11 giờ trưa, nhiệt độ mặt đường tại khắp các con phố của Thành phố Hồ Chí Minh đều nóng lên hầm hập, nhưng lúc này mới là giờ cao điểm “nổ đơn” của các nền tảng xe công nghệ giao đồ ăn. Anh Đỗ Nhân (sống tại phường Bình Trị Đông, Thành phố Hồ Chí Minh), kể: “Trưa lúc trời nắng nóng nhất lại là lúc đơn nổ nhiều nhất, nhưng cứ ra ra vào vào giữa hàng quán có điều hòa và ngoài đường nóng hầm hập, anh em nào yếu là hay ốm lắm! Nhất là những hôm nào mưa thất thường, quần áo cứ ướt xong lại khô”.
Các nhóm lao động như người thu gom phế liệu, xe ôm công nghệ hay bốc vác tại các đô thị khu vực Đông Nam Bộ đang phải đối mặt với điều kiện lao động ngày càng khắc nghiệt. Nắng nóng kéo dài, mưa giông bất thường và các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu đang trực tiếp đe dọa sức khỏe cũng như sinh kế của họ.
Tại Hội thảo chia sẻ kết quả nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe người lao động tự do làm việc ngoài trời tại các thành phố lớn của Việt Nam, do Tổng hội Y học Việt Nam phối hợp với Viện Phát triển sức khỏe cộng đồng Ánh sáng vừa tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh, đã chỉ ra thời gian làm việc trung bình của các lao động tự do là 6,36 ngày/tuần; 8,7 giờ/ngày và 55,3 giờ/tuần; nhiều hơn 7,3 giờ so quy định của Luật Lao động là 48 giờ/tuần.
Theo các chuyên gia, tác động của nhiệt độ cực đoan không chỉ dừng lại ở tình trạng say nắng, kiệt sức hay các bệnh ngoài da. Về lâu dài, người lao động còn đối mặt nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, hô hấp, xương khớp và những tổn thương về sức khỏe tinh thần.
Cũng tại Hội thảo này, TS Trương Hồng Sơn, Giám đốc Viện Y học Ứng dụng Việt Nam nhấn mạnh: “Nhóm lao động ngoài trời đang là nhóm dễ bị tổn thương nhưng lại chưa được bao phủ đầy đủ bởi các chính sách bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp và an sinh xã hội”.
Đặc biệt tại Đông Nam Bộ, vùng kinh tế năng động với mật độ xây dựng cao, tốc độ đô thị hóa nhanh và lượng lớn lao động phi chính thức, những rủi ro này càng hiện hữu rõ nét. Các nhà nghiên cứu cho rằng đã đến lúc cần nhìn nhận lao động ngoài trời như một nhóm đối tượng đặc thù trong các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu. Bên cạnh việc mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế, cần xây dựng các mô hình chăm sóc sức khỏe cộng đồng linh hoạt, phù hợp với điều kiện làm việc của nhóm lao động này; đồng thời tăng cường hệ thống cảnh báo thời tiết cực đoan và các điểm nghỉ tránh nóng tại khu vực đô thị.
PGS, TS Lê Quang Cảnh, trưởng nhóm nghiên cứu, đề xuất: phát triển các trung tâm làm mát công cộng, điểm cung cấp nước uống và hạ tầng “Nước - Nghỉ ngơi -
Bóng râm” dành cho lao động ngoài trời. Đồng thời, cần tăng cường cảnh báo nắng nóng, xây dựng quy trình ứng phó theo ngưỡng nhiệt độ và mở rộng các cơ chế an sinh đối với nhóm lao động phi chính thức.
Chịu tác động lớn của các hiện tượng thời tiết cực đoan
Thống kê cho thấy, có khoảng 98,9% lao động tự do làm việc ngoài trời phải thường xuyên tiếp xúc với nắng nóng. Họ cũng thường xuyên phải tiếp xúc với các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, mưa lớn, ngập lụt, giá rét, bão giông...
