Giáo dục đại học với vai trò kiến tạo năng lực phát triển dài hạn, tạo dựng năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của quốc gia

Từ ngày 19 đến ngày 25/1, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam được tổ chức. Đây là sự kiện chính trị đặc biệt trọng đại, có ý nghĩa chiến lược sâu sắc, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình phát triển của đất nước, mở ra giai đoạn phát triển mới với khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, dựa trên khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chủ đề Đại hội XIV: “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”, vừa thể hiện sự kế thừa nhất quán con đường cách mạng mà Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn, vừa khẳng định quyết tâm đổi mới tư duy phát triển, khơi dậy khát vọng vươn lên và phát huy cao độ ý chí tự lực, tự cường của dân tộc trong bối cảnh mới.

Nhận thức mới – tư duy phát triển mang tính đột phá của Đại hội XIV

Đại hội XIV là sự tiếp nối và phát triển tư duy chiến lược của Đảng qua các kỳ Đại hội, đồng thời thể hiện rõ quyết tâm đổi mới mô hình phát triển theo hướng bền vững, tự chủ, lấy nội lực tri thức làm nền tảng chủ yếu cho tăng trưởng dài hạn. Dự thảo các văn kiện Đại hội cho thấy sự chín muồi trong nhận thức và tư duy phát triển khi xác lập một cách rõ ràng, nhất quán và có hệ thống yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu; đẩy mạnh khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển con người Việt Nam toàn diện; đồng thời nâng cao vị thế, uy tín và ảnh hưởng quốc tế của Việt Nam.

Điểm nổi bật mang tính đột phá của Đại hội XIV là việc khẳng định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là điều kiện hỗ trợ, mà đã trở thành nền tảng cốt lõi, động lực chủ yếu của tăng trưởng và phát triển đất nước. Mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo phản ánh sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy phát triển, đồng thời thể hiện rõ khát vọng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, củng cố nền tảng tự chủ, tự cường trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Gắn liền với đó là tư duy mới, nhất quán và xuyên suốt về vai trò của con người trong phát triển. Đại hội XIV khẳng định con người vừa là mục tiêu cao nhất, vừa là động lực trực tiếp, đồng thời là chủ thể trung tâm của mọi chiến lược và chính sách phát triển.

Theo tinh thần đó, phát triển không còn được đo lường chủ yếu bằng các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế thuần túy, mà được nhìn nhận toàn diện thông qua chất lượng nguồn nhân lực, mức độ phát huy tiềm năng, trí tuệ và bản lĩnh con người, cũng như năng lực sáng tạo của toàn xã hội.

Đây là bước tiến quan trọng về mặt nhận thức, tạo cơ sở lý luận vững chắc để đặt giáo dục-đào tạo, khoa học-công nghệ và chính sách phát hiện, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài vào vị trí then chốt của chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Giáo dục đại học trong hệ thống động lực phát triển mới của đất nước

Từ nhận thức mới và tư duy phát triển được xác lập tại Đại hội XIV, giáo dục đại học được đặt vào vị trí trung tâm trong việc hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và tự chủ của đất nước. Không chỉ dừng lại ở quan điểm coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ và nâng cao chất lượng thực chất của giáo dục-đào tạo, đặc biệt là giáo dục đại học và đào tạo nhân lực khoa học-công nghệ.

Trong hệ thống động lực phát triển mới, giáo dục đại học không chỉ có chức năng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu trước mắt của thị trường lao động, mà còn giữ vai trò dẫn dắt đổi mới, kiến tạo năng lực phát triển dài hạn, hình thành đội ngũ nhân tài, trí thức và chuyên gia có khả năng làm chủ tri thức, công nghệ và sáng tạo. Giáo dục đại học, vì vậy, không chỉ là lĩnh vực phục vụ phát triển, mà là lĩnh vực trực tiếp dẫn dắt phát triển, tạo dựng năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của quốc gia.

Cùng với đó, tư duy mới về quản trị phát triển và phương thức lãnh đạo được Đại hội XIV nhấn mạnh đã tạo cơ sở chính trị quan trọng cho việc thúc đẩy tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình, minh bạch, kỷ luật và kỷ cương. Đổi mới mô hình quản trị đại học theo hướng hiện đại, hiệu quả, lấy chất lượng và hiệu quả làm thước đo chủ yếu là điều kiện tiên quyết để các cơ sở giáo dục đại học phát huy đầy đủ vai trò là trung tâm tri thức, trung tâm đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.

Trách nhiệm và sứ mệnh của Đại học Bách khoa Hà Nội trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV

Trong bối cảnh đó, Đại học Bách khoa Hà Nội, với vị thế là đại học kỹ thuật hàng đầu và nòng cốt quốc gia, mang trên mình trách nhiệm và sứ mệnh đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa tinh thần và mục tiêu của Nghị quyết Đại hội XIV.

Với sứ mạng “Phát triển con người, đào tạo nhân lực chất lượng cao; nghiên cứu khoa học, sáng tạo công nghệ và chuyển giao tri thức, phục vụ tốt nhất xã hội và đất nước”, Đại học Bách khoa Hà Nội không chỉ là nơi đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhà khoa học cho đất nước, mà còn là trung tâm hội tụ trí tuệ, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, các sản phẩm khoa học-công nghệ và các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phục vụ trực tiếp cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi mô hình tăng trưởng; là hạt nhân của mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm về khoa học-công nghệ của quốc gia.

Trong Chiến lược phát triển giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045, Đại học Bách khoa Hà Nội xác định rõ định hướng trở thành đại học tinh hoa, xuất sắc, nơi hội tụ con người tinh hoa, tri thức sáng tạo, hợp tác mở, được dẫn dắt bởi tinh thần tự chủ, trí tuệ số và khát vọng phụng sự đất nước. Trên nền tảng triết lý “xuất sắc hội tụ”, Nhà trường xác lập năm trụ cột phát triển chiến lược: xuất sắc về con người; xuất sắc về tri thức, khoa học và công nghệ; xuất sắc về hợp tác; xuất sắc về giá trị; và xuất sắc về quản trị, qua đó định hình bản sắc và bảo đảm định hướng phát triển bền vững trong dài hạn.

Trước hết, Đại học Bách khoa Hà Nội có sứ mệnh nòng cốt trong đào tạo nguồn nhân lực khoa học-công nghệ chất lượng cao cho các lĩnh vực then chốt của quốc gia. Với truyền thống 70 năm xây dựng và phát triển, Nhà trường tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong đổi mới chương trình đào tạo theo hướng chuẩn quốc tế, gắn chặt với thực tiễn sản xuất-kinh doanh và yêu cầu phát triển của nền kinh tế số, kinh tế tri thức.

Thứ hai, Đại học Bách khoa Hà Nội phải thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hàng đầu của quốc gia, đóng vai trò dẫn dắt trong phát triển và làm chủ các công nghệ chiến lược. Trên tinh thần Đại hội XIV, Nhà trường tập trung phát triển các nhóm nghiên cứu xuất sắc, các phòng thí nghiệm trọng điểm và các trung tâm nghiên cứu liên ngành trong những lĩnh vực then chốt như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, năng lượng mới, vật liệu tiên tiến, công nghệ số và an ninh-quốc phòng. Hoạt động nghiên cứu khoa học không chỉ hướng tới công bố quốc tế, mà còn phải tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và các giải pháp có khả năng ứng dụng, chuyển giao, góp phần trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Thứ ba, Đại học Bách khoa Hà Nội có trách nhiệm tiên phong trong xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với doanh nghiệp và xã hội. Theo tinh thần Đại hội XIV, phát triển khoa học-công nghệ phải gắn chặt với đổi mới sáng tạo và thị trường. Nhà trường tiếp tục phát huy mô hình liên kết “ba nhà” - Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp - thúc đẩy chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ và hình thành các doanh nghiệp khoa học-công nghệ xuất phát từ đại học.

Thứ tư, Đại học Bách khoa Hà Nội có sứ mệnh đào tạo và bồi dưỡng con người phát triển toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần phụng sự đất nước. Theo tinh thần lấy con người làm trung tâm của Đại hội XIV, Nhà trường không chỉ đào tạo kỹ sư, nhà khoa học giỏi, mà còn hình thành đội ngũ trí thức có khát vọng cống hiến, có trách nhiệm với đất nước, cam kết với cộng đồng và năng lực dẫn dắt sự phát triển trong kỷ nguyên mới.

Thứ năm, Đại học Bách khoa Hà Nội tiếp tục đi đầu trong đổi mới mô hình quản trị đại học theo hướng hiện đại, tự chủ và hội nhập quốc tế. Trên nền tảng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, Nhà trường hoàn thiện mô hình quản trị tiên tiến, minh bạch, lấy chất lượng đào tạo, hiệu quả nghiên cứu và uy tín học thuật làm thước đo chủ yếu; đồng thời gắn chặt chiến lược phát triển của Nhà trường với chiến lược phát triển khoa học-công nghệ và nguồn nhân lực quốc gia, hướng tới mô hình đại học đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp tinh gọn, hiệu quả, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Thứ sáu, Đại học Bách khoa Hà Nội là chủ thể tiên phong tham gia và đóng góp trí tuệ vào quy hoạch phát triển Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn dài hạn 100 năm theo tinh thần Đại hội XIV. Với bề dày truyền thống, tiềm lực khoa học-công nghệ và đội ngũ trí thức hàng đầu, Nhà trường có trách nhiệm đi đầu trong việc cung cấp luận cứ khoa học, tri thức công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quy hoạch, xây dựng và phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, thông minh, xanh và bền vững.

* Đại hội XIV của Đảng mở ra một giai đoạn phát triển mới với tư duy phát triển mang tính đột phá, đặt khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và con người vào vị trí trung tâm. Trong bối cảnh đó, Đại học Bách khoa Hà Nội giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chiến lược, vừa là đầu tàu nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Thực hiện tốt sứ mệnh này không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà là trách nhiệm chiến lược lâu dài của Đại học Bách khoa Hà Nội đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là đóng góp thiết thực vào việc hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc và vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.