Dù quan điểm “văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội” đã được khẳng định từ các kỳ Đại hội trước, song trên thực tế, trong quá trình triển khai, văn hóa vẫn không ít lần bị xem nhẹ.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đã tạo ra một bước ngoặt mang tính đột phá khi lần đầu tiên, sự phát triển của văn hóa được lượng hóa bằng những mục tiêu cụ thể, gắn trực tiếp với các chỉ số tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nghị quyết phác thảo một lộ trình đầy khát vọng nhưng cũng rất thực tiễn. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP; hình thành từ 5-10 thương hiệu quốc gia trong các lĩnh vực có tiềm năng như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang. Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo được xác định trở thành trụ cột của phát triển bền vững, đóng góp khoảng 9% GDP, đưa Việt Nam vào Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm quốc gia.

Không chỉ nhấn mạnh các chỉ tiêu kinh tế, Nghị quyết số 80-NQ/TW còn thể hiện rõ chiều sâu nhân văn và quan điểm “dân là gốc” thông qua các mục tiêu về thiết chế và mức thụ hưởng văn hóa.

Theo đó, Nghị quyết đặt mục tiêu hoàn thiện đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa quốc gia; bảo đảm 100% chính quyền địa phương hai cấp có thiết chế văn hóa, đáp ứng nhu cầu sáng tạo và thụ hưởng của người dân. Đây là giải pháp nhằm khắc phục tình trạng “trắng” thiết chế văn hóa ở một số cơ sở hoặc có nhưng hoạt động hình thức, kém hiệu quả như trước đây.

Trong bối cảnh kỷ nguyên số, Nghị quyết yêu cầu số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng. Đây là nhiệm vụ cấp bách, nhằm bảo tồn lâu dài kho tàng di sản quý báu của dân tộc trước tác động của thời gian, thiên tai, đồng thời tạo lập cơ sở dữ liệu phục vụ việc phát huy giá trị di sản trên không gian mạng.

Đặc biệt, Nghị quyết dành sự quan tâm rõ nét tới thế hệ tương lai với chỉ tiêu 100% học sinh, sinh viên được tiếp cận thường xuyên các hoạt động nghệ thuật và giáo dục di sản. Đây là sự đầu tư chiều sâu cho “phần gốc” của văn hóa, nhằm vun đắp tâm hồn, nhân cách và bản lĩnh văn hóa Việt Nam cho thế hệ trẻ ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Sức mạnh của Nghị quyết số 80-NQ/TW chính là đặt ra hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu và công cụ thực thi cụ thể, biến khát vọng chấn hưng văn hóa thành những cột mốc có thể đo lường, giám sát và đánh giá.

Một điểm nhấn quan trọng khác, thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước, là sự thay đổi căn bản trong quan niệm về nguồn lực. Nghị quyết khẳng định rõ: “Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc”.

Cụ thể hóa quan điểm này, Nghị quyết yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa, đồng thời nhấn mạnh việc sử dụng nguồn lực phải có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào ba lĩnh vực đột phá: đào tạo và đãi ngộ nhân tài; phát triển khoa học-công nghệ và chuyển đổi số; đặt hàng các tác phẩm, công trình văn hóa-nghệ thuật có giá trị cao.

Cùng quan điểm nhưng nhấn mạnh yêu cầu hành động quyết liệt, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn cho rằng việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW phải được xác định là một chương trình hành động quốc gia, đi vào thực chất ở các khâu thể chế, nguồn lực, thiết chế, con người và cơ chế phối hợp, chứ không dừng lại ở phong trào.

Ông đề xuất lộ trình triển khai theo hướng “từ gốc đến ngọn”. “Gốc” là xây dựng chất lượng nguồn nhân lực, hệ giá trị, văn hóa ứng xử, lòng yêu nước và tinh thần cống hiến. “Thân” là củng cố hệ thống thiết chế và không gian văn hóa từ cơ sở đến trung ương, từ đời sống cộng đồng đến môi trường số. “Ngọn” là phát triển công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, biến văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, nơi bản sắc không bị hòa tan mà được nâng tầm thành sức mạnh cạnh tranh quốc gia.

“Nói một cách giản dị, triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW là làm cho văn hóa có quyền lực thực sự trong đời sống - quyền lực mềm để dẫn dắt nhận thức, điều chỉnh hành vi, vun bồi nhân cách; và quyền lực phát triển để chuyển hóa giá trị thành năng lực quốc gia. Chỉ khi đó, các mục tiêu của Nghị quyết mới không nằm trên giấy, mà trở thành động lực hiện hữu, góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn khẳng định.