Năm 2025, số lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào các ngành STEM đạt hơn 222.000, tăng gần 42.000 so với năm trước.
Thúc đẩy phát triển ngành bán dẫn
Mới đây, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn chủ trì Phiên họp thứ 2 của Ban Chỉ đạo để đánh giá tình hình triển khai Kết luận của Ban Chỉ đạo tại Phiên họp lần thứ nhất, đồng thời đề ra các nhiệm vụ thúc đẩy phát triển ngành bán dẫn thời gian tới.
Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh vai trò của ngành công nghiệp bán dẫn, khẳng định đây là lĩnh vực, mắt xích quan trọng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, đặc biệt là phát triển trí tuệ nhân tạo. Đây cũng là lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh. Cuộc chạy đua để làm chủ công nghệ rất mạnh mẽ và Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc nếu muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả.
Thủ tướng khái quát tám điểm nổi bật về việc phát triển lĩnh vực bán dẫn thời gian qua: Nhận thức được nâng cao; tư duy được đổi mới; hành động quyết liệt hơn; thể chế được cải thiện; kết quả đạt được tích cực, nhất là đào tạo nhân lực và phát triển hạ tầng; hợp tác được mở rộng; các đối tác quan trọng, các doanh nghiệp thì quan tâm; viện, trường, địa phương vào cuộc tích cực.
Về hợp tác quốc tế, Việt Nam được chọn là một trong khoảng 10 quốc gia, nền kinh tế được hợp tác với Hiệp hội bán dẫn toàn cầu để tổ chức chuỗi sự kiện bán dẫn lớn nhất thế giới (SEMICON).
Trong lĩnh vực đào tạo, nguồn nhân lực đang được phát triển theo hướng bảo đảm tới năm 2030 có ít nhất 50.000 kỹ sư về bán dẫn. Về nguồn nhân lực đang làm việc trong ngành, khoảng 7.000 kỹ sư đang làm việc tại các doanh nghiệp thiết kế vi mạch; khoảng 6.000 kỹ sư và 10.000 kỹ thuật viên đang làm việc tại các doanh nghiệp đóng gói, kiểm thử vi mạch và sản xuất vật liệu, thiết bị bán dẫn; Mạng lưới Đổi mới sáng tạo về ngành công nghiệp bán dẫn quy tụ hơn 100 chuyên gia người Việt Nam trên thế giới.
Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp bán dẫn, nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế đã đặt nhà máy sản xuất tại Việt Nam, tạo cơ hội thực hành và việc làm cho sinh viên. Chính phủ đã và đang có nhiều chính sách hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này. Ngoài ra, các trường đại học có thể mở rộng chương trình đào tạo, kết hợp với doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực thực tiễn. Việc phát triển mạnh của khoa học - công nghệ và trí tuệ nhân tạo dẫn tới nhu cầu ngày càng cao về CPU hiệu năng cao và GPU, cũng như các vật liệu bán dẫn, công nghệ bán dẫn và nguồn nhân lực chế tạo chip bán dẫn.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn. Trong hệ thống đào tạo, 166 cơ sở giáo dục đại học có các chuyên ngành đào tạo bán dẫn. Hơn 6.300 sinh viên đại học đang theo học đúng ngành bán dẫn và hơn 12.000 sinh viên đại học theo học ngành gần; gần 20 cơ sở giáo dục có mô hình liên kết “ba nhà” (nhà nước - nhà trường - nhà doanh nghiệp) trong đào tạo bán dẫn; chín cơ sở giáo dục đại học hoàn thành đề án về thành lập phòng thí nghiệm bán dẫn cấp cơ sở, phục vụ công tác đào tạo nhân lực. Các cơ sở đào tạo trong nước đã chủ động mở rộng hợp tác với các cơ sở đào tạo nước ngoài nhằm đẩy mạnh hiệu quả nghiên cứu, đào tạo, tăng cường trao đổi, học tập.
Theo Thứ trưởng GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng, công tác tuyển sinh ngành STEM và bán dẫn cũng ghi nhận sự chuyển biến tích cực. Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo các cơ sở đào tạo mở chuyên ngành đào tạo vi mạch bán dẫn, cập nhật, thí điểm các chương trình về bán dẫn, đồng thời rà soát đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh đại học.
Năm 2025, số lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào các ngành STEM (các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và Toán học) đạt 222.454 thí sinh, tăng 41.881 thí sinh đăng ký vào mã ngành này so với năm trước.
Các ngành khoa học máy tính và công nghệ thông tin có 54.359 thí sinh đăng ký nguyện vọng 1, tăng 2.183 thí sinh so với đợt một năm 2024. Ngành trí tuệ nhân tạo cũng chứng kiến sức hút mạnh mẽ với 2.754 thí sinh đăng ký - con số vượt xa năm trước. Tín hiệu này cho thấy, xu hướng chọn ngành học gắn với công nghiệp bán dẫn ngày càng rõ nét, phản ánh sự quan tâm ngày một lớn của xã hội đối với lĩnh vực công nghệ mũi nhọn này.
Phải tăng tốc, bứt phá
Bên cạnh đó, việc phát triển lĩnh vực bán dẫn còn những khó khăn, thách thức như: nhu cầu về vốn đầu tư cho lĩnh vực bán dẫn là rất lớn (trung bình 10 - 20 tỷ USD/dự án). Các cơ chế, chính sách ưu đãi đặc thù để hỗ trợ đầu tư, khuyến khích mọi tổ chức, cá nhân tham gia lĩnh vực này mới được ban hành và cần thời gian để phát huy hiệu quả. Cơ sở hạ tầng phục vụ nghiên cứu phát triển, đào tạo, ươm tạo cũng như phục vụ sản xuất, kinh doanh còn hạn chế. Nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Bộ GD&ĐT cũng nhìn nhận một số vướng mắc hiện nay, đặc biệt là năng lực và kinh nghiệm đào tạo ngành bán dẫn tại nhiều cơ sở giáo dục đại học trong nước còn chưa đồng đều, còn thiếu hệ sinh thái học thuật, công nghệ và hợp tác quốc tế.
Để khắc phục, Bộ GD&ĐT đề xuất tăng cường hợp tác quốc tế trong xây dựng chương trình đào tạo, cử giảng viên và sinh viên trao đổi nhằm học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia tiên tiến. Đồng thời, nhấn mạnh sự cần thiết của cơ chế phối hợp giữa các trường đại học trong nước để tránh manh mún, phân tán nguồn lực, từ đó hình thành một hệ sinh thái đào tạo mạnh mẽ và hiệu quả hơn cho ngành bán dẫn. Bộ GD&ĐT cũng kiến nghị Bộ Tài chính sớm thẩm định và phê duyệt chín dự án phòng thí nghiệm đã được trình từ cuối năm 2024. Đây là những dự án có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ thực hành, nghiên cứu và đào tạo nhân lực chuyên sâu, giúp sinh viên và giảng viên tiếp cận công nghệ mới ngay trong môi trường học tập.
Tại Phiên họp thứ 2 của Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Thủ tướng Chính phủ cũng nêu rõ những hạn chế, bất cập cần chung tay khắc phục: Huy động nguồn lực, nhất là vốn còn khó khăn; thể chế còn vướng mắc; tiến độ các công việc còn chậm; đột phá chưa mạnh; hợp tác “ba nhà” còn lỏng lẻo; chuyển giao công nghệ chưa nhiều.
Về phương hướng phát triển thời gian tới, Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu chậm nhất tới năm 2027 phải thiết kế, chế tạo, kiểm thử một số chíp bán dẫn cần thiết. Chỉ rõ các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, đồng thời là những quan điểm chỉ đạo quan trọng, Thủ tướng khẳng định chúng ta phải đi từ thấp đến cao, từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp nhưng phải tăng tốc, bứt phá, đột phá, bắt kịp, tiến cùng và vượt lên.
Thủ tướng yêu cầu, tất cả các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, doanh nghiệp trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phải bám sát, triển khai các nghị quyết, chiến lược, quyết định, chỉ thị của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về phát triển công nghiệp bán dẫn và đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn. “Để phát triển ngành bán dẫn, cả nước phải là một đoàn quân; hành quân tới mục tiêu phải thần tốc táo bạo; đánh trận phải đánh mạnh, đánh nhanh, đánh chắc thắng; hiệu quả phải bền vững, lâu dài”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Ngoài ra, cần phát triển hệ sinh thái bán dẫn bao trùm, đồng bộ, thực chất, hiệu quả; đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách, đặc biệt là cơ chế, chính sách ưu đãi, tháo gỡ nút thắt về hạ tầng, thể chế, con người với tinh thần thể chế thông thoáng, hạ tầng thông suốt, con người và tổ chức thực hiện thông minh. Cùng với đó, chuyển trạng thái của chính sách ưu đãi từ thu hút đầu tư sang chuyển giao công nghệ. Mặt khác, phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa nhà nước, doanh nghiệp và nhà trường, giữa kiến tạo phát triển, nghiên cứu và sản xuất; cần phát triển bình đẳng giữa công và tư, xây dựng cơ chế hợp tác công tư, hợp tác quốc tế mở rộng hơn nữa; phát triển thị trường chíp bán dẫn cạnh tranh, lành mạnh, bình đẳng và đúng quy luật thị trường.
Thủ tướng nêu rõ, Ban Chỉ đạo bám sát nhiệm vụ, tăng cường giám sát, kiểm tra, đôn đốc; kiện toàn Ban Chỉ đạo phù hợp, hiệu quả; yêu cầu Bộ GD&ĐT bám sát thực hiện các nhiệm vụ về tổ chức đào tạo trong Chương trình Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2050, trong đó chỉ đạo đẩy mạnh mô hình liên kết giữa nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn bảo đảm hiệu quả, chất lượng.
