Hiệu lực, hiệu quả từ mô hình chính quyền hai cấp

Đo hiệu quả bằng sự hài lòng của người dân

Ngay từ ngày đầu vận hành mô hình chính quyền hai cấp, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã trực tiếp kiểm tra tại phường Hồng An, thành phố Hải Phòng. Tại đây, Thủ tướng trò chuyện với người dân, lắng nghe từng khúc mắc khi làm thủ tục. Thủ tướng yêu cầu cán bộ phường phải gần dân, sát dân, phục vụ hết lòng nhân dân; cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị xã hội phải quán triệt điều này, bảo đảm càng chuyển đổi số thì càng phải sát dân hơn, bằng tình cảm, trách nhiệm và nghĩa vụ.

Cán bộ xã hướng dẫn nhân dân phải tích cực xuống cơ sở, “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng người” để phục vụ nhân dân nhiều hơn. Chính quyền phải làm tốt công tác quy hoạch; bảo đảm quy hoạch phải đến phường trên cơ sở quy hoạch của tỉnh, chính quyền phải tăng cường giám sát, kiểm tra, bảo đảm người dân thực hiện nghiêm túc quy hoạch.

Chuyển mình từ "quản lý" sang "phục vụ"

Tại phường Ninh Kiều (thành phố Cần Thơ) hay xã Mỹ Hiệp (Đồng Tháp), mô hình mới bước đầu vận hành trơn tru, không gây gián đoạn dịch vụ công. Thủ tướng yêu cầu chuyển đổi tư duy: “Từ hành chính quản lý sang hành chính kiến tạo và phục vụ".

Đây chính là lý do tại sao tại các địa phương tiên phong, cán bộ xã/phường được bố trí làm việc ngoài giờ hành chính, tổ chức tổ chuyển đổi số cộng đồng, huy động cả học sinh – sinh viên giúp đỡ người dân chưa quen công nghệ để Chính quyền cấp xã phường không chỉ “làm đúng quy trình”, mà còn phải “làm đúng cái người dân và doanh nghiệp cần”.

Chính quyền địa phương hai cấp cần chuyển từ thụ động sang chủ động

Thăm phường Thới Sơn, đơn vị có biên giới dài 5,5km, giáp Vương quốc Campuchia với 2 cột mốc, diện tích tự nhiên 49,36 km², dân số 33.045 người; trong đó, đồng bào Khmer chiếm 3,2%, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh: Việc triển khai chính quyền địa phương hai cấp cần chuyển từ thụ động sang chủ động, tích cực phục vụ nhân dân và doanh nghiệp; tạo động lực mới, không gian phát triển mới, vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả. Địa phương cần đổi mới tư duy, sáng tạo, quyết liệt trong hành động; chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo, phục vụ nhân dân.

Thủ tướng đề nghị phường Thới Sơn tập trung rà soát, sắp xếp lại bộ máy cán bộ theo hướng chủ động, linh hoạt, phù hợp thực tiễn; bảo đảm hoạt động không gián đoạn. Đồng thời, cần phối hợp chặt chẽ với các lực lượng đảm bảo an ninh biên giới; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể, thanh niên, phụ nữ trong xây dựng phong trào xanh - sạch - đẹp, góp phần phát triển địa phương bền vững.

Bộ máy chính quyền 2 cấp phục vụ nhân dân là một sứ mệnh

Theo báo cáo của Bộ Nội vụ, hơn một tháng vận hành, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp bước đầu đã ổn định, thông suốt. Hầu hết các địa phương đã hoàn tất việc sắp xếp tổ chức chính quyền, đảm bảo duy trì hoạt động hành chính không gián đoạn. Đối với chính quyền các tỉnh mới hợp nhất và các xã mới thành lập đã nhanh chóng đi vào hoạt động, không để khoảng trống quản lý và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Đến nay, tại 32/34 địa phương đã thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh, 32/34 địa phương thành lập 3.127 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã; riêng Hà Nội và Quảng Ninh vận hành theo mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công một cấp và tổ chức các chi nhánh hoặc điểm phục vụ hành chính công.

Qua hơn một tháng hoạt động, các dịch vụ hành chính công được duy trì liên tục, không để xảy ra gián đoạn trong quá trình chuyển đổi. Cổng Dịch vụ công quốc gia đã nâng cấp, kết nối thông suốt với 34/34 hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh. Cổng Dịch vụ công quốc gia đã đáp ứng yêu cầu 120.000 người dùng đồng thời (CCU). Từ ngày 01/7/2025 đến thời điểm này, hệ thống ghi nhận số lượng người dùng cao nhất đạt khoảng trên 50.000 người dùng đồng thời (đạt trên 41,6% công suất).

Cũng theo Bộ Nội vụ, dù phạm vi địa giới của nhiều đơn vị hành chính thay đổi lớn, song công tác bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trong và sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính được giữ vững. Bên cạnh đó, sự chỉ đạo điều hành từ Trung ương đến địa phương có sự thông suốt, đồng bộ. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành trung ương đã vào cuộc đồng bộ, kịp thời tháo gỡ khó khăn vướng mắc cho địa phương.

Hơn 60 văn bản hướng dẫn, hàng chục tổ công tác kiểm tra thực địa đã được triển khai chỉ trong tháng đầu tiên. Cùng với đó, đã đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường kiểm tra, giám sát. Chính phủ đã ban hành 28 Nghị định phân cấp, phân quyền từ trung ương xuống cho địa phương 556 thủ tục hành chính; phân định thẩm quyền từ cấp huyện cho cấp tỉnh 18 thủ tục hành chính, xuống cấp xã 278 thủ tục hành chính; bãi bỏ 74 thủ tục hành chính.

Bộ Nội vụ cho biết, hiện nay, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập cần được khắc phục kịp thời liên quan đến hệ thống thể chế, pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều văn bản dưới luật vẫn chưa được ban hành hoặc cập nhật kịp thời, ảnh hưởng đến quá trình tổ chức thực hiện ở địa phương.

Đối với tổ chức bộ máy và nhân sự: Việc kiện toàn tổ chức bộ máy vẫn còn tình trạng vừa thừa vừa thiếu cán bộ, thậm chí có nơi cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu. Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chưa đồng bộ, có nơi thừa cấp phó, có nơi lại thiếu nhân lực hoặc năng lực còn hạn chế. Việc sắp xếp sau sáp nhập đơn vị hành chính vẫn còn vướng mắc. Về phân cấp, phân quyền: Mặc dù đã có chuyển biến, nhưng việc phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền vẫn còn chồng chéo, chưa rõ ràng, gây khó khăn trong quản lý, điều hành.

Đối với cơ chế tài chính, ngân sách: Nhiều địa phương phản ánh ngân sách cấp xã còn hạn hẹp, chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ, nhất là trong bối cảnh địa bàn quản lý ngày càng mở rộng. Cơ chế tài chính chưa thực sự thông suốt, dẫn đến nhiều khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Về điều kiện đảm bảo hoạt động: Hạ tầng công nghệ thông tin ở một số địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa còn yếu kém; điều kiện làm việc và phục vụ người dân chưa được đảm bảo đồng đều.

Về tuyên truyền, phổ biến: Công tác truyền thông về mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn hạn chế, chưa thật sự sâu rộng, ảnh hưởng đến sự đồng thuận và hiểu biết của cán bộ, nhân dân. Ngoài ra, việc vận hành Trung tâm phục vụ hành chính công tuy đã có nơi thực hiện tốt, nhưng vẫn còn nhiều địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu, hoạt động còn mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương quán triệt tinh thần hành động quyết liệt, hiệu quả, làm việc dứt điểm, rõ trách nhiệm, không né tránh. Người đứng đầu cần chủ động thực hiện nhiệm vụ theo chức năng, tăng cường kiểm tra, tháo gỡ khó khăn, truyền cảm hứng để người dân cùng tham gia xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Thủ tướng nhấn mạnh việc hoàn thiện pháp luật, kiện toàn tổ chức sau sắp xếp hành chính; phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực và tăng cường giám sát. Các bộ cần hướng dẫn cụ thể cho cấp tỉnh, xã về thủ tục, ngân sách, nhân lực; song song là kiểm tra, tránh thực hiện sai lệch.

Về tài chính, cần xây dựng cơ chế phù hợp với mô hình mới, hỗ trợ địa phương mới thành lập, sử dụng hiệu quả ngân sách, tài sản công, đảm bảo đồng bộ quy hoạch.

Thủ tướng cũng yêu cầu đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, khắc phục lỗi hệ thống trong tháng 8/2025; tăng cường truyền thông chính sách, lắng nghe ý kiến từ cơ sở. Mọi cấp, nhất là người đứng đầu, phải vào cuộc với tinh thần đổi mới tư duy, hành động quyết liệt, phối hợp đồng bộ, nhất là trong chuyển đổi số.

Một tháng là ngắn nhưng cũng đủ dài để đánh giá khởi đầu. Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu không để chậm trễ pháp lý kìm hãm mô hình mới; không để cán bộ cơ sở làm việc theo tư duy cũ trong một mô hình mới. Một tháng đầu là khởi đầu suôn sẻ, nhưng cần được củng cố bằng thực chất và hành động liên tục.

Từ những yêu cầu rất cụ thể của người dân khi đi làm giấy tờ, đến câu chuyện tổng thể về tổ chức bộ máy, tất cả đều cho thấy: mô hình chính quyền hai cấp chỉ thực sự có giá trị khi mỗi cán bộ hiểu vai trò của mình là người phục vụ, chứ không phải người cầm quyền. Chỉ khi “phường biết tên từng hộ, xã hiểu từng khó khăn, chính quyền có mặt đúng lúc người dân và doanh nghiệp cần”, thì cải cách mới đi vào lòng dân và thực chất.