy văn Thạch Giám, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An hứng chịu đợt lũ vào tháng 7/2025. (Ảnh: TL)

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia chịu tác động nặng nề, không chỉ ở vùng ven biển, đồng bằng, mà cả khu vực trung du, miền núi, nơi địa hình phức tạp, hạ tầng hạn chế và mức độ dễ bị tổn thương cao.

Đáng chú ý, các đô thị miền núi với nguồn lực hạn chế, sinh kế phụ thuộc vào tự nhiên, phải đối mặt trực tiếp với các rủi ro như: Lũ quét, sạt lở, hạn hán và suy giảm tài nguyên nước mỗi khi mùa mưa bão đến.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ cách tiếp cận quy hoạch đơn ngành sang tư duy tổng hợp, đa lĩnh vực để nâng cao khả năng thích ứng.

Nhận thức vấn đề này, thời gian qua Đảng và Chính phủ đã đặc biệt quan tâm đến công tác quy hoạch, quản lý phát triển đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu. Nhiều chủ trương, chính sách quan trọng đã được ban hành, như: Đề án phát triển đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030, cùng hệ thống pháp luật liên quan (Luật Xây dựng, Luật Kiến trúc, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn…) đều đã lồng ghép yêu cầu tích hợp đánh giá rủi ro thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu trong quy hoạch.

Đồng thời, quy hoạch vùng trung du và miền núi phía Bắc giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 đã được phê duyệt, tạo khung định hướng phát triển bền vững cho các địa phương.

Trên cơ sở đó, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch, triển khai các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu trong phát triển đô thị, với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và các mô hình thí điểm tại một số địa phương. Tuy nhiên, việc lồng ghép nội dung biến đổi khí hậu vào quy hoạch cấp địa phương, nhất là ở khu vực miền núi vẫn chưa đồng đều, thiếu chiều sâu, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn trong thời gian tới.

Chia sẻ về vấn đề này, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hậu, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết, tại nhiều địa phương, phát triển kinh tế và hạ tầng vẫn được ưu tiên hơn so với quản trị rủi ro khí hậu một cách hệ thống. Vì vậy, công tác lập quy hoạch đô thị ở vùng miền núi thường chưa dự báo đầy đủ các rủi ro đặc thù như: Lũ quét, sạt lở, hạn hán hay thiếu nước ngay từ khâu thiết kế, khiến quy hoạch thiếu tính chủ động và khả năng ứng phó.

Không chỉ vậy, việc phân bổ đất đai, phát triển hạ tầng và quản lý xây dựng ở nhiều đô thị miền núi vẫn chưa được cập nhật kịp thời theo các dữ liệu khí hậu mới; hệ thống hạ tầng chống chịu với thời tiết cực đoan còn thiếu và yếu.

Đáng lưu ý, biến đổi khí hậu vẫn chưa được đặt ở vị trí trung tâm trong quy hoạch, nhất là ở cấp địa phương, khi còn thiếu tầm nhìn dài hạn và cơ chế dự báo rủi ro. Đồng thời, hệ thống dữ liệu khí hậu chưa được tích hợp, cập nhật đầy đủ; năng lực ứng dụng công nghệ, dự báo và giám sát còn hạn chế do thiếu nguồn lực.

Các công cụ hiện đại như GIS (công cụ thu thập, quản lý và phân tích dữ liệu), mô phỏng rủi ro chưa được triển khai rộng rãi, trong khi sự tham gia của cộng đồng còn mờ nhạt, làm giảm hiệu quả thích ứng trên thực tế.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, công tác quy hoạch và quản lý phát triển đô thị miền núi nước ta còn nhiều hạn chế, quy hoạch thiếu tính tích hợp, hạ tầng đô thị kém khả năng chống chịu; thể chế và mô hình quản trị đô thị còn phân tán...

Trong bối cảnh đó, cần thay đổi cách tiếp cận quy hoạch và quản lý phát triển đô thị theo đơn ngành, đơn cấp và ngắn hạn sang cách tiếp cận tổng hợp, đa cấp, đa lĩnh vực trong quy hoạch và quản lý phát triển đô thị miền núi thích ứng, gắn kết đồng bộ giữa không gian-hạ tầng-thể chế quản trị là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Những tác động này không còn là dự báo xa xôi, mà đã hiện hữu thông qua các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với cường độ và tần suất ngày càng lớn, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu người dân.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Thái Đại, Hội Thủy lợi Việt Nam, dự báo cho năm 2026, Việt Nam đối mặt với sự chuyển pha ENSO từ La Nina (pha lạnh) sang trung tính và có khả năng hình thành El Nino (pha nóng) vào cuối năm. Sự chuyển đổi này thường đi kèm với những rủi ro thời tiết cực đoan khó lường, bao gồm nắng nóng gay gắt từ tháng 3 và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất bất ngờ trong mùa mưa.

Do vậy, việc thích ứng với biến đổi khí hậu đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ vào hệ thống dự báo, cảnh báo sớm và hạ tầng phòng, chống thiên tai tại các vùng xung yếu. Việt Nam cần dành ưu tiên ngân sách cho việc lồng ghép các mục tiêu thích ứng vào chương trình mục tiêu quốc gia, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nơi khả năng tự chống chịu của người dân còn thấp.

Để khắc phục tình trạng trên, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hậu cho rằng, cần tích hợp kịch bản biến đổi khí hậu và phân vùng rủi ro thiên tai (lũ quét, sạt lở đất, lũ bùn đá) vào quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng, sử dụng bản đồ rủi ro thiên tai làm cơ sở pháp lý quyết định khu vực cấm xây dựng hoặc hạn chế phát triển, coi đây là cơ sở quan trọng để định hướng phát triển không gian đô thị và kiểm soát mở rộng dân cư. Quy hoạch đô thị miền núi không chạy theo san gạt địa hình quy mô lớn, mà ưu tiên thích ứng với địa hình dốc, bảo vệ rừng đầu nguồn, thảm thực vật và cảnh quan sinh thái.

Từ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cho rằng, nhiều quốc gia đã chủ động thiết kế hạ tầng đô thị miền núi theo hướng thích ứng với rủi ro khí hậu. Chẳng hạn, Thụy Sĩ xây dựng hệ thống giao thông chống sạt lở, tuyết lở và mưa cực đoan; Chile áp dụng thoát nước phân tán kết hợp hạ tầng xanh cho đô thị sườn núi. Đồng thời, các mô hình quản lý rủi ro dựa vào cộng đồng được triển khai hiệu quả tại Nepal, Ấn Độ; ở Peru, người dân tham gia giám sát sạt lở và quản lý tài nguyên nước...

Từ đó cho thấy, đô thị miền núi Việt Nam cần chuyển mạnh sang hướng phát triển thích ứng, linh hoạt và dựa vào tự nhiên; ưu tiên hạ tầng quy mô phù hợp, phân tán, tăng cường hạ tầng xanh, đồng thời phát huy vai trò cộng đồng và thúc đẩy sinh kế bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 31/5/2026: Nắng nóng quay trở lại Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ gia tăng mưa

[Video] Dự báo thời tiết ngày 31/5/2026: Nắng nóng quay trở lại Bắc Bộ và Trung Bộ, Nam Bộ gia tăng mưa

Khối khí lạnh suy yếu tạo điều kiện cho vùng áp thấp phía Tây mở rộng trở lại khiến miền Bắc tăng nhiệt nhanh trong ngày mai. Trong khi đó, khu vực Trung Bộ duy trì trạng thái ngày nắng, chiều tối có mưa dông cục bộ. Riêng cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục mưa dông xuất hiện nhiều nơi.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 31/5/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trở lại, Nam Bộ chiều tối mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 31/5/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trở lại, Nam Bộ chiều tối mưa dông

Miền Bắc đang bước vào giai đoạn tăng nhiệt trở lại khi vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng. Trong khi đó, Trung Bộ duy trì trạng thái ngày nắng, chiều tối có mưa dông cục bộ. Riêng khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông trên diện rộng do gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh dần.

Tập huấn và diễn tập ứng phó đa thiên tai tại tỉnh Gia Lai.

Tăng cường năng lực ứng phó thiên tai cho cộng đồng tại Gia Lai

Từ ngày 27 đến 30/5, Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) tại Việt Nam phối hợp Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức chuỗi hoạt động tập huấn và diễn tập ứng phó đa thiên tai tại tỉnh Gia Lai, nhằm nâng cao năng lực sẵn sàng ứng phó cho cộng đồng trước các tình huống thiên tai phức hợp.

Dàn ca sĩ tham dự Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Đêm nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” phát vé miễn phí cho khán giả

Hướng tới Ngày Môi trường thế giới (5/6), Ngày Đại dương thế giới (8/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, tối 5/6, tại Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An sẽ diễn ra Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/5/2026: Mưa dông trở lại miền Bắc, oi nóng suy giảm tại miền Trung

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/5/2026: Mưa dông trở lại miền Bắc, oi nóng suy giảm tại miền Trung

Sau chuỗi ngày oi nóng kéo dài, thời tiết Bắc Bộ đã dịu hơn rõ rệt nhờ tác động của không khí lạnh và vùng hội tụ gió trên cao. Mưa dông xuất hiện trở lại tại nhiều nơi ở miền Bắc và gia tăng về chiều tối tại Nam Bộ, trong khi Trung Bộ giảm dần cường độ nắng nóng.

Một tảng băng trôi ở Nam Cực. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Sóng biển ảnh hưởng đến 16% bang ở Nam Cực

Các chuyên gia Australia vừa công bố kết quả nghiên cứu dựa trên những tiến hành đo đạc được tại Vùng băng ven biển: Khoảng 16% bang ở biển Nam Cực bị ảnh hưởng bởi sóng đến từ vùng biển Nam Đại Dương.

Nhiệt độ tại Hà Nội đo lúc 13 giờ ở trạm Láng là 36,6 độ C. (Ảnh minh họa: Đ.T)

Cảnh báo nắng nóng tiếp diễn ở khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ

Hôm nay (28/5), ở Bắc Bộ có nắng nóng với nhiệt độ lúc 13 giờ phổ biến 35-36 độ C, có nơi trên 36 độ C như trạm: Yên Châu (Sơn La) 37,3 độ, Hòa Bình (Phú Thọ) 36,3 độ C, Bảo Lạc (Cao Bằng) 36,6 độ C, Láng (Hà Nội) 36,8 độ C, Nho Quan (Ninh Bình) 36,7 độ C.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 28/5/2026: Bắc Bộ sắp giảm nhiệt, Trung Bộ vẫn nắng nóng gay gắt

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 28/5/2026: Bắc Bộ sắp giảm nhiệt, Trung Bộ vẫn nắng nóng gay gắt

Đêm nay và ngày mai, nắng nóng tại Bắc Bộ có xu hướng dịu dần nhưng thời tiết vẫn còn oi bức trước khi chuyển mưa dông vào chiều tối. Trong khi đó, Trung Bộ tiếp tục trải qua đợt khô nóng gay gắt kéo dài. Khu vực Nam Bộ và vùng biển phía Nam xuất hiện mưa dông rải rác, tiềm ẩn nguy cơ lốc xoáy và gió giật mạnh.