Nghề muối luôn đối mặt với nhiều nhọc nhằn, phụ thuộc vào thời tiết và thị trường tiêu thụ. Diêm dân địa phương mong mỏi Nhà nước đầu tư hạ tầng, tìm đầu ra ổn định để gìn giữ và phát triển nghề bền vững.
Vất vả bên cánh đồng muối
Những ngày cuối tháng 3, nắng như đổ lửa trên cánh đồng muối Bảo Thạnh. Dưới cái nắng gay gắt, diêm dân vẫn cần mẫn lao động, từng bước xới, gom, vun những hạt muối trắng, kết tinh sau nhiều ngày phơi nắng. Đây là cao điểm của vụ muối, khi mỗi giọt mồ hôi đều đánh đổi bằng những hạt muối mặn.
Ông Nguyễn Văn Thành, một diêm dân lâu năm tại địa phương, đang tất bật chuẩn bị thu hoạch trên diện tích 4.000 m² ruộng muối do ông nội để lại. Ba đời gắn bó với nghề, gia đình ông coi đây không chỉ là kế sinh nhai mà còn là truyền thống cần giữ gìn.
Ông Thành cho biết: “Nghề muối chỉ làm được trong những tháng nắng gắt, còn mùa mưa phải đi làm thuê để trang trải cuộc sống”. Mỗi năm, gia đình ông Thành thu hoạch khoảng 400 giạ muối (tương đương gần 18 tấn), mang lại thu nhập khoảng 30 triệu đồng. Tuy nhiên, theo ông, đây là mức thu nhập rất khiêm tốn so với công sức bỏ ra. Vì vậy, làm muối chủ yếu lấy công làm lời.
Cách đó không xa, ông Bùi Văn Việt cũng đang thu gom những mẻ muối để bán cho thương lái. Ông Việt cho biết: “Trước Tết Nguyên đán, một trận mưa trái mùa khiến toàn bộ diện tích muối chuẩn bị thu hoạch tan theo nước, gây thiệt hại nặng. Người dân phải làm lại từ đầu, tốn thêm nhiều công sức và chi phí. Những ngày gần đây, thời tiết thuận lợi, giá muối tăng lên mức 72.000 đồng/giạ, cao hơn trước gần 20.000 đồng, đã giúp diêm dân phần nào”.
Những năm gần đây, diêm dân Bảo Thạnh chuyển dần từ sản xuất muối trên nền đất sang phương pháp trải bạt ni-lông. Cách làm này giúp muối trắng, sạch hơn, rút ngắn thời gian kết tinh và giảm đáng kể công lao động. Nhờ đó, giá bán cũng được cải thiện...
Theo Ủy ban nhân dân xã Bảo Thạnh, toàn xã hiện có khoảng 750 ha sản xuất muối, với 761 hộ tham gia và gần 1.900 lao động. Năng suất đạt khoảng 50 tấn/ha. Riêng trong năm 2026, diện tích áp dụng phương pháp trải bạt đạt 71,8 ha, cho thấy xu hướng sản xuất hiện đại đang dần được nhân rộng. Tính đến nay, tổng sản lượng muối thu hoạch trên địa bàn đạt khoảng 18.560 tấn.
Tìm hướng đi bền vững cho nghề làm muối
Dù đã chuyển dần từ sản xuất truyền thống sang hiện đại nhưng nghề muối tại Bảo Thạnh vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Theo thống kê của chính quyền địa phương, cuối tháng 2/2026, một đợt mưa trái mùa kéo dài hai ngày làm thiệt hại toàn bộ diện tích muối đang thu hoạch, ước mất khoảng 4.300 tấn, tương đương hơn 5,4 tỷ đồng.
Nguyên nhân chính được xác định là do hệ thống thoát nước chưa hoàn thiện, khiến nước mưa không kịp rút, làm hỏng toàn bộ ruộng muối. Rủi ro từ biến đổi khí hậu và hạ tầng yếu kém đang ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của diêm dân.
Bên cạnh đó, giá muối trên thị trường còn thiếu ổn định, phụ thuộc vào thương lái và chưa có hệ thống tiêu thụ bền vững. Việc chưa xây dựng được vùng nguyên liệu đạt chuẩn, có truy xuất nguồn gốc cũng khiến giá trị sản phẩm chưa được nâng cao.
Do đặc thù sản xuất theo mùa, diêm dân chỉ có thể làm muối trong khoảng sáu tháng mùa khô. Thời gian còn lại, họ phải chuyển sang các nghề khác như làm thuê, đánh bắt thủy sản hoặc buôn bán nhỏ, khiến thu nhập bấp bênh. Không ít hộ phải bỏ nghề, chuyển sang lĩnh vực khác để ổn định cuộc sống.
Theo Ủy ban nhân dân xã Bảo Thạnh, thời gian qua, ngành nông nghiệp và môi trường cùng các chương trình khuyến nông đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ. Từ nguồn vốn của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và các nguồn kinh phí sự nghiệp, mô hình liên kết sản xuất muối theo chuỗi giá trị được hình thành. Mô hình này được triển khai trên diện tích 11 ha với 11 hộ dân tham gia, có sự liên kết giữa Hợp tác xã muối Bình Minh với doanh nghiệp và thương lái.
Các hộ được hỗ trợ bạt trải ruộng, vật tư sản xuất, tập huấn kỹ thuật và từng bước áp dụng quy trình sản xuất muối sạch. Đáng chú ý, hợp tác xã còn được hỗ trợ xây dựng tem nhãn, hệ thống truy xuất nguồn gốc, góp phần nâng cao giá trị và uy tín sản phẩm muối địa phương. Đây là hướng đi quan trọng nhằm tạo đầu ra ổn định, giảm phụ thuộc vào thương lái.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bảo Thạnh Võ Quốc Đạt: Địa phương đã kiến nghị các cấp, ngành sớm đầu tư đồng bộ hạ tầng phục vụ sản xuất muối, tổng nguồn vốn khoảng 116 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, tập trung vào các hạng mục như giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi, điện, nước và các công trình bảo quản, chế biến muối. Việc hoàn thiện hạ tầng không chỉ giúp giảm đến mức thấp nhất rủi ro do thời tiết mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo điều kiện phát triển ngành muối theo hướng hiện đại, bền vững.
Giữa nắng gió khắc nghiệt vùng ven biển, những hạt muối trắng vẫn lặng lẽ kết tinh từ mồ hôi của diêm dân. Để nghề muối không chỉ tồn tại mà còn phát triển, rất cần sự chung tay của các cấp, ngành cùng sự đổi mới trong tư duy sản xuất và tiêu thụ, giúp diêm dân gắn bó lâu dài với nghề truyền thống của cha ông.
