Không xuất thân từ ngành nông nghiệp, ông Thao từng gắn bó nhiều năm với nghề cơ khí. Nhưng chính những biến động của thị trường cà-phê giai đoạn 2014-2015, khi giá cà-phê xuống thấp kỷ lục, đã khiến ông trăn trở.
Người trồng cà-phê vất vả quanh năm nhưng thu nhập không đủ bù chi phí; cà-phê chủ yếu bán quả tươi, phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Từ suy nghĩ ấy, ông Thao bắt đầu một hành trình bền bỉ.
Ông tìm hiểu các mô hình sản xuất cà-phê đặc sản trong và ngoài nước, học cách kiểm soát chất lượng từ khâu trồng, chăm sóc đến sơ chế, rang, xay. Năm 2017, Hợp tác xã cà-phê Bích Thao Sơn La được thành lập với 11 hộ thành viên, diện tích ban đầu chỉ khoảng 50 ha và cơ sở vật chất còn hạn chế. Thay vì chạy theo sản lượng, hợp tác xã xác định lấy chất lượng làm nền tảng.
Theo đó, toàn bộ diện tích cà-phê được chuyển sang canh tác theo hướng hữu cơ, áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, UTZ (là tiêu chuẩn để bảo đảm quá trình sản xuất chè, ca-cao và cà-phê một cách có trách nhiệm); quy trình thu hái, sơ chế được kiểm soát chặt chẽ để giữ hương vị tự nhiên của hạt cà-phê Arabica vùng núi cao. Tận dụng kinh nghiệm cơ khí, ông Thao chủ động đầu tư, cải tiến máy móc, từng bước xây dựng dây chuyền chế biến khép kín.
Năm 2021, hợp tác xã đầu tư nhà máy chế biến hiện đại với công suất 20 tấn cà-phê nhân/ngày, trang bị hệ thống máy phân loại, bắn màu công nghệ châu Âu và Mỹ, cùng dây chuyền rang, xay, bảo quản đạt chuẩn. Các phương pháp chế biến đặc sản như lên men yếm khí, phơi tự nhiên kéo dài được áp dụng, giúp cà-phê giữ hương sâu, hậu vị dài, tạo dấu ấn riêng cho cà-phê Sơn La.
Ông Nguyễn Bích Thao, cho biết: Song song với đổi mới công nghệ, hợp tác xã tập trung chọn giống chất lượng cao, đặc biệt là giống Arabica Bourbon. Nhờ đó, giá trị hạt cà-phê tăng vượt trội. Nhiều sản phẩm cà-phê nhân và cà-phê rang, xay của hợp tác xã đạt mức giá cao trên thị trường xuất khẩu, khẳng định hiệu quả của hướng đi lấy chất lượng làm cốt lõi.
Đến nay, khoảng 97% sản lượng cà-phê đặc sản của hợp tác xã được xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia như Nhật Bản, Đức, Mỹ, Hàn Quốc… Cà-phê Bích Thao cũng là một trong những thương hiệu đầu tiên của Sơn La được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà-phê Sơn La” và đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia.
Số hộ liên kết sản xuất tăng từ vài trăm lên hơn một nghìn hộ trong thời gian ngắn. Hợp tác xã còn thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, giúp người dân thay đổi tư duy từ sản xuất manh mún sang liên kết theo chuỗi giá trị.
Điểm đáng ghi nhận là hợp tác xã đã kiên trì theo đuổi mô hình kinh tế tuần hoàn, tái chế toàn bộ phụ phẩm cà-phê thành phân hữu cơ, giảm chi phí sản xuất, bảo vệ môi trường và sức khỏe người lao động. Nhờ đó, lợi nhuận từ cà-phê đặc sản cao gấp nhiều lần so với cách làm truyền thống và sản xuất ngày càng bền vững.
Trong câu chuyện lúc chia tay, ông Nguyễn Bích Thao, bộc bạch: Tôi đã đặt mục tiêu tiếp tục tái canh, mở rộng diện tích cà-phê chất lượng cao, hướng tới sản xuất giảm phát thải, ổn định đầu ra và giá trị xuất khẩu. Bởi chúng tôi làm cà-phê không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là trách nhiệm giữ gìn thương hiệu nông sản Việt Nam, góp phần đưa cà-phê Sơn La vươn xa và khẳng định vị thế xứng tầm trên thị trường quốc tế.
