Băng qua những đồng cải dầu chín vàng rộ tháng 7, xe buýt đưa đoàn chuyên gia năng lượng và phóng viên quốc tế đến thăm Bảo tàng Dầu khí Tatneft ở làng Shugurovo, quận Leninogorsk. Trước mắt đoàn, một bảo tàng ngoài trời độc đáo hiện lên với lịch sử thành lập từ năm 2015 trên chính địa điểm của nhà máy dầu và nhựa đường Shugurovsk cũ.
Lịch sử Bảo tàng bắt đầu từ sắc lệnh “Tự do Khai thác mỏ” của Peter Đại đế năm 1700, khi cho phép bất cứ ai, bất kể địa vị hay xuất thân, đều có thể thăm dò khoáng sản. Trước đó, theo các tài liệu ghi lại, từ thế kỷ XVII, người dân địa phương đã biết đến những lớp vật chất màu đen giống nhựa đường trồi lên từ lòng đất.
Năm 1876, Laszlo Shander, một doanh nhân người Mỹ gốc Hungary, đã ghi tên mình trong lịch sử phát triển khu vực, khi gửi mẫu cát dầu đến Kazan. Sau khi nhận được xác nhận về sự hiện diện của dầu mỏ, ông đã bắt đầu công việc khai thác của mình tại khu vực.
Khác với những mỏ dầu hiện đại được khai thác bằng giếng khoan sâu hàng nghìn mét, những người khai phá đầu tiên ở Shugurovo tiếp cận dầu mỏ bằng phương pháp rất thô sơ. Họ đào các hầm ngang vào sườn đất, lấy ra những lớp đá chứa bitum (được gọi là nhựa núi) rồi đem xử lý để thu sản phẩm có thể sử dụng trong đời sống và xây dựng. Nó được dùng để chống thấm, làm vật liệu xây dựng và phục vụ nhiều ngành sản xuất khác.
Hiện nay, những công việc đó được tái hiện một cách sống động tại Bảo tàng Dầu khí Tatneft ở làng Shugurovo. Du khách có thể tham quan các đường hầm, những công trình khai thác nằm ngang trong núi, nơi công nhân từng đánh cuộc với sinh mạng để có thể khai thác cát dầu.
“Công việc ở đây thật sự rất khó khăn. Họ đã phải khai thác đá bitum bằng cách ngồi rồi nằm ngửa trong những không gian làm việc chật hẹp”, cô hướng dẫn viên giải thích.
Cô cũng mô tả điều kiện làm việc khắc nghiệt tại nhà máy: “Trước năm 1818, không hề có khái niệm an toàn lao động. Suốt cả ngày làm việc, người ta hít phải khói độc, bất tỉnh, có khi ngã vào nồi nung và bị luộc sống”.
Nhưng chính những hoạt động khai thác khó nhọc ban đầu ấy đã đặt nền móng cho sự ra đời của ngành công nghiệp dầu mỏ tại vùng đất đông nam Tatarstan. Nước Nga ngày nay là một cường quốc về dầu khí. Người dân địa phương chưa bao giờ thôi tự hào rằng, khu vực Shugurovo là một trong những nơi khai sinh hoạt động khai thác dầu sơ khai.
Trong tiến trình phát triển, năm 1943 đánh dấu bước ngoặt đưa Tatarstan bước vào kỷ nguyên dầu mỏ hiện đại. Trong bối cảnh Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, khi Liên Xô (trước đây) cần thêm nguồn năng lượng phục vụ chiến tranh và tái thiết đất nước, các nhà địa chất đã tăng cường tìm kiếm dầu tại khu vực Volga-Ural. Tại Shugurovo, giếng khoan số 1 đã cho dòng dầu công nghiệp đầu tiên của Tatarstan.
Sự kiện này có ý nghĩa vô cùng đặc biệt, chứng minh rằng vùng đất bao la xanh mướt này sở hữu nguồn trữ lượng dầu lớn, mở đường cho hàng loạt cuộc thăm dò quy mô lớn sau đó. Chỉ vài năm sau, những phát hiện mới, đặc biệt là mỏ dầu khổng lồ Romashkino, đã biến Tatarstan thành một trong những trung tâm dầu khí quan trọng nhất của Liên Xô.
Giữa không gian bạt ngàn của vùng nông thôn Tatarstan, Bảo tàng Dầu mỏ Shugurovo hiện lên vô cùng sinh động, xứng đáng là một trong những bảo tàng di sản công nghiệp độc đáo nhất của Nga.
Nơi đây, lịch sử đâu chỉ được kể bằng những câu chuyện, những bức hình đen trắng, mà còn hiện diện qua những bức tường gạch cũ xém màu lửa nung, những đường hầm sâu hun hút như không lối thoát, hay những cỗ máy đã đi qua nhiều thế hệ công nhân dầu khí.
Giữa thời đại của những công nghệ khai thác dầu hiện đại, Bảo tàng Dầu mỏ Shugurovo nhắc nhớ về một thời kỳ mà con người bắt đầu hành trình chinh phục tài nguyên dưới lòng đất bằng những công cụ giản đơn nhất. Nơi đây đã, đang và sẽ tiếp tục chỉ kể câu chuyện về dầu mỏ, về lao động, khoa học và nhất là sự kiên trì để biến một vùng đất bình dị bên dòng sông Volga thành một trong những trung tâm năng lượng quan trọng nhất của nước Nga.
