Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trở thành bệ phóng để Hà Nội bứt phá

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ cho ý kiến về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Đa số các ý kiến đại biểu tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 nhằm xây dựng một thể chế đặc thù, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Trao quyền thực chất đi kèm tăng cường giám sát

Một trong những nội dung cốt lõi nhất của dự thảo Luật là tăng cường phân quyền, phân cấp và trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền Thủ đô.

Đại biểu Phan Thị Thúy Linh (Đoàn Thanh Hóa) cơ bản tán thành rất cao với hướng đi này, nhất là việc cho phép Hà Nội được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, thậm chí trong những vấn đề thực tiễn mà pháp luật hiện hành chưa có quy định. Đại biểu cho rằng đây là điểm đột phá rất lớn, vì nó tạo cơ sở để Hà Nội chủ động hơn, sáng tạo hơn, bứt phá hơn, làm nhanh hơn, tốt hơn, hiệu quả hơn; đồng thời có điều kiện thử nghiệm các mô hình quản trị mới, tiêu chuẩn mới, cách làm mới.

Tuy nhiên, theo đại biểu, điều quan trọng không chỉ là trao thêm quyền, mà là phải trao quyền thực chất. Tức là phải làm rõ phạm vi và lĩnh vực nào được áp dụng cơ chế khác; áp dụng ở đâu, đến đâu, trong điều kiện nào; quy trình, thủ tục ban hành ra sao; trường hợp nào phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền; và cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá tác động như thế nào.

Đại biểu bày tỏ đồng tình với yêu cầu phân quyền phải bảo đảm "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ kết quả và rõ hiệu quả; phải có trọng tâm, trọng điểm và phải gắn chặt với trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực. Cũng theo đại biểu, không nhất thiết mọi cơ chế đặc thù đều áp dụng đồng loạt trên toàn địa bàn Hà Nội. Có thể trong cùng một lĩnh vực, trước hết áp dụng ở khu vực nội đô, ở không gian phát triển đặc biệt, ở nơi có điều kiện thực hiện tốt hơn; sau đó tổng kết, mở rộng từng bước. Cách làm như vậy sẽ thực chất hơn và khả thi hơn.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (Đoàn Hưng Yên), nếu luật trao quyền rất rộng nhưng không đi kèm điều kiện thực hiện tương xứng thì nguy cơ luật chỉ tiến bộ trên giấy, nhưng khi triển khai lại vướng, làm giảm hiệu quả chính sách và ảnh hưởng đến niềm tin của người dân, doanh nghiệp. Do đó, đại biểu đề nghị rà soát kỹ các chính sách mới dưới góc độ nguồn lực tài chính, nhân lực và tổ chức thực hiện; tăng cường cơ chế giải trình, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện trong quá trình áp dụng.

Để Luật Thủ đô (sửa đổi) áp dụng vào cuộc sống thì ngoài việc trao quyền, theo đại biểu phải tính kỹ đến nguồn lực thực hiện, nhất là năng lực cán bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao, khả năng phối hợp giữa các cấp, các ngành và điều kiện tổ chức thực hiện trên thực tế.

Nên thiết kế theo hướng cơ chế mở, thí điểm có thời hạn

Tại Điều 5 dự thảo Luật quy định khi có sự khác nhau giữa Luật Thủ đô và các luật, nghị quyết khác của Quốc hội thì áp dụng theo Luật Thủ đô.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn Đồng Nai) cho rằng cần làm rõ hơn: Chỉ áp dụng trong phạm vi các vấn đề liên quan trực tiếp đến Thủ đô. Đối với các lĩnh vực mang tính toàn quốc như quốc phòng, an ninh hoặc các vấn đề chung của cả nước thì phải thực hiện theo quy định chung.

Đại biểu Phan Thị Thúy Linh cũng đề nghị tiếp tục làm rõ hơn mối quan hệ giữa Luật Thủ đô với các nghị quyết đặc thù trong từng lĩnh vực.

“Theo tôi, những nội dung mang tính nền tảng, ổn định, lâu dài thì phải đưa vào luật; còn những nội dung cần thử nghiệm, cần linh hoạt, cần điều chỉnh theo từng giai đoạn thì nên thiết kế theo hướng cơ chế mở, thí điểm có thời hạn hoặc để các nghị quyết chuyên đề điều chỉnh. Làm sao để luật và các nghị quyết hỗ trợ nhau, không chồng lấn, không mâu thuẫn, không để luật trở thành giới hạn của đổi mới”, đại biểu nhấn mạnh.

Theo đại biểu, thước đo cao nhất của đạo luật này không chỉ là câu chữ hay kỹ thuật lập pháp, mà là hiệu quả thực tế và chất lượng sống của người dân.

Nhận định Luật Thủ đô được xây dựng với tinh thần trao quyền mạnh mẽ cho Thủ đô, đúng tinh thần phân cấp, phân quyền tối đa, nhằm phát huy lợi thế trung tâm hành chính-chính trị, thực hiện nhiệm vụ đô thị đặc biệt vì Thủ đô là trái tim cả nước, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) lưu ý, cần làm rõ và nhấn mạnh thêm tính chất đặc thù vượt trội, tránh tình trạng “chồng chéo” với các luật và nghị quyết khác. Theo đó, Ban soạn thảo cần rà soát lại các cơ chế đặc thù vượt trội thực sự phát huy hiệu quả cho Thủ đô.

Trao quyền mạnh, kiểm soát chặt, minh bạch cao

Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, tinh thần Luật lần này phải phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội theo nguyên tắc: Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm.

Về nội dung cụ thể, Chủ tịch Quốc hội khái quát lại 7 điểm nổi bật trong dự thảo luật là: Mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật; bổ sung miễn trách nhiệm pháp lý; thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt; tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho Hội đồng nhân dân thành phố; tăng mức xử phạt phạm vi hành chính; cụ thể hóa ngừng cung cấp điện, nước để xử lý vi phạm; tăng trách nhiệm giải trình và công khai.

Nhấn mạnh chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm rằng thành phố Hà Nội phải có tầm nhìn quy hoạch 100 năm và nhìn xa hơn nữa để làm sao thực hiện, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, bất cứ đất nước nào muốn phát triển thì phải quy hoạch, mà quy hoạch cần công bố đến toàn dân. Bên cạnh đó, quy hoạch cần đi đôi với triển khai xây dựng, đi đôi với công tác bồi thường, tái định cư, thu hồi đất để xây dựng những công trình kinh tế-xã hội.

Về tổng thể, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi cần nhấn mạnh 4 nhóm vấn đề lớn: Phân quyền mạnh mẽ cho Thủ đô; bảo vệ cán bộ, khuyến khích đổi mới sáng tạo; tăng cường công cụ quản lý đô thị mạnh mẽ, hiệu quả và hướng tới mô hình phát triển bền vững dựa trên kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm, liên kết vùng sông Hồng, bảo tồn văn hóa, phù hợp định hướng xây dựng Hà Nội “văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc”.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ mong muốn tại Kỳ họp thứ Nhất, theo quy trình rút gọn, Luật Thủ đô sẽ được thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/7. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh đây là đạo luật đặc biệt quan trọng, mang tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng Thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế.

Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh, kiểm soát chặt chẽ và bảo đảm tính minh bạch, Luật Thủ đô sẽ trở thành động lực quan trọng giúp Hà Nội giải quyết các vấn đề cấp bách như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu nhà ở xã hội, đồng thời tạo đột phá phát triển kinh tế trong thời gian tới.