Quảng Ninh hiện có hơn 433.000ha rừng và đất quy hoạch phát triển rừng, với tỷ lệ che phủ đạt 45,5%. Đây là tài nguyên quan trọng không chỉ đối với phát triển kinh tế lâm nghiệp mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, điều tiết nguồn nước và ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, cùng với diễn biến thời tiết cực đoan, nguy cơ cháy rừng và các hành vi xâm hại tài nguyên rừng luôn tiềm ẩn, đòi hỏi công tác quản lý phải có những giải pháp hiệu quả hơn.
Để nâng cao năng lực giám sát, cảnh báo và xử lý sự cố, tỉnh Quảng Ninh đã đầu tư đồng bộ hệ thống Trung tâm Giám sát điều hành Cảnh báo cháy rừng cùng 7 tháp quan trắc đặt tại các khu vực trọng điểm gồm An Sinh, Vàng Danh, Đông Mai, Kỳ Thượng, Đường Hoa, Quảng Tân và Hải Sơn.
Mỗi tháp quan trắc cao khoảng 25m, có bán kính hoạt động khoảng 5 km, được trang bị hệ thống camera, cảm biến và phần mềm phân tích hiện đại. Dữ liệu từ các điểm quan trắc được truyền trực tiếp về Trung tâm để theo dõi, xử lý tập trung.
Khác với phương thức truyền thống phải phụ thuộc thông tin từ người dân hoặc lực lượng tuần tra, công nghệ giúp phát hiện nguy cơ từ rất sớm, thậm chí ngay khi đám cháy chưa bùng phát trên diện rộng. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi trong công tác phòng cháy, chữa cháy rừng, thời gian phát hiện càng sớm thì khả năng khống chế cháy càng cao, thiệt hại càng giảm.
Theo ông Mạc Văn Xuyên, Chi cục trưởng Kiểm lâm Quảng Ninh, sau khi Trung tâm đi vào hoạt động, thời gian tiếp nhận và xử lý thông tin được rút ngắn đáng kể. Các dữ liệu cảnh báo được chuyển ngay tới đơn vị phụ trách địa bàn để xác minh và tổ chức kiểm tra thực địa. Nhờ đó, nhiều nguy cơ cháy rừng hoặc tác động bất thường đến tài nguyên rừng được phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời ngay từ khi mới phát sinh.
Không chỉ hỗ trợ phòng cháy, hệ thống còn trở thành công cụ đắc lực trong giám sát diễn biến rừng. Thông qua dữ liệu hình ảnh và các thiết bị bay không người lái được trang bị cho các hạt kiểm lâm khu vực, lực lượng chức năng có thể theo dõi hiện trạng rừng, phát hiện các dấu hiệu chặt phá, lấn chiếm hoặc sử dụng đất rừng sai mục đích.
Tại những địa bàn miền núi như Bình Liêu hay Ba Chẽ, nơi địa hình chia cắt mạnh, nhiều khu vực khó tiếp cận, công nghệ đã giúp thay đổi hoàn toàn cách thức làm việc của lực lượng kiểm lâm. Thay vì phải tổ chức nhiều đợt tuần tra kéo dài, cán bộ có thể quan sát diện rộng từ trên cao, xác định chính xác vị trí cần kiểm tra, từ đó tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và kinh phí.
Một lợi ích khác của Trung tâm Giám sát điều hành Cảnh báo cháy rừng là nâng cao khả năng phối hợp giữa các đơn vị. Toàn bộ dữ liệu được chia sẻ và kết nối theo hướng liên thông, tạo điều kiện để lực lượng chức năng tiếp nhận, xác minh và xử lý thông tin, ứng phó trong các tình huống khẩn cấp.
Tập huấn chuyển giao công nghệ
Để hệ thống vận hành hiệu quả, Chi cục Kiểm lâm Quảng Ninh đã tổ chức tập huấn chuyển giao công nghệ cho cán bộ các đơn vị trực thuộc. Nội dung tập huấn tập trung vào vận hành Trung tâm, khai thác dữ liệu, tiếp nhận và xử lý cảnh báo, đồng thời xây dựng quy trình phối hợp giữa các lực lượng liên quan.
